III CZP 73/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN F. Wesely (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Dąbrowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Prokuratora Rejonowego w Końskich, działającego na rzecz Komunalnego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w K., przeciwko Ryszardowi A. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 20 lipca 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej, uregulowanym w przepisie § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274) objęta została również odpowiedzialność kierowcy pojazdu mechanicznego w zakresie roszczeń zwrotnych zakładu pracy poszkodowanego z tytułu wypłaconego mu zasiłku chorobowego (art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym - Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. zm.), a w wypadku odpowiedzi pozytywnej, czy w procesie z powództwa tegoż zakładu pracy przeciwko kierowcy przepis § 20 ust. 3 wymienionego na wstępie rozporządzenia ma zastosowanie?"udzielił następującej odpowiedzi:I. Przepis § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz.U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.) zobowiązuje Państwowy Zakład Ubezpieczeń (PZU) do pokrycia roszczeń zwrotnych zakładu pracy z tytułu zasiłku chorobowego wypłaconego pracownikowi, poszkodowanemu w wypadku komunikacyjnym II. W procesie o powyższe świadczenie zwrotne przeciw posiadaczowi lub kierowcy pojazdu mechanicznego konieczne jest zapozwanie Państwowego Zakładu Ubezpieczeń (PZU) zgodnie z § 16 rozporządzenia Rady Ministrów powołanego wyżej. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie powstało na tle następującego stanu faktycznego:Pozwany Ryszard A. spowodował wypadek drogowy, kierując motocyklem, w wyniku którego m.in. doznał obrażeń ciała Stanisław Ł. Za powyższy czyn pozwany został prawomocnie skazany. Stanisław Ł. od dnia 30.V.1976 r., to jest od dnia wypadku, do dnia 16.VIII.1976 r. był niezdolny do pracy i za okres ten jego zakład pracy (Komunalne Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane w K.) wypłacił mu z tytułu zasiłku chorobowego z funduszu osobowego przedsiębiorstwa kwotę 6.345 zł.W związku z powyższym Prokurator Rejonowy wystąpił z pozwem o zasądzenie zwrotu tej sumy na rzecz wymienionego Przedsiębiorstwa. Sąd Rejonowy w trybie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.) Państwowy Zakład Ubezpieczeń i zasądził od pozwanych in solidum dochodzoną kwotę.Rozpoznając rewizję od powyższego rozstrzygnięcia, Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość prawną w przedmiocie objętym przedstawionym zagadnieniem prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Skład Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego w dniu 30 października 1976 r. uchwalił zasadę prawną i postanowił wpisać ją do księgi zasad prawnych, wedle której zakład pracy bądź Zakład Ubezpieczeń Społecznych może żądać zwrotu wypłaconego zasiłku chorobowego z tytułu czasowej niezdolności do pracy, zależnie od tego, kto ten zasiłek wypłacił, dochodzić od sprawcy czynu, który spowodował konieczność jego wypłaty, na podstawie art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396 wraz z późn. zm.). Z powyższego wynika, że pozwany Ryszard A. jest zobowiązany do zwrotu wypłaconego poszkodowanemu zasiłku. Ponieważ jednak w niniejszej sprawie tak się składa, że czyn, za który pozwany ten odpowiada, jest wypadkiem komunikacyjnym, mają zastosowanie także przepisy o obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych, a w szczególności rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. wyżej powołane. Według zaś treści § 1 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, ubezpieczeniem tym objęta jest m.in. odpowiedzialność cywilna posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów. Założeniem ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej jest to, że zakład ubezpieczeń pokrywa wszystkie świadczenia, które ubezpieczony zobowiązany jest ponieść w myśl obowiązującego prawa, a więc również to, co ubezpieczony zobowiązany jest zwrócić zakładowi pracy poszkodowanego z tytułu wypłaconego zasiłku chorobowego, skoro choroba była następstwem wypadku, za