I PZP 19/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Harry K., przeciwko Zakładowi Opieki Zdrowotnej w Ł. dotyczącej odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 21.V.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych1. Czy tryb przewidziany w art. 38 kodeksu pracy musi być ściśle zachowany przy odpowiednim stosowaniu przepisów o wypowiadaniu umów o pracę do wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 42 § 1 kodeksu pracy), w tym także w sytuacji, gdy wypowiedzenie warunków pracy i płacy było spowodowane koniecznością dostosowania rozmiaru czasu pracy lekarza do przepisów kodeksu pracy (art. 129 k.p.) i do przepisów § 2 pkt 6 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326);W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie 1,2. czy o zaliczeniu pracownika do grupy osób szczególnie chronionych (art. 39 pkt 4 k.p.) decyduje stan istniejący w dacie wręczenia pisma wypowiadającego, czy stan istniejący w okresie wypowiedzenia;W przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie 2,3. czy w pojęciu "nowych zasad wynagradzania dotyczących określonej grupy pracowników", o którym mowa w art. 43 § 1 pkt 1 k.p., mieszczą się sytuacje dotyczące uregulowania czasu pracy lekarzy społecznej służby zdrowia na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów wymienionego w pytaniu 1;W przypadku odpowiedzi pozytywnej na pytanie 3,4. czy ocena kierownictwa Zespołu Opieki Zdrowotnej w przedmiocie zatrudnienia lekarza w wymiarze 54 godzin tygodniowo podlega kontroli organów powołanych do rozstrzygania sporów pracowniczych w aspekcie jej zasadnościuchwalił:Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniach wątpliwości powstały na tle następującego stanu faktycznego.Lekarzowi medycyny zatrudnionemu w Zespole Opieki Zdrowotnej w Ł., Harremu K., urodzonemu dnia 3.III.1912 r., wypowiedziano dodatkowe zatrudnienie w wymiarze 52 godzin miesięcznie, tj. 2 godzin dziennie. Wypowiedzenia dokonano pismem z dnia 25.II.1975 r. z terminem od dnia 28 tego miesiąca do 31.V.1975 r. Lekarz ten jest zatrudniony nadal na pełnym etacie w wymienionym zespole i czas jego pracy nie uległ zmianie. Odwołał się on od tego wypowiedzenia do Powiatowej Komisji Odwoławczej do spraw Pracy przy Naczelniku Powiatu w Ł. Komisja orzeczeniem z dnia 21.III.1975 r. oddaliła wniosek. Komisja ustaliła, że odwołujący się niezależnie od zatrudnienia podstawowego w charakterze ordynatora Oddziału Przeciwgruźliczego i Chorób Płuc i kierownika Poradni w tej specjalności w rozmiarze 7 godzin dziennie - jest zatrudniony w wymienionym Zespole na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nie określony w dodatkowych 2 godzinach dziennie. Pismem z 26.II.1975 r. wypowiedziano mu tę dodatkową umowę po uprzednim zawiadomieniu rady zakładowej o zamiarze i przyczynach rozwiązania tej umowy.Komisja nie dopatrzyła się uchybień formalnych przy wypowiadaniu umowy i powołując się na art. 101 k.p. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia, uznała to wypowiedzenie za uzasadnione. K. wniósł od tego orzeczenia odwołanie, w którym zarzucił iż nie zachowano wymaganej konsultacji z radą zakładową i że Komisja nie rozważyła, że jest on w wieku przedemerytalnym. Zdaniem odwołującego się wypowiedzenie jest nieuzasadnione, gdyż nie będzie on w stanie zapewnić chorym właściwej pomocy lekarskiej, jeżeli jego czas pracy zostanie ograniczony. Dlatego też nie wyraził on zgody na propozycję ugodową zapewnienia mu wynagrodzenia na poziomie sprzed wypowiedzenia. Przy rozpoznaniu odwołania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się budzące poważne wątpliwości zagadnienia prawne, ujęte w przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytaniach.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Nie ma w sprawie wątpliwości prawnych przedstawionych w pytaniu pierwszym. Odpowiedź na to pytanie wynika bowiem z przepisów kodeksu pracy, które Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przytoczył w treści pytania. Ujęte w pytaniu wątpliwości nie dotyczą w istocie zagadnień natury prawnej, lecz dotyczą stanu faktycznego sprawy i jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.Pytanie zmierza więc do uzyskania odpowiedzi, czy w konkretnych okolicznościach sprawy zachowany został tryb postępowania przewidziany w art. 38 k.p.Z tych więc przyczyn Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze, ponieważ pytanie to nie dotyczy ogólnie ujętej kwestii prawnej.2. O zaliczeniu pracownika, któremu brakuje nie więcej niż dwa lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, do pracowników szczególnie chronionych decyduje data kalendarzowa, w której zostały spełnione wszystkie wymagania wymienione w art. 39 pkt. 4 k.p., uzasadniające od tej daty zakaz wypowiedzenia takiemu pracownikowi przez zakład pracy wynikających z umowy warunków pracy lub płacy (art. 39 pkt 4 w związku z art. 42 § 1 k.p.).Dokonane zatem wypowiedzenie powyższych warunków pracy lub płacy w okresie, gdy nie zostały jeszcze spełnione wymienione przesłanki, od których uzależnione jest zaliczenie pracownika do kategorii pracowników chronionych ze względu na wiek przedemerytalny, jest skuteczne, choćby spełnienie tych przesłanek nastąpiło później w okresie wypowiedzenia.Wskazówkę interpretacyjną dla poparcia powyższego poglądu zawiera przepis art. 49 k.p. Przewiduje on skuteczność wypowiedzenia umowy o pracę, dokonanego przy zastosowaniu krótszego ustawowego okresu wypowiedzenia, z upływem obowiązującego okresu wymaganego.W razie doręczenia pracownikowi pisma wypowiadającego warunki pracy lub płacy w dacie, w której nie korzystał on jeszcze z ochrony przed wypowiedzeniem przewidzianym w art. 39 pkt 4 k.p., lecz uprawnienia do tej ochrony nabył przed upływem okresu wypowiedzenia, skuteczność zaskarżonego wypowiedzenia zależy od wyniku oceny, czy rozwiązanie umowy o pracę wskutek wypowiedzenia jest zgodne z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 8 k.p.).3. Według art. 43 § 1 pkt 1 k.p. zakład pracy może wypowiedzieć warunki pracy lub płacy pracownikowi, o którym mowa w art. 39 k.p., jeżeli wypowiedzenie stało się konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników zakładu lub określonej ich grupy albo ze względu na likwidację działu, w którym pracownik jest zatrudniony.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326) reguluje m.in. wymiar i rozkład czasu pracy pracowników medycznych w ścisłym związku z zasadami wynagradzania tych pracowników.Podstawowy wymiar czasu dla lekarzy wynosi 42 godziny tygodniowo (7 godzin na dobę), a w przypadkach uzasadnionych potrzebami zakładu pracy dopuszczalne jest przedłużenie czasu pracy za zgodą obu stron do 8 godzin na dobę i 46 godzin tygodniowo (§ 2 pkt 1 i § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia).Wskazany w pytaniu pierwszym § 2 pkt 6 rozporządzenia nie ma bowiem zastosowania do pracowników medycznych z wyższym wykształceniem (lekarzy).Zgodnie z oceną Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nowe zasady wynagradzania lekarzy zatrudnionych w rozmiarze przekraczającym 46 godzin tygodniowo w tym samym zakładzie, poczynając od dnia wejścia w życie omawianego rozporządzenia, polegają na wprowadzeniu płatności przepracowanych godzin ponad 46 tygodniowo z dodatkiem przysługującym za godziny nadliczbowe (pkt 4 cytowanego rozporządzenia).Z tych zatem przyczyn na pytanie trzecie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej.4. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przytoczył w uzasadnieniu pytania argumenty przemawiające za udzieleniem odpowiedzi na pytanie czwarte zamieszczonej w punkcie 4 sentencji uchwały.Zgodnie bowiem z treścią art. 133 § 1 k.p. praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna tylko w razie:1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej i 2) szczególnych potrzeb zakładu pracy. O potrzebie wprowadzenia pracy w godzinach nadliczbowych decyduje kierownik zakładu pracy. W sprawie nie chodzi jednak o rozkład czasu pracy w zakładzie, unormowany w art. 131 § 1 i 2 k.p., nie chodzi bowiem o oznaczenie pory świadczenia pracy w skali dnia roboczego z zapewnieniem odpowiedniego czasu na przerwy w dniu roboczym i odpoczynek.Do kierownika zakładu należy troska o zapewnienie odpowiedniej obsady osobowej zakładu w taki sposób, by nie istniała potrzeba wprowadzania pracy w godzinach nadliczbowych. W zakładach służby zdrowia zatrudnienie w godzinach nadliczbowych należy ograniczać do uzasadnionych indywidualnych przypadków wywołanych zwłaszcza brakiem personelu i koniecznością zapewnienia świadczeń profilaktyczno-leczniczych.Decyzja zakładu pracy o odstąpieniu od zatrudnienia pracownika w godzinach nadliczbowych nie podlega kontroli organu orzekającego o zasadności wypowiedzenia umowy o pracę w zakresie dotyczącym takiego zatrudnienia.