I KR 239/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Neumann. Sędziowie: dr J. Bratoszewski, J. Polony (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Zięba.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Mariana Jerzego A. i Lecha N., oskarżonych z art. 77 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. c u.k.s. z 1960 r., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 24 marca 1972 r.,utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia zarzucał między innymi Marianowi Jerzemu A. i Lechowi N. przestępstwa określone w art. 77 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. a u.k.s. z 1960 r., popełnione w ten sposób, że: Marian Jerzy A. w czasie od dnia 1 marca 1966 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. w Ł. naraził Skarb Państwa na uszczuplenie podatku w postępowaniu podatkowym w kwocie 673.192 zł przez to, iż wbrew zezwoleniu prowadził sprzedaż materiałów budowlanych i gruzu uzyskanego z rozbiórek kominów przemysłowych, zatrudniał większą liczbę pracowników najemnych, niż na to pozwalało zezwolenie, a ponadto od dnia 1 lutego 1967 r. prowadził jedno przedsiębiorstwo w formie spółki, na które składały się dwa zakłady remontowo-budowlane, zarejestrowane w celu uniknięcia kumulacji dochodów na jego nazwisko i nazwisko Lecha N. oraz składy materiałów budowlanych na ul. L., M. i K. w Ł. i na ul. K. w P., nie zgłoszone organom podatkowym, od maja 1968 r. zaś prowadził w formie spółki przedsiębiorstwo, na które składały się ponadto dwa składy materiałów budowlanych, zarejestrowane na nazwisko Tadeusza W. i Mirosławy B. i na skutek zatajenia tych faktów przed organami finansowymi korzystał z uprzywilejowanej formy podatkowania w postaci tzw. ryczałtu spółdzielczego, podczas gdy faktycznie prowadzona działalność powinna być opodatkowana na zasadach ogólnych;Lech N. - w okresie od dnia 1 lutego 1967 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. w Ł. - działając wspólnie i w porozumieniu z Marianem A., a począwszy od maja 1968 r. ponadto wspólnie i w porozumieniu z Tadeuszem W. i Mirosławą B. naraził Skarb Państwa na uszczuplenie podatkowe w postępowaniu podatkowym w łącznej kwocie 639.430 zł w ten sposób, iż prowadził jedno przedsiębiorstwo w formie spółki, na które składały się dwa zakłady remontowo-budowlane, zarejestrowane dla uniknięcia kumulacji dochodów na nazwiska Mariana Jerzego A. i Lecha N. i składy przy ul. L., M. i K. w Ł. oraz przy ul. K. w P., nie zarejestrowane w organach finansowych, a ponadto od maja 1968 r. składy materiałów budowlanych zarejestrowane na nazwiska Tadeusza W. i Mirosławy B.; wbrew zezwoleniu prowadził sprzedaż materiałów i gruzu uzyskanego z rozbiórek, zatrudniał większą liczbę pracowników, niż na to pozwalało zezwolenie i na skutek zatajenia tych faktów przed organami finansowymi korzystał z uprzywilejowanej formy opodatkowania, podczas gdy faktycznie prowadzona działalność powinna być opodatkowana na zasadach ogólnych.Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 24 marca 1972 r., uznając, że powyższe czyny zarzucone oskarżonym Marianowi Jerzemu A. i Lechowi N. dokonane zostały przed dniem 15 lipca 1969 r., przy czym wartość uszczuplonej kwoty podatku należnego Skarbowi Państwa wynosi w obu tych zarzutach 421.408 zł i została całkowicie zapłacona przed zamknięciem przewodu sądowego, co zgodnie z treścią przepisu art. 25 § 2 u.k.s. z 1971 r. eliminuje możliwość stosowania art. 25 § 1 u.k.s. z 1971 r., w których to warunkach czyny te jako