V PZP 4/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Filcek, S. Perestaj (współsprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska, T. Szymanek, Z. Zaziemski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"1. Czy przewidziana w § 21 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152) właściwość terenowego organu administracji państwowej do stwierdzenia, że wypowiedzenie stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę, odnosi się wyłącznie do wypowiedzeń dokonanych przez zakład pracy, czy obejmuje również przypadki wypowiedzeń dokonanych przez dozorcę lub palacza centralnego ogrzewania z przyczyn przewidzianych w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b wymienionego rozporządzenia?2. Czy w zakresie, w którym - w myśl § 21 ust. 2 powyższego rozporządzenia - przewidziana jest droga postępowania administracyjnego, wyłączony jest tryb właściwy do rozpatrywania spraw o roszczenia pracowników ze stosunku pracy, o którym stanowi § 21 ust. 3 rozporządzenia?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:I. Przewidziane w § 21 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152) właściwość terenowego organu administracji państwowej do stwierdzenia, że wypowiedzenie stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę, odnosi się wyłącznie do wypowiedzeń dokonanych przez zakład pracy. II. Stwierdzenie przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania, przewidziane w § 21 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia, nie wyłącza rozstrzygania sporów w tym przedmiocie przez organy wymienione w art. 242 k.p. Uzasadnienie faktyczneI. Redakcja przepisu § 21 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. Nr 26, poz. 152) nie jest precyzyjna. W szczególności użyty w nim zwrot "wypowiedzenie stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania" mógłby sugerować, że przewidziana w nim właściwość terenowego organu administracji państwowej odnosi się do wypowiedzenia stosunku pracy zarówno przez zakład pracy, jak i przez dozorcę lub palacza centralnego ogrzewania.Przeciwko takiej ściśle językowej wykładni § 21 wym. rozporządzenia przemawia zakres uprawnienia, do którego upoważniony jest terenowy organ administracji państwowej. Mianowicie jest on powołany do stwierdzenia, że wypowiedzenie stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania nastąpiło z powodu "nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę". Identycznie została sformułowana w przepisie § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia przesłanka określająca przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez zakład pracy. Natomiast zupełnie odmiennie została określona w tym przepisie pod lit. a przyczyna wypowiedzenia dokonana przez pracownika. Dotyczy ona "niezachowania przez zakład pracy podstawowych warunków wynikających z umowy o pracę". Dlatego też sformułowanie użyte w § 21 ust. 2 rozporządzenia należy odnieść wyłącznie do analogicznego sformułowania zawartego w § 21 ust. 1 lit. a, czyli do wypowiedzenia umowy przez zakład pracy.Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionych Sądowi Najwyższemu wątpliwości ma także i ta okoliczność, że ocena przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy należy w zasadzie do organów powołanych do rozstrzygania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Dlatego też przepis § 21 ust. 2 rozporządzenia, który upoważnia organ administracji państwowej do stwierdzenia, że wypowiedzenie stosunku pracy z dozorcą lub palaczem centralnego ogrzewania nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę, jako wyjątkowy powinien być wykładany ściśle. Nie obejmuje on więc sytuacji, gdy chodzi o stwierdzenie, że pracownik rozwiązał stosunek pracy w drodze wypowiedzenia z powodu niezachowania przez zakład pracy podstawowych warunków wynikających z umowy o pracę.II. Rozważając drugą część pytania prawnego, należy mieć na uwadze, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego zostało wydane na podstawie i w ramach delegacji ustawowej. Paragraf 21 tego rozporządzenia dotyczy materii związanej z opróżnieniem mieszkania funkcyjnego