I PZP 39/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Oborskiego, w sprawie z wniosku Wojciecha L. przeciwko Fabryce Aparatury Elektromedycznej "PAMEP" w Ł. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 20 października 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy terenowa komisja rozjemcza pozostaje właściwa do rozpoznania sprawy pracownika, który w dacie zgłoszenia wniosku nie zajmuje stanowiska kierowniczego w rozumieniu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183), bądź wskutek zmiany stanowiska, bądź wskutek rozwiązania stosunku pracy oraz czy i jakie znaczenie dla oceny właściwości terenowej komisji rozjemczej ma w tej sytuacji związek roszczenia pracownika ze stanowiskiem kierowniczym, w szczególności czy wpływa on na właściwość tej komisji do rozpoznania sporu?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Terenowa komisja rozjemcza jest właściwa także do rozpatrywania sprawy pracownika, który w dacie zgłoszenia wniosku nie zajmuje już stanowiska kierowniczego w rozumieniu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183) - wskutek rozwiązania z nim stosunku pracy - choćby dochodzone roszczenie nie pozostawało w związku ze stanowiskiem kierowniczym, lecz z innym stanowiskiem zajmowanym poprzednio przez pracownika w tym zakładzie pracy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się zasądzenia od pozwanej Fabryki wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od stycznia do września 1977 r.Terenowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 31.VIII.1978 r. uznała roszczenie wnioskodawcy za uzasadnione, ale nie określiła jego wysokości.W odwołaniu od powyższego orzeczenia pozwana Fabryka podniosła przede wszystkim zarzut niewłaściwości Terenowej Komisji Rozjemczej do rozpoznania sprawy wnioskodawcy. Według poglądu pozwanej Fabryki do rozpoznania sporu właściwa jest Zakładowa Komisja Rozjemcza, gdyż roszczenie wnioskodawcy dotyczy jego pracy na stanowisku referenta do spraw kooperacji produkcji, a nie pracy na stanowisku kierownika działu transportowo-administracyjnego, które zajmował w pozwanej Fabryce przed rozwiązaniem stosunku pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając sprawę na skutek odwołania pozwanej Fabryki, przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu sformułowane w sentencji uchwały pytanie prawne.Uzasadnienie prawneUdzielając na powyższe pytanie odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pytanie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu dotyczy ustalenia organu właściwego do rozstrzygnięcia sporu z tytułu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych byłego pracownika zajmującego przed rozwiązaniem stosunku pracy stanowisko kierownicze, który dochodzi tego wynagrodzenia za okres sprzed objęcia takiego stanowiska.Z przepisów określających właściwość rzeczową organów rozstrzygających spory w I instancji wynika niewątpliwie, że sprawa ta należy do komisji rozjemczej (art. 248 § 1 pkt 1 i art. 249 k.p.). Zachodzi natomiast wątpliwość, czy będzie to zakładowa czy terenowa komisja rozjemcza.Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy rozstrzygnąć dwie kwestie: który z dwóch wymienionych organów jest właściwy do rozpoznania sprawy byłego pracownika, jaki moment decyduje o właściwości organu: powstanie roszczenia, data jego wniesienia, czy też czas rozstrzygania sprawy.Przepisy kodeksu pracy o zakresie działania organów rozstrzygających spory ze stosunku pracy nie zawierają odrębnych postanowień określających właściwość komisji rozjemczych w razie rozstrzygania sprawy byłego pracownika. Tym samym właściwość tę należy ustalić tak, jak gdyby pracownik nadal pozostawał w stosunku pracy. Wprawdzie art. 249 k.p. mówi o pracownikach, ale należy przez to rozumieć także byłych pracowników.Odmienna interpretacja prowadziłaby do tego, że brak byłoby organu właściwego do rozpoznania spraw byłych pracowników, o których mowa w art. 249 pkt 1 k.p. (zatrudnionych w zakładach pracy, w których nie działają zakładowe komisje rozjemcze). Tym samym właściwości terenowej komisji rozjemczej podlegają również sprawy byłych pracowników zajmujących stanowiska kierownicze.W omawianej sprawie w momencie powstania roszczenia pracownik nie zajmował stanowiska kierowniczego, lecz zostało mu ono powierzone w późniejszym okresie. O tym więc, która z komisji jest właściwa do rozstrzygnięcia tej sprawy, decydować musi wykładnia art. 249 pkt 2 k.p. Przepis ten stanowi o przekazaniu do właściwości terenowych komisji rozjemczych "spraw dotyczących pracowników zajmujących stanowiska kierownicze". Z brzmienia tego przepisu więc należy wysnuć wniosek, iż chodzi o roszczenia zgłoszone przez pracowników zajmujących stanowiska kierownicze - bez względu na to, czy dotyczą one roszczeń związanych z zajmowaniem stanowiska kierowniczego. Za uznaniem właściwości terenowej komisji rozjemczej w odniesieniu do roszczeń pracowników zajmujących stanowiska kierownicze - powstałych przed powierzeniem im tego stanowiska - przemawia także ratio legis tego przepisu.Motywem wyłączenia spraw i osób zajmujących te stanowiska spod właściwości zakładowej komisji rozjemczej jest dążenie ustawodawcy do zapewnienia temu organowi niezależności przy orzekaniu ze względu na ewentualną zależność służbową pomiędzy członkami zakładowej komisji rozjemczej a osobą pracownika zajmującego stanowisko kierownicze w danym zakładzie pracy. Okoliczność, że w chwili rozpatrywania sprawy pracownik już nie pracuje w tym zakładzie pracy, nie powoduje zmiany właściwości terenowej komisji rozjemczej ze względu na wyrażony wyżej pogląd o stosowaniu do byłych pracowników tych samych kryteriów dotyczących właściwości komisji rozjemczych. Ponieważ wnioskodawca przed rozwiązaniem stosunku pracy zajmował stanowisko kierownicze w rozumieniu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy, tym samym do rozpoznania jego sprawy właściwa jest terenowa komisja rozjemcza.Pytanie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ujęte zostało zbyt szeroko i dlatego Sąd Najwyższy przy udzielaniu odpowiedzi uwzględnił stan faktyczny sprawy. Udzielona odpowiedź zgodna jest z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych i stanowiskiem Prokuratora Prokuratury Generalnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.