który sprawca wypadku ponosi odpowiedzialność. Wątpliwość, którą Sąd Wojewódzki powziął, powstała na tle zarzutu PZU, który podniósł, że § 16 powołanego rozporządzenia nie przewiduje roszczenia z tytułu regresu. Tak jednak nie jest, gdyż w ustępie 1 tego paragrafu jest mowa o wszelkich świadczeniach odszkodowawczych powstałych w wyniku śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, a także utraty, zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy. Jest zaś rzeczą oczywistą, że zasiłek chorobowy jest świadczeniem właśnie powstałym w związku z chorobą poszkodowanego, z tym zastrzeżeniem, że wypłacony został przez zakład pracy, który to zakład nie może przecież ponieść kosztów wypadku nie związanego z jego działalnością i dlatego ma regres, przewidziany ustawowo (art. 197 ustawy o ubezpieczeniu społecznym). Zresztą należy zwrócić uwagę na treść § 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów. Mianowicie, jeżeli wypadek drogowy jest równocześnie wypadkiem przy pracy, przy czym szkoda została wyrządzona ruchem pojazdu mechanicznego, nie należącego do zakładu pracy zatrudniającego poszkodowanego, to wówczas zakład ubezpieczeń wypłaca świadczenie pomniejszone o świadczenie wypłacone na podstawie przepisów dotyczących świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych i zwraca uspołecznionemu zakładowi pracy świadczenie wypłacone z tytułu wypadku przy pracy. Z powyższego wynika, że tym bardziej zwrot ten się należy, jeżeli wypadek nie był wypadkiem przy pracy, przy czym ustawodawca uznał to w świetle § 1 ust. 1 pkt 2 i § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów oraz art. 197 ustawy o ubezpieczeniu społecznym za tak oczywiste, że nie musiał o tym wspominać.II. Jeżeli więc zakład ubezpieczeń odpowiada za szkodę wywołaną chorobę poszkodowanego i jest zobowiązany do uiszczenia świadczenia regresowego uspołecznionemu zakładowi pracy, który wypłacił poszkodowanemu zasiłek chorobowy, zachowując z mocy ustawy regres do odpowiedzialnego za spowodowanie choroby, to bezwzględnie musi mieć zastosowanie § 20 ust. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, wedle którego w razie wszczęcia postępowania sądowego (arbitrażowego) bezpośrednio przeciw posiadaczowi lub kierowcy pojazdu mechanicznego o naprawienie szkody wyrządzonej przez ruch tego pojazdu konieczne jest zapozwanie także zakładu ubezpieczeń. Przepis ten ma bowiem na celu, aby zakład ubezpieczeń, który ma ponieść świadczenia za ubezpieczonego, był w procesie stroną.Wątpliwość w zakresie współuczestnictwa koniecznego zakładu ubezpieczeń - jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego o przekazaniu zagadnienia do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu - powstała dlatego, że na ogół w procesach opartych na § 16 rozporządzenia Rady Ministrów występują w charakterze powodów osoby bezpośrednio poszkodowane. Jednakże ani redakcja § 20 powołanego rozporządzenia, ani żaden argument nie prowadzi do przyjęcia poglądu, że powodem w sprawach o świadczenia z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej mogą być tylko osoby poszkodowane. Przecież w charakterze powodów mogą występować również inne osoby, którym legitymację czynną przyznaje prawo materialne. Przykładowo można tu wymienić osoby, na które przeszły w drodze przelewu (cesji) wierzytelności z tytułu nieszczęśliwego wypadku. Wprawdzie w art. 449 k.c. ograniczona została możliwość zbycia roszczeń, o których mowa w art. 444-448 k.c, ale przy zachowaniu przesłanek z tego przepisu cesja jest możliwa. Wspomnieć tu należy również o przepisie art. 445 § 3 k.c., na podstawie którego nawet roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców, choć tylko przy zachodzeniu wymaganych przesłanek.W takich wypadkach jest rzeczą oczywistą, że z powództwem może wystąpić nabywca praw bezpośrednio pokrzywdzonego. Tym bardziej więc legitymację taką posiada uspołeczniony zakład pracy, który wypłaca pokrzywdzonemu przez posiadacza pojazdu zasiłek chorobowy i który na podstawie ustawy (art. 197 ustawy o ubezpieczeniu społecznym), a więc na drodze cessio legis, uzyskuje regres.Z tych wszystkich względów z mocy art. 391 k.p.c. podjęto uchwałę jak w sentencji.