III CZP 82/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn w sprawie z powództwa Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w C. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu, postanowieniem z dnia 16 listopada 1990 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1) Czy możliwe jest połączenie się spółdzielni mieszkaniowej z wojewódzkim związkiem spółdzielni mieszkaniowych w trybie określonym w art. 96 prawa spółdzielczego?2) Czy prokurator wytaczając powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia związany jest terminem przewidzianym w art. 42 § 3 prawa spółdzielczego?podjął następującą uchwałę:1. Połączenie się spółdzielni ze związkiem spółdzielczym w trybie określonym w art. 96 prawa spółdzielczego - ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) nie jest możliwe. 2. Prokurator wytaczając powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni jest związany terminem przewidywanym w art. 42 § 3 prawa spółdzielczego. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości wynikły na tle powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Poznaniu, wytoczonego przed Sądem Rejonowym w Poznaniu, a dotyczącego uchylenia uchwał nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w C., podjętych w dniu 3 listopada 1989 r. w sprawie połączenia Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych w P. ze Spółdzielnią Mieszkaniową w C. oraz w sprawie zatwierdzenia zmian statutu tej Spółdzielni Mieszkaniowej. Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 20 lutego 1990 r. powództwo uwzględnił wychodząc z założenia, że art. 96 prawa spółdzielczego dotyczy jedynie łączenia się spółdzielni.Sąd Wojewódzki wskazał, że pogląd ten może budzić wątpliwości. Artykuł 96 prawa spółdzielczego - ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) istotnie zamieszczony jest w części I dotyczącej spółdzielni, wszakże - co podkreśla Sąd Wojewódzki - przepis art. 257 § 1 prawa spółdzielczego stanowi, że do związków spółdzielczych mają odpowiednie zastosowanie przepisy części I tytułu I prawa spółdzielczego z wyjątkami taksatywnie wymienionymi w tym przepisie. Wśród tych zaś wyłączeń nie figuruje art. 96 prawa spółdzielczego. Podkreślano także, że spółdzielnie i związki spółdzielcze wykazują szereg cech wspólnych, a podstawowe zasady prawno-organizacyjne związków spółdzielczych są zbliżone do zasad obowiązujących spółdzielnie. W odniesieniu do drugiego zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki podniósł, że z jednej strony pozycja prokuratora w procesie cywilnym jest szczególna, bowiem występuje on we wszystkich przypadkach, w których naruszone zostało prawo, z drugiej jednak ma on prawa i obowiązki strony.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:I. Pierwsze zagadnienie prawne dotyczące zakresu stosowania art. 96 prawa spółdzielczego było już przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1989 r. III CZP 86/89. Stwierdzono w niej, iż połączenie się spółdzielni ze związkiem spółdzielczym w trybie określonym w art. 96 prawa spółdzielczego nie jest możliwe. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela ten pogląd z następujących względów:Po pierwsze, jest bezsporne, iż art. 96 prawa spółdzielczego, zamieszczony jest w części I tytułu I prawa spółdzielczego, dotyczącej przepisów wspólnych dla spółdzielni. Jest też poza sporem, iż art. 257 § 1 prawa spółdzielczego zamieszczony w części II dotyczącej związków spółdzielczych i Naczelnej Rady Spółdzielczej zawiera tzw. odesłanie do przepisów części I tytułu I. Stanowi on, że "w sprawach nie uregulowanych w niniejszym tytule przepisy części I tytułu I z wyjątkiem art. 24 § 4, art. 32-34, a w odniesieniu do centralnych związków także art. 91-95 oraz art. 103-107, stosuje się odpowiednio (...)". Takie sformułowanie art. 257 § 1 prawa spółdzielczego może sugerować, iż przy przyjęciu klauzuli odpowiedniego stosowania przepisów części I tytułu I, jednocześnie wymieniono taksatywnie te przepisy, które w ogóle nie znajdują zastosowania do związków spółdzielczych. Wśród tych zaś przepisów nie wymieniono art. 96, a zatem przepis ten może znaleźć odpowiednie zastosowanie. Taki wniosek okazuje się jednak chybiony. Z natury odpowiedniego stosowania przepisów prawa wynika, że jedne przepisy stosuje się wprost, inne podlegają modyfikacji, wreszcie są i takie, które w ogóle nie znajdują