określone jedynie w art. 77 § 1 u.k.s. z 1960 r. należą do kategorii przestępstw wymienionych w art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), nie ulegają wyłączeniu z mocy art. 7 tejże ustawy - na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) postępowanie karne o powołane wyżej czyny przeciwko oskarżonym Marianowi Jerzemu A. i Lechowi N. umorzył.Powyższy wyrok został w przytoczonej części zaskarżony przez prokuratora.Rewizja prokuratora zarzuca obrazę art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) przez umorzenie postępowania co do obu wymienionych oskarżonych w następstwie błędnego poglądu, że czyny ich podlegają abolicji, ponieważ działanie oskarżonych zakończyło się z chwilą złożenia ostatniego rachunku w spółdzielni w dniu 7 lipca 1969 r., mimo iż - zdaniem rewidującego - zamierzony skutek przestępny nastąpił co najmniej po dniu 24 lipca 1969 r., tj. w dacie refakturowania rachunku przez spółdzielnię.Ponadto w uzasadnieniu rewizja wywodzi, że bezzasadny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego, jakoby względem oskarżonych nie mógł mieć zastosowania przepis art. 25 § 1 pkt 3 u.k.s. z 1971 r. ze względu na przeszkodę wynikającą z treści § 2 art. 25 u.k.s. z 1971 r.; jakkolwiek bowiem jeszcze przed rozprawą dokonane przez oskarżonych uszczuplenie podatkowe zostało wyegzekwowane przez organy finansowe, to nie nastąpiło z woli samych oskarżonych, ale w drodze przymusowej egzekucji.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w odniesieniu do oskarżonych Mariana Jerzego A. i Lecha N. w części dotyczącej wyżej opisanych czynów i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora nie jest zasadna.W związku z jej zarzutami - przy nie kwestionowanych ustaleniach faktycznych - należało rozstrzygnąć dwa zasadnicze zagadnienia:1) czasu popełnienia czynów zarzucanych Marianowi Jerzemu A. i Lechowi N. w punktach II i IV aktu oskarżenia,2) interpretacji art. 25 § 2 u.k.s. z 1971 r. (odpowiednik art. 25 § 4 u.k.s. z 1960 r.).Co do pierwszej kwestii nie można się zgodzić z poglądem rewizji (powołującej się przy tym błędnie na art. 4 § 2 k.k. dotyczący miejsca popełnienia przestępstwa), że zamierzony przez oskarżonych skutek przestępny nastąpił dopiero po dniu 24 lipca 1969 r., "kiedy to w spółdzielni refakturowano ich rachunek i następnie na mocy tej decyzji przekazano w terminie późniejszym pieniądze na konto oskarżonych" (po potrąceniu uszczuplonego podatku), a zatem cytowana ustawa o amnestii nie ma tu zastosowania.Zarzucone oskarżonym przestępstwo określone w art. 77 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. e u.k.s. z 1960 r. odpowiadające art. 88 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 3 u.k.s. z 1971 r. należy do kategorii przestępstw polegających na narażeniu określonego dobra na uszczerbek.W danym wypadku chodzi o narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku, przy czym obiektywnym skutkiem jest już wywołanie sytuacji, w której uszczuplenie podatku może nastąpić (analogicznie do stanu niebezpieczeństwa np. z art. 137 lub 160 k.k.), nie zaś dopiero nastąpienie takiego zdarzenia, czyli uszczuplenia należności podatkowej.Sposób popełnienia tego przestępstwa polega bądź na zaniechaniu (niezgłoszeniu danych mogących mieć wpływ na ustalenie obowiązku podatkowego lub jego wysokości), bądź na działaniu (podaniu takich danych niezgodnie z rzeczywistością).Oskarżonym Marianowi Jerzemu A. i Lechowi N. zarzuca się popełnienie przestępstwa skarbowego w tej