II UZP 18/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Edmunda M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o rentę inwalidzką, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 31 sierpnia 1977 r. sygn. akt 312/77 do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"I. Czy sąd władny jest i w jakim zakresie do badania, czy kombatant lub więzień obozu koncentracyjnego odpowiada warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) - w przypadku odmowy wydania przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację zaświadczenia wymienionego w art. 1 tej ustawy, a jeżeli nie to - II. Czy brak takiego zaświadczenia pozbawia osoby te uprawnienia do świadczeń określonych w wyżej wymienionej ustawie?"powziął następującą uchwałę:I. Sąd nie jest uprawniony do badania, czy kombatant lub więzień obozu koncentracyjnego odpowiada warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) w przypadku odmowy wydania przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 tej ustawy. II. Brak takiego zaświadczenia pozbawia te osoby możności skutecznego dochodzenia uprawnień do świadczeń określonych w wyżej wymienionej ustawie. Uzasadnienie faktyczneOkręgowy są pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s. zagadnienie prawne, które na tle rozpoznawanej sprawy wzbudziło poważne wątpliwości.Mianowicie z pisma Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w Genewie z dnia 13.III.1973 r. wynika, że wnioskodawca został aresztowany przez policję niemiecką w marcu 1940 r. i skierowany kolejno do kilku obozów koncentracyjnych, w których przebywał aż do 1945 r. Po wyzwoleniu Kraju był on członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, ale w roku 1968 został wydalony z szeregów tej organizacji za popełnienie przestępstwa z niskich pobudek. Obecnie ubiega się on ponownie o przyjęcie do ZBoWiD, lecz prośba jego została załatwiona odmownie. Związek ten odmówił mu również wydania zaświadczenia uprawniającego do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), z tym uzasadnieniem, że w myśl § 9 regulaminu weryfikacyjnego ZBoWiD z dnia 10.IV.1970 r. nie mogą być jego członkami osoby, które po dniu 22 lipca 1944 r. zostały skazane za przestępstwo o charakterze politycznym lub popełnione z niskich pobudek. Zdaniem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, gdyby uprawnienia z ustawy, o której wyżej mowa, były uzależnione wyłącznie od posiadania odpowiedniego zaświadczenia ZBoWiD, bez możliwości udowodnienia ich w postępowaniu sądowym, to mogłoby to doprowadzić do dowolności w postępowaniu administracyjnym.Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela poglądy prawne wypowiedziane w dwóch uchwałach dotyczących tego zagadnienia, a mianowicie w uchwale z dnia 2.VI.1977 r. II UZP 2/77 i z dnia 23.VIII.1977 r. II UZP 10/77. W uchwałach tych dano wyraz zapatrywaniu, że zaświadczenie właściwego miejscowo zarządu wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację jest wyłącznym dowodem stwierdzającym uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych i że nie podlega ono kontroli okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu o świadczenia przewidziane w tej ustawie. W myśl bowiem § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255) uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. ustala się na podstawie zaświadczenia właściwego wojewódzkiego zarządu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.Takie zaś rozwiązanie zawarte w rozporządzeniu ministrów mieści się w ramach delegacji ustawowej przewidzianej w art. 11 ustawy z dnia 23 października 1975 r. Zarząd wojewódzki ZBoWiD, właściwy według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń (§ 2 pkt 1 rozporządzenia), stwierdza w zaświadczeniu, że kombatant lub więzień obozu koncentracyjnego jest członkiem zwyczajnym ZBoWiD lub spełnia warunki uprawniające do członkostwa tego Związku. Odmowa przyjęcia w poczet członków Związku jest jednoznaczna ze stwierdzeniem, że wnioskodawca nie spełnia warunków uprawniających go do członkostwa tego Związku. Okoliczność ta nie może być samodzielnie ustalona ani przez organy rentowe, ani przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca ma natomiast możność odwołania się od decyzji wojewódzkiej komisji weryfikacyjnej wojewódzkiego zarządu ZBoWiD do Głównej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Głównego ZBoWiD, co zresztą w niniejszej sprawie uczynił. Od decyzji tego organu zależy też, czy wnioskodawcy będą przysługiwały uprawnienia przewidziane przepisami ustawy z dnia 23 października 1975 r. To, że jest bezsporne, iż był on więźniem obozów koncentracyjnych, nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia, bo nie przesądza o tym, że jest on lub spełnia warunki uprawniające do członkostwa ZBoWiD, a o tym nie decydują ani organy rentowe, ani sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji brak zaświadczenia - o którym mowa - pozbawia wnioskodawców uprawnień do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. Zaświadczenie bowiem zarządu wojewódzkiego ZBoWiD, jako wyłączny dowód stwierdzający uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych, wyklucza możliwość udowodnienia tej okoliczności innymi środkami dowodowymi.