III PZP 49/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie: W. Formański, M. Rafacz-Krzyżanowska (współsprawozdawca), S. Rejman, Z. Stypułkowska, T. Szymanek (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL K. Soboty, po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych, rozpoznawszy na posiedzeniu niejawnym wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszony na zasadzie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowany pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy w świetle art. 93 w związku z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) prawo do wynagrodzenia za wynalazek, na który udzielono patentu tymczasowego, powstaje z chwilą przyjęcia go do stosowania w jednostce gospodarki uspołecznionej, czy też prawo to powstaje dopiero z chwilą, kiedy Urząd Patentowy PRL - po przeprowadzeniu pełnego badania w zakresie, o którym mowa w art. 35 cyt. ustawy, jeśli w jego wyniku nie stwierdzi braku ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu - wyda w zależności od upływu terminu, określonego w art. 26 ust. 3 ustawy o wynalazczości, bądź decyzję o udzieleniu patentu, bądź też - na podstawie § 13 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) w związku z § 33 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M. P. z 1973 r. Nr 1, poz. 4) - postanowienie o niestwierdzeniu braku ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu?Czy jednostka gospodarki uspołecznionej w razie stosowania wynalazku, na który udzielono patentu tymczasowego, jest zawsze obowiązana wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie pełnego badania, którego wynik (pozytywny) jest niezbędny do określenia chwili powstania prawa do wynagrodzenia?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Twórca pracowniczego wynalazku, na który został udzielony patent tymczasowy, nabywa prawo do wynagrodzenia za ten wynalazek z chwilą przyjęcia go do stosowania w jednej lub kilku jednostkach gospodarki uspołecznionej (art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - Dz. U. Nr 43, poz. 272). Jednakże jednostka uprawniona z patentu tymczasowego, w razie zgłoszenia wniosku o udzielenie patentu lub o przeprowadzenie pełnego badania (§ 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351), może z przyczyn szczególnie uzasadnionych wstrzymać wypłatę wynagrodzenia do czasu wydania decyzji (postanowienia) przez Urząd Patentowy PRL. Wstrzymanie to może dotyczyć jedynie wynagrodzenia przewyższającego należność przewidzianą za projekty racjonalizatorskie. Uzasadnienie faktycznePatent tymczasowy stanowi nową, nie znaną dotychczas polskiemu prawu wynalazczemu formę ochrony wynalazków. Zapewnia on tymczasową ochronę prawną tym wynalazkom, które w chwili zgłoszenia ich w Urzędzie Patentowym PRL nie są i w najbliższym czasie - według wszelkiego prawdopodobieństwa - nie będą stosowane przez uprawnionego lub inne osoby albo też nie będą wykorzystywane dłużej aniżeli w okresie pięciu lat. Jednakże uprawniony z patentu tymczasowego może w terminie czteroletnim, licząc od daty zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym PRL, złożyć wniosek o zmianę patentu tymczasowego na patent (art. 26 ust. 3 ustawy o wynalazczości).Z analizy przepisów ustawy o wynalazczości wynika, że ustawodawca dążył do ścisłego powiązania ze sobą obu rodzajów patentu, co znajduje wyraz w ogólnym sformułowaniu, że ilekroć w ustawie jest mowa o patencie, dotyczy to również patentu tymczasowego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 13 ust. 2 ustawy o wynalazczości). W niektórych tylko wypadkach znajdujemy przepisy, które odnoszą się wyłącznie do patentu tymczasowego lub patentu.Z tego wynika wniosek, że odmienna ocena prawna patentu i patentu tymczasowego musi znajdować uzasadnienie w szczególnej normie prawnej. W ten sposób patent tymczasowy - w braku odmiennego uregulowania - został przez ustawę o wynalazczości zrównany z patentem.W związku z tym w każdym wypadku, gdy ustawa mówi o patencie, dotyczy to również patentu tymczasowego, a wszelkie przewidziane w ustawie o wynalazczości prawa i obowiązki dotyczące uprawnionego z patentu odnoszą się również do uprawnionego z patentu tymczasowego. Podstawowym zaś obowiązkiem jednostki gospodarki uspołecznionej, uprawnionej z patentu, jest obowiązek wypłacenia twórcy pracowniczego projektu wynalazczego wynagrodzenia na zasadach przewidzianych w art. 93 i nast. ustawy o wynalazczości.Prawo twórcy do wynagrodzenia powstaje z chwilą przyjęcia projektu wynalazczego do stosowania; wynika to z brzmienia art. 93 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Przyjęcie zaś