I PZP 46/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), T. SzymanekSentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Sabiny T. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w P. w wypłacenie odprawy pośmiertnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 23.X.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:Czy rozstrzyganie sporów o wypłacenie odprawy pośmiertnej należy do kompetencji komisji rozjemczych i sądów pracy, czy też do sądów powszechnych?udzielił następującej odpowiedzi:Roszczenie o odprawę pośmiertną, przewidziane w art. 93 k.p., podlega - chociaż jest roszczeniem ze stosunku pracy - rozpoznaniu przez sąd powszechny w trybie art. 459-476 k.p.c. Uzasadnienie faktyczneOdprawa pośmiertna, przysługująca rodzinie pracownika, który zmarł w czasie trwania stosunku pracy lub w okresie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, stanowi rodzaj świadczenia unormowanego w kodeksie pracy (art. 93). Źródłem tego roszczenia jest stosunek pracy, śmierć pracownika zaś jest zdarzeniem, które czyni wspomniane roszczenie wymagalnym. Wymagalność jednak wspomnianego roszczenia następuje po ustaniu stosunku pracy, najwcześniej z chwilą wygaśnięcia stosunku pracy wskutek śmierci pracownika. Świadczenie zatem o odprawę pośmiertną jest świadczeniem ze stosunku pracy. Uprawnionymi do tego świadczenia są członkowie rodziny pracownika, wymienieni wyczerpująco w art. 93 k.p.Prawo do odprawy pośmiertnej nie wywodzą oni z tytułu spadkobrania, lecz z mocy szczególnego przepisu prawa pracy. Okoliczności te potwierdzają, że roszczenie o odprawę pośmiertną jest roszczeniem ze stosunku pracy.Stwierdzenie to nie przesądza jednak przedstawionego przez Okręgowy Sąd zagadnienia co do tego, jaki organ jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy o odprawę pośmiertną. Na podstawie art. 242 k.p. spory o roszczenie pracowników ze stosunku pracy rozpatrują zakładowe i terenowe komisje rozjemcze, terenowe komisje odwoławcze do spraw pracy oraz okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. Wśród spraw wyłączonych spod kompetencji komisji rozjemczych, wymienionych taksatywnie w art. 250 k.p. (a nadto w art. 123 k.p.), nie ma spraw o odprawę pośmiertną. Jednakże zgodnie z art. 257 k.p. postępowanie przed komisją rozjemczą wszczyna się na wniosek pracownika, a tylko w sprawie świadczeń przysługujących od zakładu pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową - także na wniosek uprawnionego członka rodziny pracownika. Wynika stąd wniosek, że spadkobiercy zmarłego pracownika nie mogą dochodzić przed komisją rozjemczą pozostałych po nim w spadku roszczeń ze stosunku pracy. Na tej samej podstawie komisje rozjemcze nie są właściwe do rozpoznawania - z wyjątkiem spraw o świadczenia przysługujące od zakładu pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową - roszczeń członków rodziny zmarłego pracownika, uprawnionych nie z tytułu spadkobrania, lecz osobiście do niektórych roszczeń wymagalnych w związku ze śmiercią pracownika, niezależnie od tego, czy roszczenia te uznane zostaną za roszczenia ze stosunku pracy. Spory o ostatnio wymienione roszczenia, do których zaliczyć należy m.in. roszczenie o odprawę pośmiertną, należą nadal stosownie do art. 2 § 1 i art. 459 § 2 k.p.c. do właściwości sądów powszechnych.W związku z ustawowym zawężeniem kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania przed komisją rozjemczą nie można zaliczyć do nich innych osób mających do zakładu pracy roszczenia własne, np. o odprawę pośmiertną. Nie uzasadniają rozszerzenia kręgu uprawnionych do wszczęcia postępowania rozjemczego przepisy § 1 pkt 3 i § 22 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (Dz. U. Nr 41, poz. 243), które nie mogą pozostawać w sprzeczności z art. 257 k.p. Normatywne stwierdzenie w § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, że przez pracownika należy rozumieć również inną osobę mającą roszczenie ze stosunku pracy, jest wyjaśnieniem w drodze wykładni autentycznej, że przez pracownika należy rozumieć nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy, lecz także byłego pracownika, mającego roszczenie ze stosunku pracy, lub osobę, która jeszcze nie była pracownikiem, dochodzi jednak roszczeń przewidzianych prawem pracy, np. o nawiązanie stosunku pracy.Skoro więc, jak z powyższych wywodów wynika, postępowanie przed komisją rozjemczą może być wszczęte tylko na wniosek samego pracownika (z wyjątkiem, gdy chodzi o świadczenia w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową), właściwym do rozpoznania roszczenia o odprawę pośmiertną, chociaż jest to roszczenie ze stosunku pracy, jest sąd powszechny, który sprawę taką rozpoznaje w trybie przewidzianym w art. 459 - 476 k.p.c. dla roszczeń pracowniczych.