III CZP 68/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, J. Ignatowicz (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary P. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w O. i Stanisławowi K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 30 maja 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy zasady regulujące odpowiedzialność pracownika wyrażone w art. 120 i 122 kodeksu pracy mają zastosowanie również do żołnierza pełniącego czynną służbę wojskową, który nieumyślnie wyrządził szkodę osobie trzeciej?2. Czy skazanie żołnierza (pracownika) prawomocnym wyrokiem sądu karnego za przestępstwo nieumyślne z art. 145 k.k. wiąże sąd cywilny, czy też w przedmiocie umyślności bądź nieumyślności wyrządzenia szkody sąd cywilny może czynić własne ustalenia?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1. Przepisy art. 120 k.p. nie mają zastosowania do odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez żołnierza zasadniczej służby wojskowej. 2. Odstąpić od udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 12 stycznia 1977 r. Sąd Rejonowy zasądził solidarnie od PZU i Stanisława K. na rzecz powódki odszkodowanie za szkody, jakie spowodował pozwany. Jako bowiem żołnierz zasadniczej służby wojskowej prowadził samochód wojskowy i najechał na powódkę. Za czyn ten pozwany został skazany jako sprawca nieumyślnego przestępstwa. Rozpoznając rewizję pozwanego od wymienionego wyroku, Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze powziął wątpliwość, czy do odpowiedzialności żołnierza mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy (art. 120 i 122 k.p.) oraz - w razie twierdzącej odpowiedzi na to pytanie - czy prawomocny wyrok sądu karnego skazujący za przestępstwo nieumyślne wiąże sąd cywilny także co do kwestii umyślności. Takie też pytania przedstawił Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (art. 391 k.p.c.).Uzasadnienie prawneOdpowiadając na powyższe pytania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 k.p. kodeks ten określa prawa i obowiązki pracowników. W myśl zaś art. 2 tegoż kodeksu pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Już z powyższego wynika, że przepisy kodeksu pracy o odpowiedzialności pracowniczej nie mają zastosowania do odpowiedzialności żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową. Jest bowiem oczywiste, że stosunek, jaki łączy takiego żołnierza z Państwem, nie jest żadnym ze stosunków określonych w art. 2 k.p. Jest to w szczególności stosunek, którego cechą jest zwierzchnictwo jednej strony (tj. Państwa) nad drugą (tj. żołnierzem), a którego treść polega na tym, że żołnierz zasadniczej służby wojskowej świadczy w ramach tego stosunku nie pracę, lecz wykonuje swą powinność obywatelską.Powyższe rozumowanie wspierają wnioski wynikające z niektórych innych przepisów prawa pracy. Jeżeli chodzi o przepisy kodeksu pracy, to wypada przede wszystkim zwrócić uwagę na art. 301, który normuje szczególne uprawnienia związane ze stosunkiem pracy osób powołanych do czynnej służby wojskowej. Przepisy tego artykułu więc przeciwstawiają wyraźnie stosunek pracy nie tylko stosunkowi łączącemu z Państwem żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową, ale także żołnierza pozostającego w czynnej służbie wojskowej, a więc także stosunek łączący z Państwem żołnierza zawodowego. Tym samym wskazują one pośrednio, że stosunek żołnierza z Państwem nie jest stosunkiem pracy w rozumieniu kodeksu pracy. Podobnie art. IX przep. wprow. k.p. w punkcie 2 stanowi, że uchyla się art. 18 i 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej (Dz. U. Nr 40, poz. 247) w części dotyczącej pracowników. To ostatnie ograniczenie wskazuje niedwuznacznie, że ustawodawca nie traktuje żołnierzy jako pracowników.W tych warunkach przepisy kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej pracowników mogłyby mieć zastosowanie do żołnierzy (w szczególności do żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową) tylko wtedy, gdy tak stanowił przepis szczególny.Powyższe rozumowanie uzasadnia odpowiedź przeczącą na pierwsze z postawionych przez Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia pytań prawnych. Tym samym odpowiedź na pytanie drugie stała się - jak to zresztą słusznie sugeruje Sąd Wojewódzki w sformułowaniu tego pytania - bezprzedmiotowa.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji niniejszej uchwały.