I PR 29/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny S. przeciwko Fabryce Części do Maszyn Włókienniczych w Ł. o wynagrodzenie za pracę, na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego dla m. Łodzi i pozwanej Fabryki od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 10 grudnia 1964 r. i przedstawienia przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi zagadnień prawnych,przyjął sprawę do rozpoznania, uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowódka wniosła w dniu 20 maja 1964 r. do Zakładowej Komisji Rozjemczej o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa 25.364 zł twierdząc, że od 1 stycznia 1962 r. do zakończenia stosunku pracy, tj. do 23 sierpnia 1963 r., wykonywała faktycznie obowiązki kierownika działu planowania, otrzymywała zaś - zgodnie z treścią umowy o pracę - wynagrodzenie planistki. Poza wyrównaniem różnicy między otrzymywanym wynagrodzeniem a wynagrodzeniem kierownika działu planowania powódka żądała nadto wynagrodzenia wyższego za czas zastępowania kierownika działu w czasie choroby w roku 1961, a ponadto wynagrodzenia za dwa tygodnie nie wykorzystanego urlopu macierzyńskiego.Zakładowa Komisja Rozjemcza decyzją z dnia 22 maja 1964 r. nie uwzględniła spóźnienia zgłoszenia wniosku, nie dopatrzywszy się szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 6 ust. 2 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35). Zarząd główny właściwego związku zawodowego zatwierdził powyższą decyzję ZKR.W pozwie z dnia 30 lipca 1964 r. powódka dochodziła wymienionych roszczeń przed Sądem Powiatowym dla m. Łodzi, który wyrokiem z dnia 10 grudnia 1964 r. uwzględnił powództwo do kwoty 22.291 zł, oddalając je w pozostałej części.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyło pozwane Przedsiębiorstwo oraz Prokurator Wojewódzki dla m. Łodzi, zarzucając przede wszystkim niedopuszczalność drogi sądowej i wnosząc na tej podstawie o uchylenie wyroku i odrzucenie pozwu. Strona pozwana w swej rewizji zakwestionowała również prawidłowość ustaleń faktycznych, a w szczególności dotyczących tego, że powódka wykonywała faktycznie wszystkie obowiązki wchodzące w zakres pracy kierownika działu.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:a) czy dopuszczalna jest droga sądowa w wypadku, gdy zakładowa komisja rozjemcza rozstrzygnęła spór ze stosunku pracy, do którego rozpoznania - zgodnie z § 3 rozp. Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 68) - nie była właściwa?,b) czy dopuszczalna jest droga sądowa w wypadku, gdy zakładowa komisja rozjemcza ograniczyła swoje postępowanie do nieuwzględnienia spóźnionego - w rozumieniu art. 6 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. - zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sprawy ze stosunku pracy, a na podstawie § 3 rozp. Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. nie była właściwa do rozpoznania sprawy.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego rozstrzygnięcie rewizji zależy od prawidłowej odpowiedzi na dwa przestawione pytania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do swego rozpoznania, uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił, kierując się następującymi przesłankami:Jest w sprawie niesporne, że powódka zajmowała stanowisko planisty w dziale planowania i że od 1 stycznia 1962 r., po zwolnieniu z pracy kierownika działu planowania, nadal była zatrudniona w tym dziale, przy czym pracodawca aż do zakończenia stosunku pracy nie dokonał zmiany umowy o pracę łączącej strony, w szczególności nie powołał powódki na stanowisko kierownika działu. Powódka również nie twierdzi, że pracodawca powołał ją na takie kierownicze stanowisko, wywodzi natomiast, że faktycznie wykonywała czynności wchodzące w zakres funkcji kierownika działu. Ta ostatnia okoliczność jest między stronami sporna, Przedsiębiorstwo bowiem zaprzecza, by pełnione przez nią obowiązki od 1 stycznia 1962 r. obejmowały wszystkie czynności związane ze stanowiskiem kierownika działu planowania.Zgodnie z § 3 pkt 5 rozp. Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych i komisji rozjemczych przy terenowych organach związków zawodowych oraz trybu postępowania przed tymi komisjami i trybu postępowania odwoławczego (Dz. U. Nr 18, poz. 68) w związku z uchwałą nr 201 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie określenia stanowisk kierowniczych, których zajmowanie wyłącza właściwość zakładowych komisji rozjemczych w sprawach ze stosunków pracy (Mon. Pol. Nr A-37, poz. 507) - do właściwości komisji rozjemczych nie należą spory ze stosunku pracy pracowników zajmujących stanowiska kierownicze. Zarówno wykładnia gramatyczna, jak i teleologiczna przepisów rozporządzenia Rady Ministrów oraz uchwały Rady Ministrów prowadzą do wniosku, że wspomniane przepisy wyłączają tego rodzaju