pierwszej formie, mianowicie przez zatajenie faktów: istnienia między nimi spółki i zatrudnienia większej liczby pracowników oraz prowadzenia działalności nie objętej uzyskanymi przez nich zezwoleniami, w związku z czym osiągali obroty przekraczające limit, który uprawniał do korzystania ze zryczałtowanego podatku spółdzielczego.Do ustalenia czasu popełnienia takiego czynu, polegającego na zaniechaniu, niezbędne jest określenie okresu, w którym oskarżeni obowiązani byli do zgłoszenia rzeczywistych danych.Zdaniem obrońcy jest to data złożenia wniosku o ryczałt na rok następny, czyli grudzień 1968 r.O ile stanowisko to nie wydaje się słuszne w świetle przepisu § 15 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 grudnia 1965 r. w sprawie poboru w formie ryczałtu podatków obrotowego, dochodowego i wyrównawczego od przychodów zakładów rzemieślniczych z tytułu świadczeń wykonywanych za pośrednictwem rzemieślniczych spółdzielni zaopatrzenia i zbytu (Dz. U. Nr 52, poz. 323; zm. Dz. U. z 1966 r. Nr 54, poz. 327 i z 1968 r. Nr 36, poz. 247), o tyle nie ulega wątpliwości, że datą graniczną może być tylko chwila faktycznego zakończenia działalności gospodarczej rodzącej obowiązek podatkowy.Ta zaś działalność - jak to bezbłędnie ustalił Sąd Wojewódzki - ustała najpóźniej z chwilą przedstawienia przez Mariana Jerzego A. rachunku za rozbiórkę komina przemysłowego w Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych w N. z dnia 7 lipca 1969 r., który to rachunek był ostatnim dokumentem dającym podstawę do obliczenia i potrącenia podatku, przedstawionym przez podatnika płatnikowi podatku, tj. Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w P.Zaznaczyć należy ponadto, że w rzeczywistości, według zgodnych wyjaśnień oskarżonych Mariana Jerzego A. i Lecha N. nie podważonych żadnym przeciwnym dowodem, współpraca między nimi w ramach ukrytej spółki, skutkującej opodatkowanie na zasadach ogólnych, skończyła się już w kwietniu 1969 r. i prace w Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych w N. wykonywał wyłącznie sam Marian Jerzy A. zgodnie z uzyskanymi uprawnieniami.Jeżeli chodzi o drugą kwestię, tzn. warunku eliminującego nadzwyczajne zaostrzenie kary, nie można zgodzić się z interpretacją tego przepisu zaprezentowaną w rewizji prokuratora.Ze sformułowania zawartego w art. 25 § 2 u.k.s. wcale nie wynika, aby zapłacenie uszczuplonego podatku musiało nastąpić "z woli samego sprawcy". W przeciwieństwie bowiem do treści art. 7 § 1 u.k.s., adresowanego expressis verbis do sprawcy i przewidującego określoną formę "czynnego żalu", której dopełnienie uchyla karalność czynu, art. 25 § 2 u.k.s. - zredagowany bezosobowo - łączy z samym faktem wyrównania uszczuplonej należności podatkowej określony skutek w postaci łagodniejszej kwalifikacji prawnej.Tym samym jest obojętne, czy kwota ta została wpłacona dobrowolnie - z inicjatywy dłużnika, czy w drodze egzekucji, natomiast istotne jest, że Skarb Państwa nie poniósł ostatecznie szkody.W tych warunkach czyny oskarżonych, bez względu na zastosowanie nowej czy poprzednio obowiązującej ustawy (które oczywiście nie mogą być stosowane jednocześnie, jak w zaskarżonym wyroku, co słusznie zauważa rewizja), stanowią występki skarbowe podlegające abolicji zgodnie z art. 1 pkt 3 cytowanej ustawy o amnestii, wobec czego Sąd Wojewódzki zasadnie umorzył postępowanie w tym zakresie.Utrzymując w mocy zaskarżony wyrok, Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania w myśl art. 459 § 1 pkt 2 i art. 551 § 1 k.p.k.