VI KZP 14/75

Skład orzekającySąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb Karnej i Wojskowej w dniu 26 września 1975 r. w składzie:Przewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego prof. dr hab. J. Bafia; prezesi SN: B. Dzięcioł, gen. bryg. K. Lipiński; sędziowie SN: płk C. Bakalarski (sprawozdawca), dr B. Bartosik (sędzia SW del. do SN), dr J. Bratoszewski, M. Budzianowski, J. Cieślak, J. Dankowski, Z. Durkiewicz (sędzia SW del. do SN), płk J. Drohomirecki (sprawozdawca), S. Fornalik, płk Z. Furtak, J. Gaj (sędzia SW del. do SN), płk J. Gawrysiak, K. Grzebuła, A. Hapon, L. Jax, ppłk J. Juszczak (sędzia SO del. do SN), S. Kaciczak, płk A. Kaszycki, dr A. Kafarski, płk H. Kmieciak, I. Kazimierczak, W. Komorniczak, S. Kotowski, R. Kryże, Z. Krauze (sędzia SW del. do SN), płk C. Lipski, dr T. Majewski (sprawozdawca), S. Mirski, J. Mikos, R. Młynkiewicz, dr K. Mioduski, płk S. Mendyka, ppłk W. Morawski, Z. Nyczaj, płk E. Olczak, M. Paluch, dr S. Pawela, J. Polony, płk A. Porzecki, J. Pustelnik, A. Pyszkowski, dr M. Regent-Lechowicz, dr T. Rybicki (sędzia SW del. do SN), płk dr W. Sieracki, R. Staszkiewicz, M. Szabela, dr J. Szamrej, M. Szczepański, W. Sutkowski (sprawozdawca), J. Wieczorek, ppłk dr E. Zawiłowski (sędzia SO del. do SN), Z. Ziemba, W. Żebrowski, J. Żurawski, A. Żylewicz. Protokolanci: sędziowie SW H. Kmieć, F. Kozłowski - członkowie Biura Orzecznictwa SN, z udziałem Zastępców Prokuratora Generalnego PRL K. Kukawski i A. Śliwierskiego oraz Pierwszego Zastępcy Ministra Sprawiedliwości T. Skóry.SentencjaPo rozpoznaniu w dniach 29 sierpnia i 26 września 1975 r. wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 14 lutego 1975 r. o ustalenie wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie prawidłowego orzekania kar za przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości - na podstawie art. 24 lit. c i art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) -uchwalił, co następuje:1. Zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości należą do przestępstw o szczególnie wysokiej szkodliwości społecznej. Sądy zatem powinny - stosując dyrektywy określone w art. 50 k.k. - orzekać wobec ich sprawców surowe kary i kierować się zwłaszcza dyrektywą współmierności kary do stopnia społecznego niebezpieczeństwa, łącznie z dyrektywą społecznego oddziaływania kary w celu kształtowania w społeczeństwie właściwego stosunku do mienia społecznego oraz świadomości pełnej nieopłacalności zamachów na to mienie.2. Wymiar kary powinien być tym surowszy, im większa jest wartość zagarniętego mienia społecznego oraz im większa szkoda, którą sprawca czynem swym wyrządził (art. 50 § 2 k.k.).3. Przy przestępstwach aferowego zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości najsurowiej powinni być karani sprawcy spełniający rolę organizatorską i kierowniczą w przestępstwie.4. Grzywna, jako środek represyjny o charakterze ekonomicznym, powinna w sposób wyraźny zwiększać dolegliwość kar wymierzanych sprawcom zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości.5. We wszystkich wypadkach skazania za zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości sąd ma obowiązek orzeczenia kary dodatkowej konfiskaty mienia sprawcy.6. Istotne znaczenie ma orzekanie w stosunku do sprawców zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości kar dodatkowych: pozbawienia praw publicznych (art. 40 § 1 pkt 3 k.k.), zakazu zajmowania określonych stanowisk, wykonywania określonego zawodu (art. 42 § 1 k.k.) i podania wyroku do publicznej wiadomości (art. 49 k.k.).7. Nadzwyczajne złagodzenie kary powinno dotyczyć przede wszystkim sprawcy, który z własnej woli zaniechał działalności przestępczej, osiągnął z przestępstwa stosunkowo niewielką korzyść i zerwał więź z innymi sprawcami uczestniczącymi w przestępczym porozumieniu.8. W każdym wypadku, gdy szkoda wyrządzona przez sprawców zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości nie została pokryta, sądy mają obowiązek zasądzić odszkodowanie pieniężne.9. Uzasadnienie wyroku skazującego powinno szczegółowo wyjaśnić powody, którymi sąd się kierował przy