VI KZP 54/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Sikorski, J. Żurawski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Grzegorza K., oskarżonego z art. 234 § 1, art. 236 i art. 147 § 1 k.k., po rozpoznaniu wymagającego zasadniczej wykładni ustawy zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 22 listopada 1973 r., a mianowicie:"Jaką należy pobrać opłatę sądową w rozumieniu art. 10 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. Nr 27, poz. 152), jeżeli rewizję wniesiono na niekorzyść oskarżonego tylko co do jednej z zasadniczych kar, tj. kary pozbawienia wolności lub kary grzywny, w wypadku uwzględnienia rewizji?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSformułowanie przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania nie dość wyraźnie wskazuje, czy i jakie zagadnienie prawne wymagające "zasadniczej wykładni ustawy" stanowi przedmiot wątpliwości tegoż Sądu.Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika jednak, że wykładni wymaga użyte w art. 10 cytowanej ustawy określenie "według kary przez siebie orzeczonej". W szczególności chodzi o to, czy w razie zmiany przez sąd rewizyjny jednej kary zasadniczej (orzeczonej za ten sam czyn), a pozostawienia bez zmiany drugiej z tych kar uznać należy, że karą "orzeczoną" przez sąd rewizyjny jest tylko ta zmieniona kara, czy też że karę "orzeczoną" przez sąd rewizyjny stanowią obie kary zasadnicze.Ponadto chodzi także o to, czy z punktu widzenia wymiaru opłaty sądowej o przyjęciu jednego z tych rozwiązań decyduje zakres zaskarżenia wyroku przez oskarżyciela.Tak właśnie rozumiejąc powyższe zagadnienie, Sąd Najwyższy stwierdza, że wymiar opłaty sądowej, przewidzianej w art. 10 (czy analogicznie w art. 9) ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. Nr 27, poz. 152), nie jest zależny od granic rewizji, a w szczególności od tego, czy rewizja dotyczy tylko jednej z kar zasadniczych, czy też kwestionuje obie te kary, lecz zależy wyłącznie od wysokości kary orzeczonej przez sąd rewizyjny.Natomiast przez karę "orzeczoną" w wyroku sądu rewizyjnego za dany czyn rozumieć należy nie tylko tę karę zasadniczą, która uległa zmianie, lecz także tę drugą karę (zasadniczą), która zmianie nie uległa.Za pierwszym z tych stwierdzeń przemawia wyraźnie sam tekst przepisów ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. Nr 27, poz. 152). Treść art. 10 (i analogicznie także art. 9) cytowanej ustawy bowiem nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd rewizyjny wymierza opłatę sądową w zależności od kary przez siebie orzeczonej, a nie w zależności od granic czy nawet kierunku rewizji (na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego). Takie unormowanie bowiem omawianej kwestii wiąże się z uprawnieniami merytorycznymi sądu rewizyjnego, wynikającymi między innymi z art. 383 § 2, art. 384 i 389 k.p.k.Wyjątkiem, potwierdzającym jedynie słuszność powyższego stwierdzenia, jest przepis art. 11 cytowanej ustawy, który uzależnia właśnie wysokość opłaty w postępowaniu rewizyjnym od granic rewizji i od sposobu jej załatwienia (uwzględnienia lub nieuwzględnienia).Gdyby natomiast założyć - jak to sugeruje treść przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania - że wysokość opłaty wymierzanej przez sąd rewizyjny miałaby być zależna od tego, czy rewizja dotyczy "tylko" jednej z kar zasadniczych, czy też kwestionuje obie kary zasadnicze orzeczone przez sąd pierwszej instancji, to po pierwsze byłoby to sprzeczne z wyraźną treścią art. 10 cytowanej ustawy, który wypadków tych ani nie różnicuje, ani nie uzależnia wysokości opłat od treści rewizji, a po wtóre stwarzałoby to wiele trudności praktycznych w należytym zrozumieniu ogólnikowych niekiedy zarzutów rewizji (czy dotyczy ona kary w ogóle, czy też tylko kwestionuje jedną z nich), a - co najważniejsze - stanowisko takie nie uwzględniałoby treści art. 397 § 2 k.p.k.Skoro zaś przepis ten stanowi, że rewizję co do kary zasadniczej uważa się za zwróconą przeciwko całości orzeczenia o karze, to wynika z tego, iż z woli ustawodawcy ogół kar - zarówno zasadniczych, jak i dodatkowych - stanowi integralną całość i iż nawet wyraźne zaskarżenie tylko jednej z kar zasadniczych sprawia, że jako zaskarżone uważa się wszystkie kary (orzeczone za ten sam czyn).Z tego, co wyżej powiedziano, wypływa także drugie z wymienionych na wstępie stwierdzeń, a mianowicie że w razie zmiany przez sąd rewizyjny jednej z kar zasadniczych, a pozostawienia bez zmian drugiej z nich przez karę orzeczoną rozumieć należy także tę karę, która zmianie nie uległa.Skoro bowiem - w wypadku wniesienia rewizji co do kary zasadniczej - kontroli sądu rewizyjnego zostały poddane wszystkie kary orzeczone za dany czyn przez sąd pierwszej instancji, to zmiana wyroku przez zaostrzenie jednej z kar, a pozostawienie bez zmian innej kary także oznacza jej "orzeczenie" przez sąd rewizyjny. Oczywiste jest bowiem, że rozstrzygając o karze każdy sąd ma na względzie ogół dolegliwości orzeczonych wobec sprawcy i bardzo często odpowiednio miarkuje wzajemne proporcje między karami zasadniczymi, a nawet dodatkowymi (np. relacja grzywny do kary pozbawienia wolności czy do konfiskaty mienia).Ponadto nawet utrzymanie wyroku w mocy stanowi "orzeczenie" między innymi i o karze (art. 386 § 1 k.p.k.: "sąd orzeka o utrzymaniu w mocy"), co zresztą najwyraźniej widoczne jest wówczas, gdy sąd rewizyjny dokonuje jakichś drobnych korekt np. w opisie czynu, lecz poza tym wyrok utrzymuje w mocy. Taka forma redakcji wyroku rewizyjnego często jest w istocie formą zmiany wyroku co do opisu czy kwalifikacji prawnej czynu, po której równie dobrze mogłoby nastąpić merytoryczne orzeczenie kary. Gdyby więc sąd rewizyjny dokonał takiej tylko zmiany i gdyby nowo orzeczona kara była identyczna z wymierzoną w pierwszej instancji, to choć orzeczenie takie byłoby w istocie równoznaczne z utrzymaniem wyroku w pozostałym zakresie w mocy, nie byłoby przecież wówczas wątpliwości, jaką karę orzekł sąd rewizyjny.Zważywszy ponadto, że przepisy kodeksu postępowania karnego nie przewidują możliwości utrzymania wyroku w mocy co do jednej z kar, a zmiany tegoż wyroku co do drugiej z kar, przepis art. 10 ustawy o opłatach w sprawach karnych zaś nie przewiduje także możliwości orzeczenia opłaty (podwójnej) od jednej z kar, a pozostawienie opłaty od drugiej z kar zasadniczych bez zmiany, lecz nakazuje pobrać te opłaty "w jednakowej wysokości za obie instancje", Sąd Najwyższy uznał za konieczne uchwalić jak na wstępie.Na marginesie powyższej uchwały należy jedynie zauważyć, że ewentualne trudności praktyczne, związane z traktowaniem orzeczonych kar jako integralnej całości, a mogące polegać na konieczności wymierzenia oskarżonemu - w konkretnej sprawie - takich opłat, których uiszczenie w całości byłoby zbyt uciążliwe ze względu na stan rodzinny, majątkowy i wysokość jego dochodów, sąd władny jest rozwiązać przez prawidłowe stosowanie art. 17 ustawy o opłatach w sprawach karnych w związku z art. 556 k.p.k.