projektu wynalazczego do stosowania następuje na podstawie decyzji jednostki gospodarki uspołecznionej (art. 90 ust. 3 ustawy o wynalazczości w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych).Prawo do wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy przysługuje twórcy od jednostki gospodarki uspołecznionej, choćby nawet uzyskała ona tylko patent tymczasowy, jeśli został spełniony jedyny warunek przewidziany w art. 93 ust. 1 ustawy o wynalazczości, tj. projekt wynalazczy został przyjęty do stosowania w jednej lub w więcej jednostkach gospodarki uspołecznionej.Negowanie prawa twórcy do wynagrodzenia za wynalazek, na który jednostka gospodarki uspołecznionej uzyskała patent tymczasowy, i uzależnianie go dopiero od przeprowadzenia pełnego badania (art. 35 ustawy o wynalazczości) nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa wynalazczego. Nie można nawet zakładać, by zamiarem ustawodawcy było pozbawienie twórcy projektu wynalazczego wynagrodzenia w sytuacji, w której jednostka gospodarki uspołecznionej uzyskała patent tymczasowy, skoro ten sam ustawodawca przyznaje twórcy wynagrodzenie nawet wówczas, gdy podmiot gospodarki uspołecznionej nie legitymuje się żadnym patentem (art. 94 ust. 4 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy o wynalazczości).Przy rozważaniach tych jednak należy mieć na uwadze, że patent tymczasowy jest ze swej istoty instytucją przejściową, obejmuje w zasadzie pewien okres przejściowy, szybko można go uzyskać, ale w celu nadania mu charakteru stabilnego źródła uprawnień zachodzi potrzeba ubiegania się o patent.W razie zastosowania wynalazku jednostka gospodarki uspołecznionej powinna z mocy § 13 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych wystąpić o patent.Podobnie powinien postąpić każdy uprawniony z patentu tymczasowego, gdy charakter wynalazku i realna szansa uzyskania korzyści w wyniku jego zastosowania lub zbycia patentu albo udzielenia licencji będą uzasadniać ubieganie się o ochronę stanowczą i długotrwałą.Zawarte w cytowanym ust. 2 § 13 określenie "należy złożyć wniosek" rozumieć trzeba jako obowiązek jednostki gospodarki uspołecznionej, stosującej projekt wynalazczy na podstawie patentu tymczasowego.Przepis ten wprawdzie nie określa bliżej, w jakim terminie od stosowania wynalazku istnieje obowiązek złożenia wspomnianego wniosku o przeprowadzenie pełnego badania, ale w interesie gospodarki narodowej powinien on być złożony jak najszybciej, a w każdym razie w takim terminie, aby ograniczyć w jak największym stopniu ryzyko związane ze stosowaniem pracowniczego wynalazku na podstawie patentu tymczasowego. Wspomnianym ryzykiem objęte jest przede wszystkim wynagrodzenie wypłacane twórcy pracowniczego wynalazku, gdyż w razie stwierdzenia przez Urząd Patentowy PRL - po przeprowadzeniu pełnego badania - że brakuje ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu, Urząd ten odmówi udzielenia patentu tymczasowego (§ 33 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych - M. P. z 1973 r. Nr 1, poz. 4), natomiast wypłacone wynagrodzenie, poza wyjątkiem w art. 102 ust. 2 ustawy o wynalazczości, nie ulega zwrotowi.W interesie więc ochrony mienia społecznego jednostka gospodarki uspołecznionej powinna dążyć do ograniczenia skutków tego ryzyka do minimum. Kierując się postulatem szczególnej troski o mienie społeczne i ze względu na wspomnianą już przejściowość patentu tymczasowego jednostka gospodarki uspołecznionej może w sytuacjach szczególnie uzasadnionych wstrzymać wypłatę wynagrodzenia do czasu wydania decyzji (postanowienia) przez Urząd Patentowy PRL. Wstrzymanie to może dotyczyć jedynie wynagrodzenia przewyższającego należność przewidzianą za projekty racjonalizatorskie, ponieważ ta należność przysługuje twórcy bez względu na wynik pełnego badania. Wstrzymanie wypłaty będzie uzasadnione między innymi wtedy, gdy postępowanie przed Urzędem Patentowym, zmierzające do przeprowadzenia pełnego badania, znacznie się przedłuża, a uprawniony z patentu tymczasowego jest w posiadaniu materiału dostatecznie uwiarygodniającego okoliczność, że stosowany wynalazek jest znany między innymi w zagranicznej literaturze patentowej.W tym stanie faktycznym wypłacenie twórcy wynagrodzenia pozostawałoby w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa wynalazczego, wyrażającym się w popieraniu i rozwijaniu rzeczywistej i twórczej wynalazczości, a także z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, z którymi pozostaje w kolizji bezpodstawne obciążanie mienia społecznego nienależną wypłatą wynagrodzenia za projekt wynalazczy.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.