I PR 64/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN E. Berutowicz.Sędziowie SN: J. Knap, M. Wilewski (sprawozdawca).Protokolant: B. Bielska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1970 r. sprawy z powództwa Henryka A., Alfonsa N., Jerzego K., Aleksandra R., Henryka L., Jana S., Jana Z., Stanisława K., Stanisława C., Michała H., Ryszarda S., Mariana M., Tadeusza P., Władysława B., Ryszarda S., Michała S., Kazimierza H., Ryszarda B., Kazimierza R., Onufrego S., Ryszarda P., Kazimierza S., Jana B., Czesława G. i spadkobiercy po zmarłym Kazimierzu P. w osobie Krystyny P. przeciwko Przedsiębiorstwu Sprzętu i Transportu W. w S. o wynagrodzenie za pracę na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 31 grudnia 1975 r., sygn. akt I C 41/73,uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S.Uzasadnienie faktyczneW niniejszym procesie 24 pracowników pozwanego Przedsiębiorstwa domagało się od swego zakładu pracy wyrównania wynagrodzenia za pracę za okres od 1.II.1969 r. do 30.IV.1973 r. z tym uzasadnieniem, że - wbrew obowiązującym katalogom - wyliczono im zbyt nisko osiągnięte przez nich zarobki.Pozwane Przedsiębiorstwo, nie uznając zgłoszonych roszczeń, twierdziło, że wynagrodzenie powodów zostało obliczone prawidłowo.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, wychodząc z następujących założeń.Powodowie byli zatrudnieni w pozwanym Przedsiębiorstwie jako działający bez pomocników operatorzy ciężkiego sprzętu budowlanego. Wynagrodzenie dla obsługi tych maszyn regulują katalogi Norm i Cen Akordowych (w skrócie KNCA): a) w części 01 - dla robót transportowych, ziemnych, pomocniczych i różnych oraz b) w części 13 dla robót budownictwa wodnego.Cechą charakterystyczną tych katalogów, budzącą trudności interpretacyjne, jest stosowanie przy obliczaniu wynagrodzenia dwóch współczynników: jednego do norm, a drugiego do cen.Powodowie reprezentowali pogląd, że należy stosować oba te współczynniki, a pozwany zakład pracy stosował jeden współczynnik przy obliczaniu wynagrodzenia, wychodząc z założenia, że drugi współczynnik służy do korelacji pierwszego.Sąd wojewódzki przychylił się do zgodnej opinii obu biegłych, występujących w sprawie, którzy wypowiedzieli się za stosowaniem tylko jednego współczynnika. Sąd ten pominął zeznania świadków K., R. i W., którzy nic konkretnego do sprawy nie wnieśli, aczkolwiek byli autorami katalogów.Wyrok ten skarżą powodowie i wnoszą o jego uchylenie, względnie zmianę przez uwzględnienie powództwa, zarzucają niewyjaśnienie sprawy, sprzeczność ustaleń z dowodami i uchybienia procesowe wpływające na wynik sprawy.Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku rewizyjnego i z mocy art. 388 § 1 kpc uchylił zaskarżony wyrok.Wynik procesu jest w pełni uzależniony od właściwego sposobu obliczenia wynagrodzenia i wykładni przepisów płacowych, ujętych w obu Katalogach Norm i Cen Akordowych. Stąd opinia biegłego w sprawie ma znaczny ciężar gatunkowy, w związku z czym formalne uprawnienia stron w tym zakresie muszą być szczególnie respektowane, gdyż uchybienie odnośnym przepisom proceduralnym może zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia (art. 368 pkt 5 kpc) i nasuwać uzasadnione wątpliwości co do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 368 pkt 2 kpc).A okoliczności niniejszej sprawy nakazywały szczególną dokładność w respektowaniu przepisów w zakresie opinii biegłych z tej choćby przyczyny, że pierwszy powołany w sprawie biegły, Aleksander H., został wyłączony z udziału w sprawie postanowieniem Sądu z dnia 28.X.1974 r.(k. 204) z powodu nasuwających się wątpliwości co do bezstronności tego biegłego, jako zatrudnionego w jednostce nadrzędnej strony pozwanej, tj. w Ministerstwie Rolnictwa, uprawnionym do udzielania pozwanemu Przedsiębiorstwu wiążących wskazówek m.in. co do wykładni wchodzących w grę katalogów.Opinia biegłego, który został w sprawie po złożeniu opinii wyłączony, winna być uznana za niebyłą na wzór dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, które zostało zniesione.W konsekwencji opinia ta nie stanowi żadnego dowodu w sprawie, a powoływanie się na jej wyniki nie może uzasadniać wniosków wyprowadzonych przez Sąd Wojewódzki.Natomiast do opinii biegłego Bogumiła M. powodowie zgłosili w pismach procesowych z dnia 13.XI.1975 r. (k. 290) i 8.XII.1975 r. (k. 303) daleko idące zastrzeżenia, zwalczając jej sformułowania, wytykając sprzeczność wniosków opinii z zeznaniami świadków K. i K., jako autorów katalogów i zgłaszając wniosek o wyłączenie tego biegłego oraz powołanie innego biegłego względnie zwrócenie się o opinię do odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego.Na końcowej rozprawie (k. 314) powodowie wnieśli o wezwanie biegłego M. celu przesłuchania go na okoliczności ujęte w ich zastrzeżeniach do jego opinii, a nadto powołali dowód ze świadka D. na skonkretyzowane okoliczności dotyczących stosowania wchodzących w grę katalogów. Sąd Wojewódzki nie wezwał biegłego na rozprawę i do zgłoszonych wniosków nie ustosunkował się, a jedynie w odniesieniu do wyłączenia biegłego M. w uzasadnieniu wyroku i z powołaniem się na art. 281 kpc uznał, że wniosek ten jest spóźniony, a merytorycznie nieuzasadniony.Niezależnie od tego, jakie stanowisko zajmie Sąd wyrokujący w odniesieniu do wniosku (o ile zostanie ponowiony) o wyłączenie biegłego M., należy stwierdzić, że - w świetle wielokrotnie publikowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego - biegły zawsze powinien być wezwany na posiedzenie sądu, gdy zachodzi potrzeba uzupełniających wyjaśnień, niezależnie od tego, czy miał zlecone opracowanie opinii ustnej czy pisemnej, jak i niezależnie od tego, czy strona zgłosiła stosowny wniosek, a zaniedbanie tego obowiązku przez sąd jest istotnym uchybieniem procesowym, gdyż narusza równocześnie dwie podstawowe zasady procesu: zasadę bezpośredniości i zasadę ustności postępowania i z reguły uzasadnia podstawę rewizyjną ujętą w art. 368 pkt 3 kpc.Tym bardziej w sprawie niniejszej należało wezwać biegłego na rozprawę w celu udzielenia ustnych wyjaśnień w przedmiocie zgłoszonych przez powodów zastrzeżeń co do pisemnej opinii biegłego, gdyż sprawa bez wyjaśnienia tych zastrzeżeń nic mogła być uznana za dostatecznie wyjaśnioną do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 310 § 1 kpc).Przepis art. 286 kpc bowiem nie uzasadnia zaniechania przesłuchania biegłego, skoro z mocy art. 289 kpc do przesłuchania biegłego ma zastosowanie art. 271 § 1 kpc przy zachowaniu (w miarę możności) zasady bezpośrednio postępowania dowodowego.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok nie mógł się ostać, wskutek czego i z mocy art. 90 § 4 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sprawa podlega przekazaniu do ponownego rozpoznania sądowi wymienionemu w sentencji wyroku.