II UZP 20/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Berutowicz (sprawozdawca), Z. Zaziemski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Mikołaja S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku o rentę kombatancką, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni postanowieniem z dnia 13 września 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy osobę urodzoną w obozie koncentracyjnym i po urodzeniu w nim przebywającą należy uważać za więźnia obozu koncentracyjnego w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) i czy posiada ona prawo do renty określonej w tym przepisie, jeśli zostało ustalone, iż stała się inwalidą w związku z pobytem w obozie?"udzielił następującej odpowiedzi:Osobę urodzoną w obozie koncentracyjnym i po urodzeniu w nim przebywającą należy uważać za więźnia obozu koncentracyjnego w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186); osoba taka ma prawo do renty określonej w tym przepisie, jeżeli zostanie ustalone, iż stała się inwalidą w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym. Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 13.IX.1977 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca, urodzony 25.III.1945 r. w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku wniosek o rentę inwalidzką z ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), dołączając do wniosku zaświadczenie nr 366788 zarządu wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację stwierdzające, że jest on członkiem zwyczajnym ZBoWiD i że w myśl art. 8 wymienionej ustawy zalicza się pobyt jego w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück w czasie od 25.III. do 25.IV.1945 r. (k. 3 a.r.) do okresów zatrudnienia.Organ rentowy decyzją z dnia 19.IV.1977 r. załatwił odmownie wniosek Mikołaja S., uzasadniając swoje stanowisko tym, że wnioskodawca do obozu koncentracyjnego dostał się nie z powodu działalności politycznej, lecz urodził się w tym obozie.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 15.VI.1977 r. zatwierdziła zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu rentowego, że wnioskodawca nie przebywał w obozie za działalność w ruchu podziemnym, a zatem nie ma prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie kombatanckiej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporne w sprawie jest to, iż matka wnioskodawcy, Waleria P. w dniu 24.VIII.1944 r. przekazana została, jako więzień polityczny, z Warszawy do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr więźnia 60224) i że w dniu 25.III.1945 r. urodziła chłopca w rewirze obozu w Ravensbrück. Orzeczeniem zaś Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Mikołaj S. zaliczony został do III grupy inwalidów w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym.W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 186) uprawnienia te ustala się na podstawie zaświadczenia właściwego zarządu wojewódzkiego ZBoWiD. Przewidziane w powyższych przepisach zasady ustalania uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie kombatanckiej nadają Związkowi Bojowników o Wolność i Demokrację wyłącznie uprawnienie stwierdzenia okoliczności faktycznych uzasadniających prawo do tych świadczeń. Zaświadczenie w tym przedmiocie wydane przez miejscowo właściwy zarząd wojewódzki ZBoWiD - jak to już Sąd Najwyższy wyraził w uchwale z dnia 2.VI.1977 r. sygn. II UZP 2/77 - nie podlega swobodnej ocenie żadnego innego organu. Skoro więc zarząd wojewódzki ZBoWiD poświadczył pobyt wnioskodawcy w czasie od 25.III.1945 r. do 25.IV.1945 r. w obozie koncentracyjnym, należało przyjąć, iż ten więzień obozu korzysta ze świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r., jeśli spełnia dalsze warunki przewidziane w ustawie.Nie ulega bowiem wątpliwości - jak to słusznie zauważa Sąd Pracy - iż dzieci urodzone w obozach koncentracyjnych były tak samo więźniami jak ich matki więźniarki. Były one pozbawione możliwości sprawowania władzy rodzicielskiej nad własnymi dziećmi. Dzieci były także represjonowane. Odbierano je matkom, zgładzano lub przekazywano do niemieckich domów dziecka lub oddawano je niemieckim rodzinom zastępczym w celu wynarodowienia.Represje okupanta wymierzone były w szczególności przeciwko osobom działającym w ruchu podziemnym. Powyższe więc względy pozwalają dojść do wniosku, iż osobę urodzoną w obozie koncentracyjnym przez więźniarkę tegoż obozu, przebywającą w nim z przyczyn politycznych, nie można pozbawiać statusu więźnia obozu koncentracyjnego, a tym samym świadczeń przewidzianych w ustawie kombatanckiej. Inne bowiem stanowisko sprzeczne byłoby z poczuciem sprawiedliwości społecznej i intencją ustawodawcy wyrażoną w preambule ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych.Centralna Rada Związków Zawodowych, do której zwrócił się Sąd Najwyższy w trybie art. 6 k.p.c., wyraziła pogląd zbieżny z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w niniejszej uchwale.