I CR 474/75

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Janusza W. przeciwko skarbowi państwa (WIH w W.) o 15 000 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 6 lutego 1975 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczne Powód, Janusz W., żądał zasądzenia od pozwanego skarbu państwa (WIH w W.) kwoty 15 000 zł tytułem niezapłaconej części wynagrodzenia za dzieło pt. “Batalion KB Nałęcz w Powstaniu Warszawskim". Twierdził przy tym, że przedstawił pozwanemu dzieło w dniu 31 sierpnia 1971 r., a po dokonaniu żądanych przez pozwanego skrótów ponownie w dniu 4 grudnia 1971 r., pozwany zaś dopiero w dniu 24 kwietnia 1972 r., a więc po upływie 6 miesięcy od przedstawienia dzieła po raz pierwszy i po upływie 3 miesięcy od przedstawienia dzieła poprawionego, odstąpił od umowy powołując się na negatywne recenzje, które, zdaniem powoda, są niesłuszne. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa stojąc na stanowisku, że termin 6 miesięcy powinien być liczony od daty przedstawienia dzieła o umówionej objętości, a nadto powoływał się na miarodajne dla oceny dzieła znaczenie opinii recenzentów. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z 12 kwietnia 1973 r. uwzględnił powództwo, jednak wyrok ten został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1974 r., I CR 83/74, i sprawa przekazana Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponownym wyrokiem z 6 lutego 1975 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ustaliwszy, że w dniu 31 sierpnia 1971 r. powód przedstawił pozwanemu dzieło o objętości znacznie przekraczającej umówioną objętość 12 arkuszy. Przedstawienie takiego dzieła nie stanowiło wykonania umowy, wobec czego pozwany uprawniony był z mocy § 11 umowy albo przedłużyć termin wykonania, albo odstąpić od umowy. Skoro pozwany przedłużył powodowi termin wykonania umowy do 10 grudnia 1971 r., a powód 4 grudnia 1971 r. przedstawił pozwanemu dzieło o odpowiadającej umowie objętości, dopiero od tej daty biegł określony w § 12 umowy sześciomiesięczny termin do złożenia oświadczenia w sprawie przyjęcia dzieła. Skoro zaś pozwany w dniu 24 kwietnia 1972 r. - a więc przed upływem sześciu miesięcy - złożył powodowi oświadczenie o nieprzyjęciu dzieła, powód zgodnie z § 15 umowy nie może żądać dalszego wynagrodzenia ponad już wypłaconą mu pierwszą zaliczkę. Od wyroku tego powód wniósł rewizję, żądając jego zmiany i uwzględnienia powództwa w całości, bądź też uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustalając, że objętość dzieła przedstawionego pozwanemu przez powoda w dniu 31 sierpnia 1971 r. znacznie przekraczała umówioną objętość 12 arkuszy, Sąd Wojewódzki wskazał dowody, na których się oparł, a ocena tych dowodów nie wykracza poza granice zakreślone przepisem art. 233 § 1 kpc. O tym, że fakt ten miał miejsce, świadczy też pismo do pozwanego z 31 sierpnia 1971 r., w którym powód przyznaje, że “objętość pracy zwiększyła się", gdyż w rozdz. 2, 3 i 4 zamiast skrótu studium naukowego, dał pełną treść tegoż studium. Treść tego oświadczenia przemawia za tym, że chodziło o poważne przekroczenie umówionego limitu, a nie o tolerowaną w stosunkach wydawniczych różnicę ok. 10% (tj. 1 arkusza). “Dostarczenie dzieła" w rozumieniu § 11 umowy oznacza dostarczenie dzieła odpowiadającego warunkom umowy, w tym również co do umówionej objętości z dopuszczalną - jak wyżek - tolerancją. Dlatego trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przedstawienie dzieła odbiegającego - również w zakresie objętości - od warunków, równoznaczne jest z niedostarczeniem dzieła, w związku z czym wydawca może albo przedłużyć termin wykonania, albo też odstąpić od umowy. Skoro wydawca skorzystał z pierwszego - korzystniejszego dla powoda - uprawnienia, datą otrzymania dzieła przez wydawcę jest dzień, w którym dostarczył pozwanemu dzieło odpowiadające umowie w zakresie objętości, a więc dzień 4 grudnia 1971 r. W tej sytuacji oświadczenie o nieprzyjęciu dzieła złożone przez wydawcę w dniu 24 kwietnia 1972 r. nastąpiło przed upływem sześciomiesięcznego terminu liczonego w myśl § 12 umowy od dnia otrzymania całości dzieła. Błędny jest natomiast pogląd Sądu Wojewódzkiego, że zbędne było w sprawie ustalenie, czy krytyczne uwagi zawarte w opiniach recenzentów za słuszne, gdyż prawo do odstąpienia od umowy przysługiwało stronie pozwanej niezależnie od stanowiska recenzentów. Wprawdzie przepis § 12 umowy stwierdza ogólnie, że wydawca obowiązany jest zawiadomić autora “czy przyjmuje dostarczony tekst, czy go nie przyjmuje", a przepis § 15, że “w przypadku nieprzyjęcia dzieła przez wydawcę (…) wydawca może odstąpić od umowy" (z tym, że wówczas suma pierwszej zaliczki przepada na rzecz autora), przy czym żaden z tych przepisów nie wskazuje przesłanek dopuszczalności nieprzyjęcia dzieła przez wydawcę. Jednakże z uwagi na przepisy art. 65 § 1 oraz art. 354kc, a także mając na względzie znaczenie, jakie prawo polskie przywiązuje do popierania i ochrony twórczości, nie można uznać za prawidłowy poglądu, że wydawcy służy jednostronne prawo nieprzyjęcia dzieła bez ważnych powodów, a w szczególności mimo że dzieło odpowiada warunkom umowy. Przeciw takiemu poglądowi przemawia również brzmienie § 15, który jako podstawę odstąpienia od umowy - poza nieprzyjęciem dzieła - wskazuje odmowę dokonania przez autora poprawek bądź niewykonanie ich w określonym terminie, bądź też uznanie przez wydawcę, że dokonane poprawki nie dają podstawy do przyjęcia dzieła, chodzi więc o takie działania lub zaniechania twórcy, które są równoznaczne z niewykonaniem przez niego umownych obowiązków. O to właśnie, czy taka przesłanka nieprzyjęcia dzieła i odstąpienia od umowy zaistniała, toczy się spór w tej sprawie cywilnej i dlatego jeżeli wydawca z powołaniem się na opinie swych recenzentów odmówił przyjęcia dzieła i odstąpił od umowy, autor zaś kwestionuje trafność opinii, ustalenie, czy istniały przesłanki do nieprzyjęcia dzieła i odstąpienia od umowy dotyczy faktów mających do rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 i 316 § 1kpc), w związku z czym konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (art. 278 i nast. kpc). Biegły powinien ustosunkować się do obu recenzji i uwag powoda, a wydając opinię ponadto ze względu na przedmiot dzieła - mieć na uwadze szczególne wymagania stawiane tego rodzaju opracowaniom. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 388 § 1 kpc).