wymiarze zarówno kary pozbawienia wolności, jak i kary grzywny oraz kar dodatkowych.10. Sądy powinny ujawniać okoliczności, które sprzyjały popełnieniu przestępstw przeciwko mieniu społecznemu oraz podejmować działania w kierunku zapobiegania przestępczości gospodarczej.11. Wytyczne SN z dnia 16 października 1957 r. w sprawie prawidłowego orzekania kar przez sądy (OSN 1958, z. 1, poz. 1) oraz z dnia 19 stycznia 1962 r. w zakresie stosowania ustaw o ochronie mienia społecznego (OSNKW 1962, z. 3, poz. 37) straciły aktualność w zakresie wynikającym ze zmienionego przez kodyfikacje prawa karnego stanu prawnego.Uzasadnienie faktyczneNa tle ogólnego stanu przestępczości niepokojące jest utrzymywanie się poważnego nasilenia przestępczości skierowanej przeciwko mieniu społecznemu, w tym przestępstw zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości, mających często charakter aferowy, stanowiących zagrożenie dla gospodarczych interesów państwa i społeczeństwa.Niezależnie od podejmowanych środków profilaktycznych i doskonalenia systemu zabezpieczenia własności społecznej oraz usprawnienia pracy organów kontroli i organów ścigania istnieje potrzeba wzmożenia ochrony tej własności przez dostosowywanie represji karnej do ustawowych założeń polityki kryminalnej, które nakazują przeciwstawianie się najgroźniejszym przestępstwom z całą surowością.Występujące w orzecznictwie sądów w tych sprawach nieprawidłowości, a zwłaszcza tendencje do wymierzania kar pozbawienia wolności zbliżonych do dolnej granicy ustawowego zagrożenia oraz zbyt łagodnych kar majątkowych, wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy w formie wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej.Sądy rozpoznając sprawy o tego rodzaju przestępstwa powinny mieć na względzie, że własność społeczna jest ekonomiczną podstawą ustroju PRL, a jej ochrona - w myśl art. 48 Konstytucji PRL i art. 2 prawa o ustroju sądów powszechnych - jest jednym z najważniejszych zadań organów wymiaru sprawiedliwości.Celem wytycznych jest takie ukierunkowanie orzecznictwa sądów, aby sprzyjało ono pełnej realizacji zadań socjalistycznego państwa i wykazywało troskę o interesy społeczeństwa oraz państwa, a jednocześnie troskę o indywidualne interesy obywateli. Punktem wyjściowym są założenia społeczno-polityczne zawarte w unormowaniach kodyfikacji karnej z 1969 r.1. Sprawcy zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości kierują się chęcią osiągnięcia korzyści majątkowej nie w drodze własnej pracy, lecz kosztem uszczuplenia dóbr materialnych osiągniętych ofiarną pracą społeczeństwa.Tego rodzaju aspołeczna postawa sprawców spotyka się ze zdecydowanym potępieniem ze strony społeczeństwa przede wszystkim dlatego, że własność społeczna stanowi ekonomiczną podstawę ustroju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a także dlatego, że każdy zamach na tę własność narusza zasadę sprawiedliwego podziału dochodu narodowego, a tym samym godzi w żywotne interesy każdego obywatela.Ochrona mienia społecznego w drodze represji karnej zawiera więc jednocześnie elementy ochrony praw człowieka, który w warunkach ustroju socjalistycznego uczciwą pracą tworzy nowe dobra.Ustawodawca Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej traktuje przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości jako zbrodnie, ustanawiając wysokie zagrożenia karne w odpowiednich przepisach kodeksu karnego (art. 201 i 202 § 2 - kara pozbawienia wolności od lat 5 albo kara 25 lat pozbawienia wolności; art. 36 § 3 i art. 46 § 1 pkt 2 - obligatoryjna grzywna i konfiskata mienia).Kierunek zwalczania tej kategorii przestępstw z całą surowością wyraża się także w znacznym ograniczeniu (częściowym wyłączeniu) w stosunku do ich sprawców dobrodziejstw wynikających z ustaw o amnestii (art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. - Dz.U. Nr 21, poz. 151; art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. - Dz.U. Nr 27, poz. 159).O współmierności kary decydują razem wzięte kary zasadnicze (kara pozbawienia wolności, grzywna) i dodatkowe (konfiskata mienia i inne), wymierzone sprawcy za przypisane mu