IV CR 982/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zygmunta R. przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Projektów w K. o zapłatę na skutek rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 29 listopada 1954 r. zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Koszalinie do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 27 października 1954 r. Zygmunt R. żądał zasądzenia od Wojewódzkiego Biura Projektów w K., z którym pozostawał w stosunku pracy, 750 zł za niewykorzystany urlop. Powód załączył do pozwu odpis pisma Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanym przedsiębiorstwie z dnia 9 października 1954 r., przy którym przewodniczący Komisji zwrócił mu jego wniosek o zasądzenie poszukiwanej kwoty z wyjaśnieniem, że spór nie podlega rozpoznaniu przez Komisję, gdyż powód zajmował stanowisko radcy prawnego, a stanowisko to jest stanowiskiem kierowniczym w rozumieniu § 1 pkt 4 uchwały nr 201 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Monitor Polski 1954 r. Nr A-37 poz. 507).Postanowieniem z dnia 29 listopada 1954 r. Sąd Powiatowy w Koszalinie odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, uznając, że sprawa należy do właściwości zakładowych komisji rozjemczych, albowiem powód nie zajmował stanowiska kierowniczego, skoro był radcą prawnym zatrudnionym na połowie etatu i żadną samodzielną komórką organizacyjną nie kierował.Powyższe postanowienie zaskarżył powód.Sąd Wojewódzki w Koszalinie odroczył rozpoznanie rewizji i na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne:"Czy w wypadku wykonywania przez radcę prawnego pracy opartej na umowie o pracę, właściwą do rozpoznania sporów wynikających z tejże umowy jest komisja rozjemcza, czy sąd ?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozstrzygnięcia we własnym zakresie zważył, co następuje:W sprawie powstał negatywny spór kompetencyjny między zakładową komisją rozjemczą a sądem powszechnym, w pierwszej więc kolejności, przed kwestią podniesioną przez Sąd Wojewódzki, wymaga rozstrzygnięcia zagadnienie skutków powstania takiego sporu i sposobu postępowania w takim wypadku.Sprawa o roszczenie ze stosunku pracy jest w rozumieniu obowiązującego prawa sprawą cywilną. Sprawy cywilne podlegają na mocy art. 46 ust. 1 Konstytucji PRL i art. 2 k.p.c. rozpoznaniu przez sądy powszechne, chyba że z mocy szczególnych ustaw są przekazane innym sądom lub organom władzy. Taką ustawą szczególną w zakresie sporów wynikających ze stosunków pracy w przedsiębiorstwach jest dekret z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. z 1954 r. Nr 10, poz. 35). Powołany dekret wyłącza w zasadzie drogę sądową dla dochodzenia roszczeń pracowników ze stosunków pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych, czyniąc jednak wyjątek dla roszczeń pracowników zajmujących stanowisko kierownicze (art. 2 ust. 2 i art. 16 dekretu).Według § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych... itd. (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68) przewodniczący komisji rozjemczej bada, czy spór objęty wnioskiem podlega właściwości komisji, a w razie stwierdzenia niewłaściwości, zwraca wniosek pracownikowi wraz z pisemnym stwierdzeniem niewłaściwości. Takie stwierdzenie przewodniczącego komisji nie podlega zaskarżeniu, zamyka więc ostatecznie możność dochodzenia pretensji przed komisją. Gdyby następnie także sąd powszechny odrzucił pozew, zajmując odmienne od przewodniczącego komisji rozjemczej stanowisko co do kwalifikacji prawnej łączącego strony stosunku (np. praca czy zlecenie) lub kwalifikacji stanowiska pracownika jako kierowniczego, wobec braku jakichkolwiek przepisów o rozstrzyganiu sporów kompetencyjnych między zakładowymi komisjami rozjemczymi a sądami, pracownik byłby w ogóle pozbawiony możności dochodzenia swojej pretensji, co jest oczywiście niemożliwe do przyjęcia.Ponieważ sprawy o roszczenia ze stosunku pracy są sprawami cywilnymi, a rozpoznawanie tych spraw w zasadzie należy do sądów powszechnych, prócz spraw wyraźnie wyłączonych z drogi sądowej szczególnymi przepisami, należy uznać, że jeżeli organ wyłącznie powołany w tych szczególnych przepisach do kwalifikowania sprawy jako objętej czy nie objętej dyspozycją przepisów szczególnych zdecyduje, że sprawa do kategorii objętych przepisami szczególnymi nie należy, to sprawa ta podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. W konsekwencji, jeżeli przewodniczący komisji rozjemczej na zasadzie § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68) zwróci pracownikowi wniosek stwierdzając, że sprawa nie należy do kompetencji komisji rozjemczych, sąd powszechny, do którego następnie pracownik sprawę skierował, nie może odrzucić pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, choćby decyzja przewodniczącego komisji była błędna. Decyzja ta bowiem, zamykając w sposób nieodwołalny drogę dla dochodzenia pretensji przed zakładowymi komisjami rozjemczymi, usuwa tym samym przesłankę stanowiącą podstawę zakazu dochodzenia tej pretensji przed sądem powszechnym i przesądza dopuszczalność drogi sądowej w danej sprawie. Zasada powyższa ma jednak zastosowanie tylko do spraw cywilnych. Gdyby więc np. przewodniczący komisji rozjemczej zwrócił wniosek dotyczący sporu o mieszkanie służbowe podlegający rozpoznaniu w drodze administracyjnej z błędnym pouczeniem, iż sprawę należy skierować do sądu powszechnego, sąd powinien mimo to pozew odrzucić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej i w uzasadnieniu pouczyć powoda, do jakiego organu ma sprawę skierować.Z powyższych rozważań wynika, że Sąd Powiatowy nie miał podstaw do odrzucenia pozwu w niniejszej sprawie, skoro już przed wniesieniem pozwu przewodniczący właściwej komisji rozjemczej stwierdził jej niekompetencję w sprawie, a chodzi o sprawę cywilną, która jeśli nie należy do kompetencji komisji rozjemczej, to podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. Zbędnie zatem Sąd Powiatowy rozważał charakter stanowiska powoda, gdyż rozważania te w niniejszej sprawie były dla rozstrzygnięcia o dopuszczalności drogi sądowej obojętne.Z przytoczonych względów nie zachodzi też w sprawie potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki.