VI KRN 395/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski (współsprawozdawca). Sędziowie: J. Bratoszewski, J. Polony, A. Pyszkowski, R. Staszkiewicz, J. Szamrej, A. Żylewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy: 1) Oskara P., 2) Eryka S., 3) Reinholda U., 4) Rozalii K., 5) Anieli D. i 6) Rozalii W., skazanych z art. 202 § 2 k.k. i innych, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratura Generalnego PRL na niekorzyść skazanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 1974 r., częściowo zmienionego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1976 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną, a kosztami wynikłymi z jej wniesienia obciążył Skarb Państwa (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 1974 r. między innymi skazani zostali: 1) Oskar P. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 w związku z art. 200 § 1 i art. 241 § 1 k.k., polegające na zagarnięciu z sześcioma innymi osobami około 5.400 kg mięsa wartości 216.000 zł, na karę 9 lat pozbawienia wolności, 100.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk na okres 7 lat i częściowej konfiskaty mienia w postaci samochodu osobowego marki "Fiat 125 p" (..), 2) Eryk S. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k., polegające na zagarnięciu z czteroma innymi osobami około 4.200 kg mięsa wartości 168.000 zł, na karę 8 lat pozbawienia wolności (złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii do 5 lat i 4 miesięcy), 100.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk na okres lat 7 oraz konfiskaty części majątku w postaci samochodu osobowego marki "Vantora" (...), 3) Reinhold U. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k., polegające na zagarnięciu z czteroma innymi osobami 2.900 kg mięsa wartości 116.000 zł, na karę 6 lat pozbawienia wolności (złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii do lat 4), 80.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk na okres 7 lat i częściowej konfiskaty mienia w postaci samochodu osobowego marki "Warszawa"; 4) Rozalia K. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k., polegające na zagarnięciu z pięcioma innymi osobami około 5.300 kg wędlin wartości 265.000 zł, na karę 6 lat pozbawienia wolności, 60.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk na okres 7 lat oraz konfiskaty części majątku w postaci kwoty 100.000 zł (...); 5) Aniela D. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k., polegające na zagarnięciu z dwoma innymi osobami około 4.000 kg mięsa wartości 160.000 zł, na karę 6 lat pozbawienia wolności (złagodzoną na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii do 4 lat pozbawienia wolności) 100.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk na okres 7 lat oraz konfiskaty części majątku w postaci samochodu osobowego marki "Fiat 125 p" (...) 6) Rozalia W. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 241 § 3 k.k., polegające na zagarnięciu z trzema innymi osobami około 3.770 kg mięsa i wędlin wartości 160.000 zł, na karę 6 lat pozbawienia wolności, 60.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat, zakazu zajmowania materialnie odpowiedzialnych stanowisk na okres 4 lat oraz konfiskaty części majątku w postaci kwoty 70.000 zł (...).Na skutek rewizji prokuratora i obrońców oskarżonych Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy w dniu 27 kwietnia 1976 r. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej wymienionych wyżej oskarżonych w ten sposób, że przyjmując, iż wartość zagarniętego mienia przypisanego oskarżonym w tym wyroku - z wyjątkiem Rozalii W. - stanowi minimum tego, co zagarnęli, uznał, że przypisane oskarżonemu Oskarowi P. wręczenie korzyści majątkowej Tadeuszowi P. w kwocie 1.000 zł i Janowi G. w kwocie 1.500 zł stanowi odrębne przestępstwo określone w art. 241 § 1 k.k., i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny oraz podwyższył karę grzywny orzeczoną za przestępstwo określone w art. 202 k.k. do 200.000 zł, przy czym na podstawie art. 66 i 70 k.k. wymierzył mu karę łączną w postaci 9 lat pozbawienia wolności i 200.000 zł grzywny; podwyższył wymierzoną oskarżonemu Erykowi S. karę grzywny do 150.000 zł, a oskarżonemu Reiholdowi U. do 100.000 zł; przyjął, że przypisane oskarżonej Rozalii K. wręczenie korzyści majątkowej Józefowi B. w wysokości 5.000 zł stanowi odrębne przestępstwo określone w art. 241 § 1 k.k., i za to na podstawie tego przepisu wymierzył jej karę 2 lat pozbawienia wolności i 5.000 zł grzywny, podwyższył orzeczoną za czyn przewidziany w art. 202 § 2 k.k. karę grzywny do 250.000 zł oraz na podstawie art. 66 i 70 k.k. wymierzył oskarżonej karę łączną w postaci 6 lat pozbawienia wolności i 250.000 zł grzywny, podwyższył wymierzoną oskarżonej Anieli D. za przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k. karę grzywny do 150.000 zł, złagodził na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii orzeczoną za ten czyn karę pozbawienia wolności o 1/3, tj. do 4 lat, orzekł konfiskatę - zamiast samochodu osobowego "Fiat 125 p" - przedmiotów opisanych w protokołach zajęcia ruchomości oraz wymierzył na podstawie art. 66 k.k. oskarżonej nową karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 6 lat; uznał, że przypisane oskarżonej Rozalii W. wręczenie korzyści majątkowej Józefowi B. w kwocie 9.000 zł stanowi odrębne rzestępstwo określone w art. 241 § 1 k.k., i za to na podstawie tego przepisu wymierzył jej karę 2 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny oraz - określając wartość zagarniętego przez oskarżoną mięsa i wędlin na kwotę 