przestępstwo. Każdy z elementów, które tworzą karę traktowaną jako całość, powinien być oceniany przez sąd z punktu widzenia współmierności do stopnia niebezpieczeństwa społecznego czynu.Do prawidłowego orzeczenia o karze niezbędne jest uwzględnienie okoliczności związanych z czynem oraz właściwości i warunków osobistych sprawcy, a także nasilenia przestępstw przeciwko mieniu społecznemu na terenie przestępczej działalności sprawcy.W razie nagromadzenia okoliczności szczególnie obciążających powinny sądy sięgać do górnych granic ustawowego zagrożenia karą pozbawienia wolności. Tylko zdecydowana przewaga okoliczności łagodzących może uzasadniać wymierzenie kary zbliżonej do dolnej granicy ustawowego zagrożenia.2. Wprawdzie wartość zagarniętego mienia wchodzi w zakres znamion przestępstw określonych w art. 201 i 202 § 2 k.k. (a więc musi być objęta umyślnością - art. 7 § 1 k.k.), jednakże dla wymiaru kary nie jest rzeczą obojętną, w jakim stopniu przekracza ona próg ustawowy (tj. 100.000 zł). Ponadto w niektórych wypadkach szkoda może przewyższać wartość zagarniętego mienia, a w myśl art. 50 § 2 k.k. sądy powinny uwzględniać przy wymiarze kary m.in. rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej przestępstwem. Oprócz szkód materialnych przestępstwa aferowe powodują niekiedy np. zakłócenia w działalności przedsiębiorstw, spółdzielni czy instytucji użyteczności publicznej. Zdarzają się również zagarnięcia dzieł sztuki i innych przedmiotów, których wartość nie może być mierzona wyłącznie w kategoriach ekonomicznych.W każdym wypadku występowania tego rodzaju dalszych elementów szkody, spowodowanej czynem sprawcy, należy je uwzględniać przy wymiarze kary, gdyż od nich m.in. zależy ocena stopnia szkodliwości społecznej czynu. To samo odnosi się do wypadków, w których wskutek zagarnięcia mienia społecznego pokrzywdzona została duża liczba osób (np. w punktach skupu lub w zakładach zbiorowego żywienia).3. Przestępstwa tego rodzaju są z reguły popełniane w sposób dokładnie zaplanowany, z udziałem kilku lub więcej współsprawców. Element organizacji działania przestępczego, podział ról, zacieranie śladów w drodze fałszowania dokumentów - wszystko to świadczy o wysokim stopniu natężenia woli przestępczej sprawców (działanie bez skrupułów) oraz zwiększa niebezpieczeństwo społeczne czynu. Okolicznością obciążającą jest pełnienie przez sprawcę w działalności przestępczej roli organizatorskiej i kierowniczej. Okoliczność ta powinna znaleźć odbicie w odpowiednio surowej karze pozbawienia wolności. Podobnie należy traktować inicjatora działalności przestępczej.Również osoba, którą obdarzono szczególnym zaufaniem i której powierzono odpowiedzialne funkcje kierownicze związane z ochroną oraz zabezpieczeniem mienia społecznego, jeżeli pokładane w niej zaufanie zawiedzie i sprzeniewierzy się swoim obowiązkom dokonując zamachu na takie mienie, zasługuje na surowsze ukaranie w porównaniu do nie mającego tych atrybutów innego uczestnika grupy.Okolicznością obciążającą jest także długotrwałość działalności przestępczej i wciągnięcie do tej działalności innej osoby - a tym bardziej kilku lub więcej osób, zwłaszcza gdy wykorzystany będzie przy tym stosunek zależności służbowej tych osób.4. Kara grzywny ma m.in. za zadanie pozbawienie przestępcy uzyskanej korzyści majątkowej. Właśnie dlatego, że sprawca działał w celu osiągnięcia tej korzyści, należy go karać w sposób najbardziej dlań odczuwalny w sferze majątkowej.Przy wymiarze grzywny - podobnie jak przy karze pozbawienia wolności - należy uwzględniać dyrektywy wymiaru kary zawarte w art. 50 § 1 i 2 k.k., a ponadto wskazania dotyczące wymiaru grzywny, znajdujące się w § 3 tegoż artykułu (stosunki majątkowe i dochody sprawcy oraz korzyść, którą sprawca osiągnął lub zamierzał osiągnąć z przestępstwa).Jednocześnie należy pamiętać, że w sprawach o przestępstwa aferowe, powodujące straty w wysokości setek tysięcy, a nawet milionów złotych, kara grzywny musi pozostawać we właściwej proporcji do tych strat.Grzywnę należy wymierzać nie tylko za dokonane przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości, ale także