V KRN 329/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: K. Czajkowski (współsprawozdawca), M. Budzianowski, L. Jax (sprawozdawca), A. Pyszkowski, H. Kempisty, M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Kazimierza K., skazanego z art. 217 § 1 w związku z art. 239 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1970 r., zmieniającego wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 22 lutego 1970 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uznał, iż Kazimierz K. przypisanego mu czynu dopuścił się, pełniąc funkcję publiczną związaną ze szczególną odpowiedzialnością, i tak przypisany czyn zakwalifikował z art. 217 § 1 i art. 240 pkt 1 k.k. w związku z art. 2 § 1 i art. 10 § 2 k.k., a za podstawę orzeczenia o karach pozbawienia wolności i grzywny w dotychczasowych wysokościach - przyjął art. 240 pkt 1, 10 § 3 oraz 36 § 3 k.k.; ponadto na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł w stosunku do oskarżonego Kazimierza K. pozbawienie praw publicznych na okres 2 lat (...). Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia w niniejszej sprawie zarzucał oskarżonym Kazimierzowi K., Kazimierze P. i Marii P. dopuszczenie się przestępstwa z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11).I. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, po ponownym rozpoznaniu sprawy (poprzedni wyrok skazujący z dnia 1 września 1966 r. na skutek rewizji oskarżonych został uchylony przez Sąd Najwyższy), wyrokiem z dnia 22 lutego 1969 r. uznał oskarżonego Kazimierza K. za winnego czynu z art. 286 § 2 d.k.k. i z mocy tego przepisu skazał go na karę 5 lat więzienia i 40.000 zł grzywny za to, że w okresie od połowy 1961 r. do 1964 r. w W. jako główny księgowy, działając wspólnie i w porozumieniu z Kazimierą P. jako księgową i Marią P. jako zastępcą głównego księgowego i kierowniczką sekcji księgowości Regionalnego Biura Sprzedaży Związku Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego "C" w W., działając ponadto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, przekroczył swe uprawnienia i akceptował oraz świadomie tolerował dokonywanie bezzasadnych przelewów bankowych w łącznej wysokości przeszło 245.000 zł na korzyść Ireny G., właścicielki wytwórni lalek za towar, który nie został dostarczony do Regionalnego Biura Sprzedaży "C", powodując w ostatecznym wyniku stratę dla "C" w wysokości więcej niż 150.000 zł, a ponadto aprobował dokonywanie fikcyjnych zapisów i innych nierzetelnych czynności w urządzeniach księgowych dla ukrycia opisanej działalności.Tymże wyrokiem Kazimiera P. i Maria P. zostały również skazane z mocy art. 286 § 2 d.k.k. w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11). W uwzględnieniu powództwa cywilnego Sąd Wojewódzki zasądził od oskarżonego Kazimierza K. solidarnie z wyżej wymienionymi współoskarżonymi kwotę 150.000 zł z odpowiednimi odsetkami na rzecz Regionalnego Biura Sprzedaży Związku Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego "C."Od wyroku tego wnieśli rewizje oskarżony Kazimierz K. oraz oskarżone Kazimiera P. i Maria P.W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że aczkolwiek - ze względu na działanie z chęci zysku i wyrządzenie w mieniu społecznym szkody przekraczającej 150.000 zł oraz ze względu na to, iż oskarżony Kazimierz K. działał wspólnie i w porozumieniu z oskarżonymi Kazimierą P. i Marią P. - wszyscy wyżej wymienieni powinni być skazani z art. 286 § 2 d.k.k. w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), to jednak "Sąd nie był władny zastosować ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. także do oskarżonego Kazimierza K., ponieważ uchylenie przez Sąd Najwyższy poprzedniego skazującego wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy nastąpiło w wyniku rewizji obrońcy tego oskarżonego - przy braku rewizji prokuratora."Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 marca 1970 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego między innymi również co do oskarżonego Kazimierza K. w ten sposób, że przyjąwszy, iż przypisany temu oskarżonemu czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 217 § 1 i art. 239 § 1 k.k., wymierzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności (z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 grudnia 1964 r. do dnia 11 grudnia 1967 r.) oraz 25.000 zł grzywny. Wyrokiem tym Sąd Najwyższy zmienił również wyrok Sądu Wojewódzkiego co do oskarżonych Kazimierza K. i Marii P., przyjmując za podstawę ich skazania przepisy art. 217 § 1 oraz art. 239 § 1 k.k. i uznając wymierzone im kary pozbawienia wolności (4 lata) za odbyte przez zaliczenie na ich poczet okresu tymczasowego aresztowania - z jednoczesnym zaliczeniem pozostałego okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonych kar grzywien.Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL, wniesiona na niekorzyść oskarżonego Kazimierza K., zarzuca wymienionemu wyżej wyrokowi Sądu Najwyższego obrazę przepisów prawa materialnego przez skazanie oskarżonego Kazimierza K. za przypisane mu przestępstwo na podstawie art. 217 § 1 i 239 § 1 k.k. zamiast na podstawie art. 217 § 1 i art. 240 pkt 1 k.k., mimo że z ustaleń Sądu wynika, iż oskarżony dopuścił się przestępstwa określonego w art. 239 k.k. pełniąc w Regionalnym Biurze Sprzedaży Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego "C." w Warszawie funkcję głównego księgowego związaną ze szczególną odpowiedzialnością i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Najwyższego oraz zmienionego nim wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 22 lutego 1969 r. przez skazanie oskarżonego Kazimierza K. za przypisane mu przestępstwo - na podstawie art. 217 § 1 i art. 240 pkt 1 w związku z art. 10 § 2 i 3 oraz art. 2 § 1 k.k. z przyjęciem za podstawę wymiaru kary art. 240 pkt 1 k.k. art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. - na surowszą karę pozbawienia wolności i grzywny wraz z orzeczeniem kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna słusznie kwestionuje prawidłowość przyjętej przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu Kazimierzowi K. przestępstwa.Z ustaleń Sądu wynika, że oskarżony Kazimierz K. w związku z pełnieniem funkcji głównego księgowego w Regionalnym Biurze Sprzedaży Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego "C." w W. przyjął od Ireny G. za pośrednictwem współoskarżonej Kazimiery P. różne kwoty pieniężne, łącznie około 20.000 zł.Na głównym księgowym w jednostce gospodarki uspołecznionej ciążą wysoce odpowiedzialne obowiązki.Jest on powołany przede wszystkim do czuwania nad tym, by działalność jednostki gospodarki uspołecznionej, w której jest zatrudniony, odbywała się zgodnie z prawem, a w szczególności zgodnie z przepisami gwarantującymi prawidłowość gospodarki finansowej i materiałowej (por. uchwałę Rady Ministrów z dnia 12 maja 1959 r. - Mon. Pol. Nr 58, poz. 278 i inne).Tak więc należy przyjąć, że oskarżony Kazimierz K. jako główny księgowy Regionalnego Biura Sprzedaży Związku Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego "C." w W. pełnił funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością (por. art. 120 § 11 ust. 3 k.k.), a dopuszczenie się przez niego przestępstwa określonego w art. 239 k.k. w związku z tą funkcją stanowi czyn wyczerpujący znamiona przestępstwa z art. 240 pkt 1 k.k.Sąd Najwyższy w składzie zwykłym powołał zatem - z obrazą przepisów prawa materialnego - w kumulatywnej kwalifikacji czynu oskarżonego przepis art. 239 § 1 k.k. zamiast przepisu art. 240 pkt 1 k.k. Na podstawie art. 10 § 3 k.k. ostatnio wymieniony przepis, jako przewidujący karę najsurowszą (przy zbiegu z przepisem art. 217 § 1 k.k.), powinien w danym wypadku stanowić podstawę wymiaru kary.Wypada dodać, że skazanie oskarżonego Kazimierza K. zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej znajduje oparcie w normie przepisu art. 2 § 1 k.k., dawna bowiem ustawa prawidłowo zastosowana do czynu oskarżonego (art. 286 § 2 k.k. i art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. - Dz. U. Nr 4, poz. 11) nie jest dla oskarżonego względniejsza.Z podanych wyżej przyczyn Sąd Najwyższy w składzie powiększonym, na podstawie art. 386 § 1 i 2 zdanie pierwsze oraz art. 387 pkt 1 w związku z art. 462 i 471 k.p.k., zmienił odpowiednio zaskarżony wyrok w zakresie kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu Kazimierzowi K. czynu oraz podstawy jego skazania, przy czym na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł w stosunku do tegoż oskarżonego karę dodatkową w postaci pozbawienia praw publicznych na okres dwóch lat.Natomiast - wbrew wnioskowi rewizji nadzwyczajnej - Sąd Najwyższy nie wymierzył oskarżonemu surowszych kar pozbawienia wolności i grzywny, pozostawiając te kary - mimo przyjęcia surowszej kwalifikacji - w dotychczasowej wysokości, a to z przyczyn następujących.Oskarżony Kazimierz K. na poczet wymierzonej mu wyrokiem Sądu Najwyższego w składzie zwykłym kary 4 lat pozbawienia wolności odbył już 3 lata w formie zaliczonego mu na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 grudnia ĺ964 r. do dnia 11 grudnia 1967 r. Od tej ostatnio wymienionej daty oskarżony pozostaje na wolności, przy czym od dnia 15 czerwca 1968 r. pracuje i cieszy się dobrą opinią (por. zaświadczenie Centrali Handlowej Przemysłu Muzycznego z dnia 14 grudnia 1970 r.). Ponadto w dniu 21 sierpnia 1970 r. został on warunkowo przedterminowo zwolniony z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. W tej sytuacji istnieją przesłanki do przyjęcia, że przez odbycie przez oskarżonego części kary pozbawienia wolności w formie zaliczonego na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania spełnione zostały cele tej kary i brak jest podstaw do jej obostrzenia (por. OSNKW z 1970 r., zesz. 7-8, poz. 74).Również kara grzywny w wysokości 25.000 zł, wymierzona oskarżonemu w zaskarżonym wyroku, nie może być uznana za rażąco łagodną, jeśli się zważy, że według ustaleń faktycznych w sprawie, których rewizja nie kwestionuje, odniesiona przez oskarżonego korzyść z przestępstwa wynosiła około 20.000 zł.Orzeczenie o kosztach postępowania i opłacie sądowej opiera się na art. 547 § 1 k.p.k. oraz na art. 9, 10 i 18 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 z późn. zm.).