i prawa do lokalu zamiennego. Normatywna treść tego przepisu dalej nie sięga.Należy więc przyjąć, że spory co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy, w tym również spory co do zasadności wypowiedzenia umowy o pracę, podlegają - w omawianym zakresie - rozstrzyganiu w trybie przewidzianym w dziale dwunastym kodeksu pracy. Artykuł 44 k.p. bowiem stanowi o uprawnieniu każdego pracownika - w tym także dozorcy i palacza centralnego ogrzewania - do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę i kwestionowania jego przyczyny (art. 45 k.p.). Co więcej nawet - do czasu rozstrzygnięcia takiego sporu postępowanie o opróżnienie mieszkania funkcyjnego ulega zawieszeniu. Dotąd też nie jest aktualny problem, czy dozorcy lub palaczowi centralnego ogrzewania przysługuje prawo do lokalu zamiennego. W razie więc wypowiedzenia tym pracownikom umowy o pracę mogą oni wnieść odwołanie do komisji odwoławczej do spraw pracy. Komisja - a w przypadku odwołania się od jej decyzji sąd pracy i ubezpieczeń społecznych - samodzielnie ustala, czy wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione, a w szczególności czy pracownicy nienależycie wykonywali obowiązki wynikające z umowy o pracę.W razie uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, dozorcy lub palaczowi centralnego ogrzewania nie może być cofnięty przydział mieszkania funkcyjnego (§ 20 rozporządzenia). Problem lokalu zamiennego staje się natomiast aktualny w razie prawomocnego oddalenia odwołania. W takim przypadku decyzja o prawie dozorcy lub palacza centralnego ogrzewania do lokalu zamiennego, w związku z koniecznością opróżnienia mieszkania funkcyjnego, zostanie wydana w trybie administracyjnym.Jeżeli pracownik nie żąda przywrócenia do pracy, lecz jedynie ustalenia przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, to drogi do komisji odwoławczej nie tamuje mu stwierdzenie organu administracji państwowej wydane na podstawie ust. 2 § 21 wym. rozporządzenia. Przepisu tego - wbrew sugestii wynikającej z przedstawionego pytania prawnego - nie można traktować jako uzupełnienia przepisów w zakresie określenia trybu i organów właściwych do rozpoznawania sporów wynikających ze stosunku pracy dozorców i palaczy centralnego ogrzewania.Przeciwko takiej wykładni bowiem przemawia to, że w przepisie tym, w przeciwieństwie do ust. 3 § 21 rozporządzenia, nie ma mowy o sporze, lecz jedynie o stwierdzeniu przez terenowy organ administracji państwowej, że wypowiedzenie stosunku pracy nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania przez określonych pracowników obowiązków wynikających z umowy o pracę. Odmienny pogląd prowadziłby do wniosku - niemożliwego do zaakceptowania - że droga postępowania administracyjnego jest przewidziana wówczas, gdy zakład pracy wypowiedział dozorcy lub palaczowi centralnego ogrzewania stosunek pracy z powodu nienależytego wykonywania obowiązków, a nie jest przewidziana, gdy z tych samych przyczyn rozwiązał umowę o pracę z ich winy bez wypowiedzenia. Stwierdzenie, o którym mowa, nie ma więc charakteru orzeczenia w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego. Dlatego też nic nie stoi na przeszkodzie ustaleniu - na wniosek pracownika - przez organy wymienione w art. 242 k.p., że brak było podstaw do wypowiedzenia mu umowy o pracę z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. Do czasu rozstrzygnięcia tego sporu postępowanie o opróżnienie mieszkania funkcyjnego ulega zawieszeniu.Może jednak się zdarzyć, że pracownik nie wniesie odwołania od wypowiedzenia mu umowy o pracę i orzeczenie terenowego organu administracji państwowej co do opróżnienia mieszkania funkcyjnego bez prawa do lokalu zamiennego, uprawomocni się. W takim przypadku późniejsze ustalenie na wniosek pracownika przez organy powołane do rozpatrywania sporów pracowniczych, że brak było podstaw do wypowiedzenia umowy o pracę z powodu nienależytego wykonywania obowiązków pracowniczych, jest już bez znaczenia dla kwestii uzyskania lokalu zamiennego. Pracownik może natomiast mieć interes w domaganiu się takiego ustalenia dla innych celów związanych z jego uprawnieniami pracowniczymi.