135.200 zł - podwyższył wymierzoną jej za ten czyn na podstawie art. 202 § 2 k.k. karę grzywny do 125.000 zł, złagodził na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii orzeczoną karę pozbawienia wolności o 1/3, tj. do 4 lat, obniżył wysokość zasądzonego odszkodowania do kwoty 135.200 zł i na podstawie art. 66 i 70 k.k. wymierzył oskarżonej karę łączną w postaci 5 lat pozbawienia wolności i 125.000 zł grzywny.Od powyższych wyroków Prokurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonych Oskara P., Eryka S., Reinholda U., Rozalii K., Anieli D. i Rozalii W.Rewizja ta, wnosząc o zmianę zaskarżonych wyroków w części dotyczącej kary przez orzeczenie wobec tych oskarżonych za przypisane im przestępstwa przewidziane art. 202 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k. - obok wymierzonych kar pozbawienia wolności, grzywny, pozbawienia praw publicznych i zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk - konfiskaty całości ich mienia, zarzuca rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonym za przypisane im przestępstwa określone w art. 202 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k., wynikającą z orzeczenia konfiskaty części mienia oskarżonych, mimo że ustalone przez sąd okoliczności, dotyczące pobudek, sposobu i okresu przestępczej działalności oskarżonych w wieloosobowej zorganizowanej grupie oraz wartości zagarniętego mienia społecznego i wysokości odniesionych przez oskarżonych korzyści majątkowych, wskazują na bardzo znaczny stopień niebezpieczeństwa społecznego popełnionych przestępstw i uzasadniają - dla osiągnięcia celów kary - orzeczenie konfiskaty całości mienia oskarżonych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie ma racji, gdy upatruje rażącą niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonym Oskarowi P., Erykowi S., Reinholdowi U., Rozalii K., Anieli D. i Rozalii W. za przypisane im przestępstwa określone w art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 200 § 1 k.k. przez fakt orzeczenia konfiskaty tylko części ich mienia, zamiast jego całości.Przedmiotem zamachu było mienie społeczne wartości przeszło 528.000 zł na szkodę WSS "Społem" - Oddział w R. Udział w tym zamachu brały - oprócz tych oskarżonych - także i inne osoby, przy czym w podziale tego mienia uczestniczyło w istocie ponadto jeszcze około czternastu oskarżonych w niniejszej sprawie.Oznacza to, że osiągnięta przez oskarżonych: Oskara P., Eryka S., Reinholda U., Rozalię K., Anielę D. i Rozalię W. korzyść majątkowa nie była - wbrew twierdzeniom rewizji - wielka.Istotą kary dodatkowej konfiskaty mienia sprawcy zagarnięcia mienia społecznego jest - obok zwiększenia dolegliwości kary - pozbawienie go materialnych korzyści odnieszonych z popełnienia przestępstwa i odebranie dóbr materialnych, których zdobycie było celem jego działania, określając zaś rozmiary tej kary sąd powinien zachować rozsądną proporcję pomiędzy wartością zagarniętego mienia a wartością mienia podlegającego konfiskacie oraz mieć także na względzie wysokości przypadającego odszkodowania pieniężnego. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, trzeba stwierdzić, że rozstrzygnięcie obu zaskarżonych wyroków w tym zakresie nie może być uznane za wadliwe, skoro łączna wartość według danych szacunkowych mienia oskarżonych, które uległo konfiskacie, wynosi 838.000 zł, a orzczona kara grzywny kształtuje się w wysokości 975.000 zł, podczas gdy faktyczna szkoda w mieniu społecznym wyrządzona przez oskarżonych określona została w wyroku na 528.000 zł.W tej sytuacji zawarte w rewizji twierdzenie, że częściowa konfiskata mienia oskarżonych pozostaje "w rażącej dysproporcji" do rozmiarów przestępczej ich działalności i wysokości wyrządzonych szkód w mieniu społecznym, uznać należy za chybione, a jego uzasadnienie ma charakter polemiczny.W świetle dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego o współmierności kary decyduje suma wszystkich kar zasadniczych i dodatkowych, za które sprawca został skazany, nie zaś wzięte w oderwaniu poszczególne składniki kary, które w zależności od celów, jakim w konkretnej sytuacji mają służyć, różnie mogą się kształtować. Warto dla pełnego obrazu sprawy odnotować i to, że tymże wyrokiem sąd orzekł ze względu na fakt skazania za przestępstwo dewizowe popełnione przez oskarżoną Anielę D. przepadek na rzecz Skarbu Państwa 103 jej monet złotych wartości 283.549 zł, a z dokumentów złożonych na rozprawie przed Sądem Najwyższym wynika, iż dom mieszkalny oskarżonego Eryka S. został wybudowany w 1900 r., jeżeli zaś chodzi o oskarżoną Rozalię K., to ma ona 57 lat życia i poważnie choruje.Natomiast co do działki budowlanej oskarżonego Oskara P., to otrzymał ją on i jego żona w postaci darowizny od Franciszka i Moniki B.W związku z tym, że kara grzywny nie podlega pokryciu z majątku, który z mocy zaskarżonych wyroków przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w wyniku jej egzekucji łącznie z kosztami sądowymi, oskarżeni zostaną faktycznie pozbawieni nie tylko wszelkich korzyści osiągniętych z przestępstwa, ale także i całości mienia ujawnionego u nich w toku postępowania przygotowawczego, którego konfiskaty domaga się rewizja.Z przytoczonych powodów oraz mając na względzie to, że zaskarżone wyroki w części dotyczącej kary są trafne oraz zgodne z dyrektywami określonymi w art. 50 k.k. i w wytycznych połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 26 września 1975 r. - VI KZP 14/75 w zakresie prawidłowego orzekania kar za przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 134) - należało rewizję nadzwyczajną oddalić.