N 13/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk W. Sieracki, płk S. Wojtczak (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk Z. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława D., prawomocnie skazanego za przestępstwo określone w art. 145 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z potrąceniem 10% uposażenia na rzecz Skarbu Państwa, po rozpoznaniu w dniu 8 października 1976 r. rewizji nadzwyczajnej wniesionej na korzyść skazanego przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego od postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 20 lipca 1976 r. co do zmiany orzeczonej kary ograniczenia wolności na zastępczą karę pozbawienia wolności, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, uchylił postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 20 lipca 1976 r. w sprawie Zdzisława D. i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZdzisław D. skazany został wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 9 kwietnia 1976 r. za przestępstwo określone w art. 145 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z potrąceniem 10% uposażenia na rzecz Skarbu Państwa przez cały okres odbywania kary. Wyrok ten uprawomocnił się w pierwszej instancji, i w związku z tym przesłany został do wykonania dowódcy (...) dnia 30 czerwca 1976 r. Wspomniany dowódca zawiadomił Wojskowy Sąd Okręgowy w N., że Zdzisław D. uchyla się od wykonania kary ograniczenia wolności, i jednocześnie wniósł o zmianę skazanemu tej kary na zastępczą karę pozbawienia wolności.Uwzględniając ten wniosek, Wojskowy Sąd Okręgowy w N. postanowieniem z dnia 20 lipca 1976 r. zamienił nie odbytą przez skazanego karę 5 miesięcy i 14 dni ograniczenia wolności na zastępczą karę 5 miesięcy i 14 dni pozbawienia wolności. Jednocześnie Sąd ten uznał, że pozostałe 16 dni ograniczenia wolności zostało wykonanie prawidłowo.Powyższe postanowienie zaskarżył w trybie rewizji nadzwyczajnej Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, zarzucając sądowi pierwszej instancji obrazę przepisów postępowania wskutek niewyjaśnienia istotnych okoliczności związanych z uchylaniem się Zdzisława D. od wykonania kary ograniczenia wolności, co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. W konkluzji rewizji skarżący wnosi o uchylenie wspomnianego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję, zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego jest słuszna. Słusznie bowiem w rewizji zauważa się, że odbywanie kary ograniczenia wolności orzekanej wobec żołnierzy polega m.in. na tym, iż skazany obowiązany jest do pozostawania w określonym miejscu (w jednostce) w czasie od zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku przez 2 dni w tygodniu, a ponadto w czasie od pobudki do capstrzyku w każdy dzień uznany za wolny od pracy, przy czym wspomniane 2 dni tygodnia, w których skazany obowiązany jest pozostawać w jednostce w określonym czasie, wyznacza w rozkazie dowódca wykonujący karę. Uchylaniem się od wykonania kary ograniczenia wolności w rozumieniu art. 84 § 2 k.k. jest więc nie usprawiedliwiona nieobecność skazanego w jednostce tylko w te dni, które określone zostały w rozkazie dowódcy jednostki, oraz w dni uznane za wolne od pracy, albo też niewykonywanie innych obowiązków nałożonych wyrokiem. Ta ostatnia okoliczność w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, natomiast istnieją poważne wątpliwości, których sąd nie wyjaśnił przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, a mianowicie czy fakty opisane w postanowieniu nastąpiły w dniach, w których skazany obowiązany był przebywać w jednostce w związku z orzeczoną względem niego karą ograniczenia wolności. Wątpliwości te, jak słusznie podkreśla się w rewizji, nasuwają się przede wszystkim ze względu na brak w aktach sprawy odpisu lub wyciągu z rozkazu dziennego, określającego dni tygodnia, w których skazany obowiązany był przebywać w jednostce od zakończenia zajęć do capstrzyku, przy czym nie wiadomo, czy sąd przed podjęciem decyzji zapoznał się przynajmniej z treścią takiego rozkazu. Nie wyjaśniono również istotnych okoliczności dalszych zarzutów, a mianowicie czy w dniu 12 maja 1976 r. skazany rzeczywiście przebywał na zwolnieniu lekarskim, co w wypadku potwierdzenia uniemożliwiałoby czynienie mu zarzutu, że tego dnia uchylał się od wykonywania orzeczonej względem niego kary ograniczenia wolności, oraz czy w dniu 26 czerwca 1976 r. skazany wykonywał tę karę, mimo pełnienia służby (...).Niezależnie od powyższego, jak słusznie podnosi się w rewizji nadzwyczajnej, sąd pierwszej instancji dopuścił się również innych uchybień, z których na szczególną uwagę zasługuje przede wszystkim to, że wbrew zasadzie wyrażonej w art. 84 § 2 k.k. zamienił skazanemu karę ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności, zamiast na grzywnę, czyli uznał sprawę skazanego za wyjątkowy wypadek zasługujący na takie właśnie rozstrzygnięcie, lecz decyzji tej nie uzasadnił w sposób przekonujący i nie wykazał, w czym dopatruje się owej wyjątkowości. Same fakty mogące świadczyć o uchylaniu się skazanego od wykonywania kary ograniczenia wolności nie uzasadniają tej decyzji, tak samo jak stwierdzenie, że wyegzekwowanie od skazanego grzywny "jest wysoce nieprawdopodobne", nie może być przekonującym dodatkowym argumentem w tej kwestii, zwłaszcza gdy zważy się, że skazany jest podoficerem zawodowym i ściągnięcie od niego grzywny, chociażby w trybie przewidzianym w art. 149 § 2 k.k.w., nie powinno nastręczać żadnych trudności.Uchybieniem, którego nie można nie dostrzec w niniejszej sprawie, jest również to, że sąd pierwszej instancji rozpoznał kwestię wchodzącą w zakres postępowania wykonawczego w składzie trzech sędziów, mimo że stosownie do art. 24 k.k.w. w postępowaniu tym sąd orzeka w składzie jednego sędziego, a art. 122 k.k.w. dotyczący orzekania w sprawach o uchylanie się od odbywania kary ograniczenia wolności nie przewiduje wyjątku od tej zasady (...).