III PRN 39/72

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Dublinie przeciwko Stanisławowi W. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 7 października 1971 r. - oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneDyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Lublinie wystąpiła przeciwko Stanisławowi W. o zwrot stypendium w kwocie 4.800 zł.Sąd Powiatowy odrzucił pozew, a Sąd Wojewódzki oddalił zażalenie strony powodowej, stojąc na stanowisku niedopuszczalności w tej sprawie drogi sądowej. Oba Sądy powołały się na § 50 Rozporządzenia Rady Ministrów z 13.VI.1964 r. w sprawie zatrudniania absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (Dz. U. Nr 22, poz. 146). W myśl tego przepisu organem właściwym do wydawania orzeczeń o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia jest wyznaczony przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej organ prezydium tejże rady.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej na wniosek i w interesie powoda, Prokurator Generalny PRL domaga się uchylenia postanowienia Sądu Wojewódzkiego oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Powiatowego i przekazania sprawy temuż Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna została oparta na zarzucie rażącego naruszenia prawa, a w szczególności art. 2 k.p.c. oraz art. 7 ust. 3 i art. 11 ustawy z 25.II.1964 r. o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 8, poz. 48).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że pozwany ukończył studia wyższe przed 1.VII.1964 r. W dniu 31.X.1961 r. zawarł on umowę z Białostockim Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego w przedmiocie stypendium. W 1963 r. strona powodowa przyjęła na siebie obowiązki fundatora.Pozwany nie dotrzymał jednak umowy i z dniem 1.X.1965 r. - pomimo braku zgody zakładu pracy - zaprzestał pracować.Pozew o zwrot stypendium fundowanego sądy obu instancji odrzuciły, powołując się na niedopuszczalność drogi sądowej. Odmienne stanowisko wyrażone w rewizji nadzwyczajnej jest nieuzasadnione.Ustawa z 5.XI.1958 r. o szkołach wyższych (Dz. U. Nr 68, poz. 336) w art. 54 ust. 2 upoważniła Radę Ministrów do ustalenia w drodze rozporządzenia rodzaju i wysokości stypendiów i zasiłków oraz warunków i trybu przyznawania ich i cofania.Rozporządzenie Rady Ministrów z 16.I.1959 r. w sprawie pomocy stypendialnej dla studentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 6, poz. 35) w § 16 ust. 3 upoważniło Ministra Finansów do określenia trybu poboru kwot stypendiów fundowanych podlegających zwrotowi. Na tej podstawie Minister Finansów wydał zarządzenie z 25.V.1959 r. w sprawie zasad i techniki finansowania stypendiów fundowanych dla studentów szkół wyższych (Mon. Pol. nr 51, poz. 235).W myśl § 7 ust. 2 tego zarządzenia w razie niedotrzymania przez dłużnika terminu spłaty stypendium należne kwoty podlegają ściągnięciu w trybie przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Finansów z 28.VI.1955 r. w sprawie przymusowego ściągania niektórych należności państwowych (Dz. U. Nr 32, poz. 193). Zgodnie zaś z § 1 pkt 3 tego rozporządzenia - w trybie egzekucji administracyjnej podlegają przymusowemu ściągnięciu należności Skarbu Państwa oraz przedsiębiorstw państwowych z tytułu podlegających zwrotowi stypendiów na skutek niedopełnienia przez szkolonego warunków szkolenia na koszt Państwa.Rozporządzenie to zostało uchylone dopiero przez § 17 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 27.IX.1966 r. w sprawie wykonania ustawy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279).W zakresie drogi sądowej nie wprowadziła żadnej zmiany ustawa z 25.II.1964 r. o zatrudnianiu absolwentów szkół wyższych (Dz. U. Nr 8, poz. 48) ani rozporządzenie Rady Ministrów z 13.VI.1964 r. w sprawie zatrudniania absolwentów szkół wyższych oraz orzekania o obowiązku zwrotu kosztów wykształcenia (Dz. U. Nr 22, poz. 146).Ustawa z 25.II.1964 r. dotyczy absolwentów szkół wyższych, którzy uzyskali dyplom stwierdzający ukończenie szkoły wyższej po 30.VI.1963 r. (art. 11).W myśl art. 7 ust. 3 ustawy o obowiązku zwrotu należności orzeka właściwy organ administracji państwowej, a orzeczenie tego organu podlega przymusowemu wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych. Rozp. Rady Ministrów z 28.I.1964 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 23) nie ma do tych przypadków zastosowania.Z tego jednak nie wynika, aby w stosunku do tych osób, które ukończyły studia wyższe przed 1.VII.1964 r. w sprawie o zwrot stypendium fundowanego była otwarta droga sądowa.Przy rozważaniu tego zagadnienia należy mieć na uwadze, że na podstawie art. 61 ust. 2 jednolitego tekstu ustawy o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 16/1965, poz. 114), Rada Ministrów wydała 1.III.1966 r. rozporządzenie (Dz. U. Nr 10, poz. 63) zmieniające rozporządzenie z 28.I.1964 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 23), które uchyliło rozporządzenie Rady Ministrów z 16.I.1959 r. (Dz. U. Nr 6, poz. 35) i w § 33 upoważniło Ministra Finansów do określenia trybu poboru kwot stypendiów podlegających zwrotowi, a do czasu jego wydania pozostawiło w mocy zarządzenie dotychczasowe. Tak więc dla dochodzenia zwrotu stypendium fundowanego niedopuszczalna jest droga sądowa.Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną (art. 421 § 1 k.p.c.).