spory ze względu na zajmowane stanowisko, które jest przewidziane w strukturze organizacyjnej danego przedsiębiorstwa i które to stanowisko wspomniane przepisy Rady Ministrów zaliczają do stanowisk kierowniczych w rozumieniu tych przepisów. Nie decyduje zaś wzgląd na zakres pełnionych przez pracownika faktycznie funkcji, choćby funkcje te w mniejszym lub większym stopniu wyczerpywały zakres czynności, jakie związane są z zajmowanym stanowiskiem kierowniczym. O tym więc, czy dany pracownik zajmuje określone stanowisko kierownicze w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. oraz uchwały nr 201 Rady Ministrów, decydują kryteria formalne. W przepisach tych wymienia się "stanowiska", a nie funkcje jako kryteria, od których zależy właściwość komisji rozjemczych do rozpoznania sporów ze stosunku pracy pracowników wymienionych w § 3 pkt 5 rozp. Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. i § 1 uchwały nr 201 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r.Przyjęcie odmiennego - od formalnego - kryterium doprowadziłoby do stanu niepewności prawnej co do tak podstawowej dla pracownika kwestii, jak kwestia drogi do dochodzenia wynikających ze stosunku pracy roszczeń pracowniczych. Nie mogło zaś być zamierzeniem ustawodawcy uzależnienie tak istotnego problemu z punktu widzenia ładu prawnego i ochrony interesów pracownika od okoliczności faktycznych, których prawidłowe wyjaśnienie w wielu wypadkach następowałoby dopiero w toku postępowania przed komisjami rozjemczymi lub sądami. Stan pewności prawnej w przedmiocie tu rozważanym realizują jedynie kryteria formalne. Dlatego też Rada Ministrów w uchwale nr 201 nie ograniczyła się do przykładowego wymienienia stanowisk kierowniczych, lecz je taksatywnie wyliczyła. Przyjęta przez Radę Ministrów nomenklatura stanowiska również przemawia za tym, że u podstaw określenia właściwości zakładowych komisji rozjemczych - gdy chodzi o spory pracowników zajmujących stanowiska kierownicze - leżały wyłącznie kryteria formalne.Względy celowościowe przemawiały również za rozwiązaniem przyjętym przez ustawodawcę. Wyłączenie bowiem z zakresu działania zakładowej komisji rozjemczej sporów ze stosunku pracy pracowników zajmujących stanowiska kierownicze było podyktowane chęcią wyeliminowania możliwości ujemnego wpływu tych osób na członków kompletów orzekających w sprawach dotyczących osobiście takich pracowników.Nie są zatem wyłączone spod właściwości zakładowych komisji rozjemczych spory ze stosunków pracy pracowników, którzy pełnią czynności kierowników działów czy wydziałów zastępczo w wyniku potrzeb natury faktycznej. Uchwała nr 201 Rady Ministrów daje temu wprost wyraz w § 1 pkt 2 i 3 wymieniając - poza kierownikami działów i wydziałów - etatowych zastępców tychże kierowników.Ponieważ w sprawie jest niesporne, że powódka nie została powołana przez pozwane Przedsiębiorstwo na stanowisko kierownika działu planowania ani też na stanowisko etatowego zastępcy takiego kierownika, przeto omawiany spór nie jest sporem ze stosunku pracy pracownika zajmującego stanowisko kierownicze w rozumieniu przepisów uchwały nr 201 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. W istocie jest to spór pracownika nie zajmującego stanowiska kierowniczego, lecz domagającego się zapłaty wyższego - od pobieranego - wynagrodzenia z tytułu faktycznego pełnienia czynności, które - jak twierdzi powódka, a co jest w tym procesie sporne - normalnie pełni pracownik zajmujący stanowisko kierownicze.W tym stanie rzeczy nie zachodziła potrzeba rozstrzygnięcia przedstawionych przez Sąd Wojewódzki pytań prawnych.Decyzja Zakładowej Komisji Rozjemczej, która nie uwzględniła spóźnienia zgłoszenia wniosku powódki o rozpoznanie sporu, wydana w sprawie, do której rozpoznania Komisja ta była właściwa - zamyka drogę sądową.Sąd Powiatowy powinien był - przy zastosowaniu przepisu art. 207 § 1 bądź art. 228 § 1 k.p.c. z 1932 r. - odrzucić pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Naruszenie tych przepisów uzasadnia uchylenie przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu (art. 387 k.p.c.).W związku z ostatecznym wynikiem procesu należało przyznać pozwanemu Przedsiębiorstwu od powódki zwrot kosztów procesu (art. 100, 109 i 390 § 1 k.p.c.). Wprawdzie powódka została mylnie poinformowana co do drogi sądowej przez zarząd główny właściwego związku zawodowego (zamieścił on taką informację w uzasadnieniu swej decyzji zatwierdzającej decyzję ZKR), która to okoliczność mogłaby dać podstawę do nieobciążenia jej kosztami procesu w świetle art. 102 k.p.c. z roku 1964, jednakże przepis ten do procesu niniejszego nie ma zastosowania ze względu na art. XVI § 1 przep. wpr. k.p.c. z 1964 r. Przepisy zaś dawnego kodeksu postępowania cywilnego, które w wypadku niniejszym mają zastosowanie, nie przewidują takiej możliwości.