II CR 214/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: Z. Warman (sprawozdawca), J. Szczerski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny F. przeciwko Spółdzielni Pracy Konfekcyjno-Bieliźniarskiej w Ł. o 15.526,40 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 22 października 1959 r., zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 4 grudnia 1957 r. Helena F. domagała się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Pracy Konfekcyjno-Bieliźniarskiej w Ł. sumy 15.526,40 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu tytułem odprawy w związku ze zgonem w dniu 19 października 1956 r. swego męża, Stefana F.; żądanie to oparła powódka na przepisie art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych wyjaśniając, że zmarły był zatrudniony w Zakładach Przemysłu Bawełnianego nr 1 w Ł. od 1931 r. do 1949 r., skąd służbowo został przeniesiony do Zakładów Przemysłu Bawełnianego nr 2, a następnie z dniem 18 lutego 1953 r. do pozwanej Spółdzielni Pracy, gdzie pracował do chwili śmierci.Pozwana Spółdzielnia powództwa nie uznała i wniosła o jego oddalenie powołując się na to, że zmarły Stefan F. nie był pracownikiem Spółdzielni, lecz jej członkiem, oraz posiłkowo podkreślając, że nie może w tym wypadku wchodzić w grę przeniesienie służbowe, w Spółdzielni zaś zmarły nie przepracował okresu dziesięciu lat.Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi wyrokiem z dnia 22 października 1959 r. zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz Heleny F. sumę 15.526,40 zł z 8% od dnia 4 grudnia 1957 r. oraz 860 zł kosztów procesu i nakazał pobrać od pozwanej Spółdzielni na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi) 688 zł tytułem wpisu, nie nadając wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Sąd Wojewódzki ustalił, że Stefan F. zmarł dnia 19 października 1955 r., pozostawiając żonę powódkę oraz syna Wojciecha, urodzonego w 1927 r. Stefan F. pracował w Zakładach noszących obecnie nazwę "Zakłady Przemysłu Bawełnianego nr 1" od dnia 1 września 1930 r. do wybuchu wojny w 1939 r. oraz od dnia 29 stycznia 1945 r. do dnia 10 czerwca 1949 r.; z Zakładów tych został przeniesiony służbowo do Zakładów Przemysłu Bawełnianego nr 2 w Ł., gdzie pracował od dnia 11 czerwca 1949 r. do dnia 17 lutego 1953 r. (ostatnio na stanowisku dyrektora). Z dniem 18 lutego 1953 r. Stefan F. został oddany do dyspozycji pozwanej Spółdzielni, której członkiem został w dniu 6 marca 1953 r., pełniąc czynności jej kierownika do chwili śmierci w dniu 19 października 1956 r. Zarobki jego wynosiły ostatnio: w lipcu 1956 r. - 2.664,20 zł, w sierpniu - 2.796,90 zł, we wrześniu - 2.796,90 zł.Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, że Stefan F. miał ciągłość pracy przeszło 20 lat, a wobec tego, że pozostawił żonę i syna, uwzględnił powództwo w całości na podstawie art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.W rewizji od tego wyroku strona pozwana wnosi o jego zmianę i oddalenie powództwa bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz nie rozważenie materiału dowodowego, mianowicie tego, że statut Spółdzielni nie przewiduje odprawy pośmiertnej dla rodziny zmarłego członka Spółdzielni.W dodatkowym piśmie procesowym pozwana Spółdzielnia zgłosiła zarzut prekluzji roszczenia na podstawie art. 473 k.z., skoro pozew został złożony po upływie roku od śmierci męża powódki.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Jak to podkreśla rewizja strony pozwanej, w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania art. 42 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323 z późniejszymi zmianami).Sąd Wojewódzki ustalił, co zresztą nie jest między stronami sporne, że zmarły mąż powódki od dnia 6 marca 1953 r. do chwili śmierci w dniu 19 października 1956 r. był członkiem pozwanej spółdzielni Pracy, a więc pozostawał z nią w tzw. spółdzielczym stosunku pracy. Jak to wyjaśniło orzecznictwo Sądu Najwyższego, spółdzielczych stosunków pracy nie można utożsamiać z pracowniczymi stosunkami pracy; dla oceny praw i obowiązków, wynikających ze spółdzielczego stosunku pracy, właściwe są przede wszystkim przepisy ustawy o spółdzielniach oraz postanowienia statutu spółdzielni. Przepisy ogólnego ustawodawstwa pracy stosują się do spółdzielczych stosunków pracy o tyle tylko, o ile z treści i celu tych przepisów wynika, że odnoszą się one do wszelkich stosunków pracy, zarówno pracowniczych, jak i spółdzielczych (np. przepisy o bezpieczeństwie i higienie pracy, o ochronie płacy, o prawie do wypoczynku świątecznego itp.). Natomiast przepisy normujące pracownicze stosunki pracy mogą być stosowane do spółdzielczych stosunków pracy tylko wówczas, gdy statut spółdzielni lub przepis ogólny wyraźnie do nich odsyłają (por. orzeczenia SN z 30.VI.1953 r. II C 79/53, z 16.X.1953 r. II C 653/53, z 29.VI.1956 r. I CR 772/55, z 3.II.1956 r. I CR 955/55 i in.).Ponieważ obowiązujące w dacie śmierci Stefana F. tj. w dniu 19 października 1956 r., przepisy ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) oraz statutu pozwanej Spółdzielni ani nie zawierały postanowień co do uprawnień rodziny zmarłego członka Spółdzielni do otrzymania odprawy pośmiertnej, ani nie odsyłały w tym względzie do norm prawnych przyznających takie uprawnienia rodzinne osoby, która pozostawała w pracowniczym stosunku pracy - brak podstawy prawnej do uwzględnienia dochodzonego w sprawie roszczenia.W związku z poglądem strony powodowej dopatrującej się źródła swych roszczeń także w ciągłości pracy zmarłego - nie przesądzając zresztą zagadnienia, czy stanowiąca przesłankę uzyskania odprawy ciągłość pracy zachodzi również w razie przepracowania okresów czasu wskazanych w art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych w różnych przedsiębiorstwach, jeżeli przejście z jednego przedsiębiorstwa do drugiego nastąpiło z zachowaniem uprawnień do urlopu - zauważyć należy, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1958 r. 4 CO 14/58 (OSPiKA 1961, poz. 113), z chwilą przystąpienia dotychczasowego pracownika spółdzielni pracy do tejże spółdzielni w charakterze członka dotychczasowa umowa o pracę zostaje rozwiązana, powstaje zaś między nimi spółdzielczy stosunek pracy.W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 42 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323 z późniejszymi zmianami) przez niewłaściwe jego zastosowanie, należało na mocy art. 386 k.p.c. zaskarżony wyrok zmienić i powództwo, jako bezpodstawne, oddalić.Orzeczenie o kosztach procesu (mające na względzie, że wpis od rewizji wyniósł 688 zł) oparte jest na art. 100 i 109 k.p.c.