VI KZP 50/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Cieślak. Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), R. Młynkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza D., skazanego z art. 1 pkt 1 i 2 oraz z art. 2 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (tekst jedn.: Dz. U. z 1946 r. Nr 69, poz. 377 z późn. zm.), po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 15 grudnia 1975 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"1. Czy ustawa z dnia 22 kwietnia 1964 r. w sprawie wstrzymania biegu przedawnienia w stosunku do sprawców najcięższych zbrodni hitlerowskich popełnionych w okresie drugiej wojny światowej (Dz. U. Nr 15, poz. 86) została uchylona przez przepis art. II § 1 przep. wprow. k.k.?2. W razie odpowiedzi negatywnej na pytanie pierwsze - czy wymieniona ustawa z dnia 22 kwietnia 1964 r. wstrzymująca tylko bieg przedawnienia ścigania i wyrokowania, a nie wstrzymująca biegu przedawnienia wykonania kary, jest ustawą szczególną w stosunku do przepisu art. 109 k.k. i nie jest wyłączona możliwość stosowania art. 107 k.k. w związku z art. 2 § 1 k.k. w sytuacji, gdy postępowanie karne było wszczęte i zakończyło się wyrokiem skazującym wydanym podczas nieobecności oskarżonego z powodu jego ukrywania się przed organami ścigania, a następnie przed organami wymiaru sprawiedliwości?3. W razie odpowiedzi pozytywnej na pytanie pierwsze - czy wobec treści art. XIV § 1 pkt 11 przep. wprow. k.k. ma bezwzględne zastosowanie norma art. 109 k.k., mimo że tzw. ustawa pośrednia, a w tym wypadku wymieniona ustawa z dnia 22 kwietnia 1964 r. jest oczywiście względniejsza?"i po wysłuchaniu wniosków prokuratora i obrońcy uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Z przepisów wprowadzających kodeks karny (art. XIV § 1 pkt 11) wynika, że w sprawach zakończonych przed wejściem w życie kodeksu karnego prawomocnym wyrokiem, w którym kara nie została wykonana, stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu. Unormowanie to wskazuje, że nakaz stosowania przepisów kodeksu karnego o przedawnieniu odnosi się wyłącznie do przedawnienia wykonania kary.Jednoznaczne i kategoryczne brzmienie wymienionego przepisu (w szczególności bez wzmianki o "odpowiednim" stosowaniu - jak w jego pkt 9 czy 10) nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jest to uregulowanie wprowadzające wyjątek od zasady wyrażonej w art. 2 § 1 k.k., nie pozwalające na stosowanie ustawy pośredniej, choćby w tym zakresie była ona względniejsza dla sprawcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1971 r. - V KRN 270/70, OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 116). Dotyczy to także art. 109 k.k., stanowiącego, że przepisów o przedawnieniu, a więc także o przedawnieniu wykonania kary, nie stosuje się do zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.2. Wprowadzenie przepisu art. 109 k.k. do kodeksu karnego było realizacją postanowień uchwalonej na XXIII sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w dniu 26 listopada 1968 r. Konwencji o nieprzedawnieniu zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, do której przystąpiła także Polska - Dz. U. z 1970 r. Nr 26, poz. 208. Ustawodawcy stanowiącemu ogólnie w art. 109 k.k., że przepisy o przedawnieniu nie mają zastosowania do zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, chodziło o zbrodnie określone w postanowieniach wymienionej Konwencji z dnia 26 listopada 1968 r. oraz innych umowach międzynarodowych bez względu na czas i miejsce ich popełnienia. Według tej Konwencji i statutu norymberskiego Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, na który Konwencja się powołuje, takie zbrodnie obejmują między innymi pogwałcenie praw i zwyczajów wojennych przez morderstwo ludności cywilnej obszaru okupowanego, przy czym postanowienia tej Konwencji mają zastosowanie do przedstawicieli oraz do osób prywatnych, które w tej zbrodni brały udział jako sprawcy, współuczestnicy albo do niej podżegały. W świetle tych określeń zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości za taką zbrodnię należy niewątpliwie uważać zbrodnię przewidzianą w art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego. Pogląd ten znajduje także wsparcie w sformułowaniu pkt 1 art. 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), który stanowi, że amnestii nie stosuje się do zbrodni określonej w art. 1 pkt 1 wymienionego dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. oraz do innych zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.3. Z powyższych wywodów wynika wniosek, że w sprawach o zbrodnie określone w art. 1 pkt 1 wymienionego dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. zakończonych przed dniem wejścia w życie kodeksu karnego prawomocnym wyrokiem, w których kara nie została wykonana, do przedawnienia wykonania kary ma zastosowanie przepis art. 109 k.k. - na podstawie art. XIV § 1 pkt 11 przep. wprow. k.k.4. Treść takiego rozstrzygnięcia czyni zbędnym rozważenie i rozstrzygnięcie pozostałych przedstawionych Sądowi Najwyższemu zagadnień prawnych związanych z ustawą z dnia 22 kwietnia 1964 r. w sprawie wstrzymania biegu przedawnienia w stosunku do sprawców najcięższych zbrodni hitlerowskich popełnionych w okresie drugiej wojny światowej (Dz. U. Nr 15, poz. 86).