za usiłowanie popełnienia zagarnięcia oraz w stosunku do podżegaczy i pomocników (art. 12 § 1, art. 20 § 1 i art. 36 § 3 k.k.).5. Zbrodnie zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości uznał ustawodawca za społecznie niebezpieczne w tak wysokim stopniu, że w kwestii orzekania konfiskaty mienia (art. 46 § 1 k.k.) zrównał je ze zbrodniami przeciwko podstawowym interesom politycznym lub gospodarczym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Przewidziana za nie obligatoryjna kara konfiskaty całości lub części mienia sprawcy ma na celu zwiększenie dolegliwości kary nie tylko przez pozbawienie go korzyści materialnych odniesionych z popełnienia przypisanego mu przestępstwa, lecz także odebranie mu dóbr materialnych, których gromadzenie w razie zagarnięcia mienia społecznego jest motywem działania sprawcy.Do orzeczenia konfiskaty mienia w całości lub części nie jest konieczne ustalenie, że mienie to pochodzi z przestępstwa.Obowiązek orzekania konfiskaty mienia w całości lub części dotyczy nie tylko skazań za dokonanie przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości, lecz także za usiłowanie jego popełnienia, jak również podżeganie lub udzielenie pomocy do jego popełnienia. Zgodnie bowiem z art. 12 § 1 k.k. sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego za dane przestępstwo. Tak samo należy postąpić - w myśl art. 20 § 1 k.k. - w wypadku skazania za podżeganie i pomocnictwo.Orzekając konfiskatę mienia należy uwzględniać rozmiar wyrządzonej przez sprawcę szkody, korzyści, jakie osiągnął z przestępstwa, oraz stosunki rodzinne i majątkowe sprawcy. W szczególności wobec sprawców organizujących działalność przestępczą i kierujących nią lub uczestniczących długotrwale w porozumieniu przestępczym konfiskata z reguły powinna obejmować całość mienia.Sądy powinny mieć na względzie, że konfiskata mienia stanowi jeden z elementów kary jako ogółu środków karnych orzeczonych w stosunku do sprawcy (w szczególności kara pozbawienia wolności, grzywna, kary dodatkowe), łącznie z zasądzonym odszkodowaniem. Sądy powinny zwracać uwagę, jakie składniki mienia skazanego zostały zabezpieczone i mogą być objęte konfiskatą (art. 47 § 1 i 3 k.k. i art. 161 k.k.w.).6. Wobec tego, że zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości stanowi zbrodnię popełnioną w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, orzeczenie kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych jest obligatoryjne. Stanowi ona w tym wypadku wyraz napiętnowania aspołecznej postawy sprawcy, który czynem swym godził we własność społeczną, stanowiącą jedną z podstaw ustroju socjalistycznego państwa.Popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu znacznej wartości następuje częstokroć w wyniku nadużycia stanowiska zajmowanego w gospodarce uspołecznionej lub wykorzystania określonego zawodu i dlatego częstsze sięganie do kary dodatkowej zakazu zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu jest celowe i uzasadnione względami na społeczne oddziaływanie.Podanie wyroku do publicznej wiadomości jest karą dodatkową o szczególnym znaczeniu, gdyż nie tylko stanowi dolegliwość dla sprawcy, ale ponadto umacnia powszechne potępienie przestępstwa i ujawnia mechanizm przestępczego działania. Przy orzekaniu tej kary dodatkowej należy mieć na względzie celowość podania wyroku do publicznej wiadomości przede wszystkim na terenie zainteresowanych zakładów pracy lub w środowisku, w którym działał sprawca.7. W sprawach o zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości występują niekiedy okoliczności świadczące o tym, że udział niektórych sprawców we współdziałaniu przestępczym uzasadnia łagodniejsze ich ukaranie w porównaniu z innymi sprawcami przestępczego porozumienia.Według art. 57 § 2 k.k. nadzwyczajne złagodzenie kary może jednak następować tylko w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy nawet najniższa kara przewidziana w ustawie byłaby niewspółmiernie surowa.Kodeks przykładowo wymienia następujące wypadki:- ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy sprawca czynił starania o naprawienie szkody lub o jej zapobieżenie albo też przyczynił się do ujawnienia przestępstwa,- w stosunku do sprawcy przestępstwa popełnionego we współdziałaniu z innymi osobami, jeżeli jego rola była podrzędna, a odniesiona przez niego bezprawna korzyść była niewielka.W sprawach typu aferowego zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary powinno dotyczyć przede wszystkim sprawców, których rola w przestępczym porozumieniu była podrzędna, a odniesiona bezprawna korzyść była niewielka. Może jednak objąć także wypadki, w których sprawca z własnej woli zaniechał działalności przestępczej, zrywając więź solidarnościową z innymi sprawcami uczestniczącymi w przestępczym porozumieniu i przyczyniając się do ujawnienia przestępstwa. Nieodzownym warunkiem zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary jest jednak w każdym wypadku stwierdzenie, że bez zastosowania tej instytucji nawet najniższa kara przewidziana w kodeksie byłaby niewspółmiernie surowa.W ten sposób praktyka sądowa powinna realizować polityczno-kryminalną dyrektywę różnicowania kar stosownie do niebezpieczeństwa społecznego czynu i osobowości sprawcy.8. W razie skazania za zagarnięcie mienia społecznego sąd ma obowiązek zasądzić od skazanego odszkodowanie pieniężne odpowiadające wartości zagarniętego mienia na rzecz pokrzywdzonej jednostki gospodarki uspołecznionej lub na rzecz zakładu ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną tym przestępstwem (art. 363 § 1 k.p.k.).Odstąpienie od zasądzenia odszkodowania na podstawie prawnej art. 363 § 1 k.p.k. następuje tylko w wypadkach określonych w § 4 art. 363 k.p.k.W praktyce sądowej spotykane są wypadki odstępowania od zasądzenia odszkodowania z innych powodów niż określone w § 4 art. 363 k.p.k., np. z powodu trudności w ustaleniu pokrzywdzonej jednostki gospodarki uspołecznionej lub trudności w dokładnym ustaleniu wysokości zagarniętego mienia.Tego rodzaju trudności nie stanowią podstawy do odstąpienia od zasądzenia odszkodowania, gdyż ścisłe ustalenie wysokości zagarniętego mienia (chociażby w dolnej granicy) oraz ustalenie pokrzywdzonej jednostki gospodarki uspołecznionej jest konieczne także do prawidłowego określenia przestępstwa, z którym łączy się obowiązek zasądzenia odszkodowania pieniężnego. Pamiętać także należy o obowiązku zasądzenia odszkodowania solidarnie od wszystkich sprawców zagarnięcia mienia działających w porozumieniu (współsprawstwo).W niedostatecznej mierze sądy korzystają z możliwości zasądzenia odszkodowania od sprawców zagarnięcia mienia solidarnie ze skazanymi za pomocnictwo lub podżeganie do zagarnięcia mienia albo skazanymi za świadome korzystanie z wyrządzonej w mieniu społecznym szkody (art. 363 § 3 k.p.k.).Zasądzenie odszkodowania solidarnie od wszystkich skazanych, nie tylko za zagarnięcie mienia społecznego, lecz także za pomocnictwo i podżeganie do zagarnięcia tego mienia, jak też za świadome korzystanie z zagarniętego mienia (paserów), oczywiście w granicach przyczynienia się tych sprawców do powstałej szkody lub odniesionej korzyści, zapewnia większą skuteczność wyegzekwowania zasądzonej należności.Wadliwe zasądzenie odszkodowania zarówno co do wysokości, jak i co do skazanych odpowiedzialnych cywilnie za wyrządzoną szkodę powoduje zbędne procesy cywilne, co wcale nie sprzyja obniżeniu społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości oraz szybkości egzekwowania należności przez pokrzywdzoną jednostkę gospodarki uspołecznionej.Organy powołane do ścigania przestępstw oraz organy wymiaru sprawiedliwości powinny mieć na względzie, że realność orzekanych kar majątkowych (konfiskata mienia, grzywna) oraz realność zasądzonego odszkodowania pieniężnego, zwłaszcza przy przestępstwach zagarnięcia mienia znacznej i wielkiej wartości, w poważnym stopniu zależy od prawidłowego i w odpowiednim czasie dokonanego zabezpieczenia majątkowego.Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na organach prowadzących postępowanie przygotowawcze, chodzi bowiem o dokonanie zabezpieczenia majątkowego, zanim przedmioty, wierzytelności lub inne prawa majątkowe podlegające zabezpieczeniu nie zostaną ukryte lub zbyte.Przepisy art. 248-254 k.p.k. dają podstawę do dokonania zabezpieczenia majątkowego w każdym stadium postępowania karnego, a ich prawidłowe stosowanie nie powinno w praktyce budzić wątpliwości.W razie gdy nie zebrano niezbędnych danych o stosunkach majątkowych oskarżonego i nie zabezpieczono jego mienia w toku postępowania przygotowawczego, sąd może zwrócić sprawę prokuratorowi w celu usunięcia tych braków, gdyby usunięcie ich przez sąd powodowało znaczne trudności (art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k.).9. Jednym z najważniejszych zadań, jakie ma do spełnienia kara, jest jej społeczne oddziaływanie i dlatego nieodzowne jest przytoczenie w uzasadnieniu wyroku nie tylko okoliczności dotyczących ustalenia stanu faktycznego, winy i kwalifikacji prawnej czynu, ale także okoliczności, które określają stopień niebezpieczeństwa społecznego czynu i przekonują o współmierności kary.Wobec tego, że kara, którą sąd wymierza za zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości, składa się z kilku części (pozbawienie wolności, grzywna, konfiskata mienia, pozbawienie praw publicznych i ewentualnie inne kary dodatkowe), ważną rzeczą jest szczegółowe omówienie w uzasadnieniu wyroku okoliczności, które sąd miał na względzie przy wymiarze każdej z nich. Zwłaszcza w wypadku orzeczenia kary dodatkowej podania wyroku do publicznej wiadomości uzasadnienie wyroku powinno ujawniać także okoliczności popełnienia przestępstwa w taki sposób, aby można było skutecznie przeciwdziałać tego rodzaju przestępstwom w przyszłości.10. Praktyka organów wymiaru sprawiedliwości i ścigania upoważnia do stwierdzenia, że u podstaw przestępczości gospodarczej (a zwłaszcza wypadków zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości) występują często: luki w działaniu systemu zabezpieczenia mienia społecznego, stan niegospodarności i brak rzetelnej kontroli funkcjonowania niektórych ogniw w jednostkach gospodarki uspołecznionej.Obowiązkiem sądu jest ujawnienie tych okoliczności przy rozpoznawaniu spraw o tego rodzaju przestępstwa.Według art. 2 pkt 3 k.p.k. ujawnienie i usuwanie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstw należy do celów procesu karnego.Łączy się to z wychowawczym i profilaktycznym charakterem samego procesu sądowego, umożliwiającym ukształtowanie w społeczeństwie opinii, że zwalczanie przestępczości gospodarczej następuje nie tylko środkami represji karnej, ale także w drodze wykrywania i usuwania okoliczności, które przyczyniają się do popełniania przestępstw. Istotne znaczenie może mieć w związku z tym właściwe stosowanie kary dodatkowej określonej w art. 49 k.k.Konkretną formą prawną zapobiegania przestępczości ustanowioną w art. 13 k.p.k. jest forma sygnalizacji o stwierdzonych w toku postępowania karnego poważnych uchybieniach w działalności jednostek gospodarki uspołecznionej. Obowiązek ten ciąży na organach procesowych, nie wyłączając sądu. O uchybieniach należy zawiadamiać organ powołany do nadzoru nad daną jednostką organizacyjną, a w razie potrzeby - organ kontroli. Im większa powstała (lub mogła powstać) szkoda w następstwie stwierdzonych uchybień, tym większe znaczenie ma zasygnalizowanie tych uchybień. O poważnym charakterze uchybienia może świadczyć np. zlekceważenie wcześniejszych sygnałów o niebezpieczeństwie powstania szkody, niezastosowanie się do wniosków opartych na wynikach przeprowadzonej poprzednio kontroli, niedopełnienie obowiązku sprawdzenia karalności osób, którym powierzono ochronę mienia społecznego, nieprzeprowadzenie odpowiedniego instruktażu w stosunku do nie wyszkolonych pracowników itp.Reagowanie na tego rodzaju uchybienia przez sądy w drodze stosowania sygnalizacji może mieć istotne znaczenie w dążeniu do wzmożenia ochrony mienia społecznego przed stratami, które wynikają z przestępczości gospodarczej.Analiza wymienionych wytycznych uzasadnia stwierdzenie, że nadal aktualne pozostają jedynie punkty I i IV wytycznych z dnia 19 stycznia 1962 r. (ustalanie wartości zagarniętego mienia i zasady zasądzania nawiązki w sprawach o kradzieże leśne) i w tym zakresie powinny być nadal stosowane w praktyce.