zastosowania. Te trzy warianty obejmuje klauzula odpowiedniego stosowania. Z tego punktu widzenia przepis art. 257 § 1 prawa spółdzielczego nie jest zredagowany szczęśliwie. Zawarto w nim bowiem klauzulę odpowiedniego stosowania przepisów części I tytułu I do związków spółdzielczych, jednocześnie wskazując przepisy, których się nie stosuje. Mogłoby to prowadzić do wniosku, iż pozostałe przepisy - poza wymienionymi - stosuje się i to w wariantach stosowania wprost lub z modyfikacją. Tymczasem art. 257 § 1 nie wymienia wszystkich przepisów, których stosowanie (wprost lub z modyfikacją) do związków spółdzielczych jest wyłączone. Przykładowo można wskazać na te przepisy części I tytułu I, które dotyczą członków będących osobami fizycznymi np. art. 15 § 1-3, 16 § 3 i inne. Prowadzi to zatem do wniosku, że wymienienie w art. 257 § 1 prawa spółdzielczego przepisów z części I tytułu I, których stosowanie jest wyłączone do związków spółdzielczych ma charakter przykładowy, a nie taksatywny. Jeśli tak, to okoliczność, iż wśród tych przepisów nie wymieniono art. 96 prawa spółdzielczego, sama przez się nie oznacza, że stosowanie tego przepisu do związków spółdzielczych jest dopuszczalne i to w tym sensie, iż możliwe jest połączenie spółdzielni ze związkiem spółdzielczym.Po wtóre, przepis art. 257 § 1 prawa spółdzielczego jest identyczny w swej treści z art. 178 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61 z późn. zm.). Nie nastąpiła tu - wbrew niektórym sugestiom - żadna zmiana jakościowa.Po trzecie, jeśli art. 257 § 1 prawa spółdzielczego znajdujący się w części II dotyczącej związków spółdzielczych i Naczelnej Rady Spółdzielczej zawiera klauzulę odsyłającą do przepisów części I tytułu I "w sprawach nie uregulowanych w niniejszym tytule", to oznacza to tyle, że w kwestiach nie uregulowanych w części II tytułu I, a odnoszących się do związków spółdzielczych, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółdzielni. Jeśli zatem art. 96 prawa spółdzielczego "odpowiednio" stosować do związków spółdzielczych, to odnieść go należy do możliwości połączenia związków spółdzielczych. Taki jest bowiem zakres stosowania art. 257 § 1 prawa spółdzielczego jako normy odsyłającej. Możliwość zaś łączenia się związków spółdzielczych przewiduje art. 250 § 1 pkt 2 prawa spółdzielczego, jako norma kompetencyjna. W każdym bądź razie "odpowiednie" stosowanie art. 96 prawa spółdzielczego do związków spółdzielczych - na podstawie art. 257 § 1 tego prawa - nie oznacza, aby w tym trybie możliwe było połączenie się spółdzielni ze związkiem spółdzielczym.Po czwarte, zasadniczym argumentem, który przemawia przeciwko przyjęciu możliwości łączenia się spółdzielni ze związkiem spółdzielczym w trybie art. 96 prawa spółdzielczego, jest odmienny cel spółdzielni i związku spółdzielczego. Chodzi przy tym o odmienność celów zasadniczych, a nie drugorzędnych. Celem zasadniczym spółdzielni jest prowadzenie działalności gospodarczej i zaspokojenie w ten sposób potrzeb jej członków (art. 1). Zasadniczy cel związku spółdzielczego został określony w art. 240 § 2 prawa spółdzielczego. Sprowadzał się on do udzielania pomocy zrzeszonym w nim spółdzielniom. Wprawdzie związek spółdzielczy mógł także prowadzić działalność gospodarczą, jednakże nie był to cel zasadniczy. Ta istotna odmienność zasadniczych celów spółdzielni i związków spółdzielczych ma decydujące znaczenie dla ustalenia zakresu stosowania art. 96 prawa spółdzielczego.II. Drugie zagadnienie wiąże się z udziałem prokuratora w postępowaniu cywilnym. Zagadnienia te normują przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisy szczególne. Rozróżnia się dwie zasadnicze formy udziału prokuratora w postępowaniu cywilnym. Pierwsza, to wszczęcie postępowania cywilnego (art. 55-57 k.p.c.), drugą jest wstąpienie przez prokuratora do postępowania wszczętego przez inny podmiot (art. 60 k.p.c.). Jeśli chodzi o wszczęcie postępowania cywilnego, to prokurator może wytoczyć powództwo na rzecz oznaczonej osoby (art. 55 k.p.c.), bądź wytaczając powództwo nie działać na rzecz oznaczonej osoby (art. 57 k.p.c.). W obu sytuacjach prokurator występuje w charakterze powoda, a więc strony. Jeśli tak, to jest oczywiste iż wytaczając powództwo, którego wniesienie jest możliwe w określonym terminie, prokurator jest związany tym terminem. Taką sytuację przewiduje m.in. art. 42 § 3 prawa spółdzielczego. Zakreślony tam termin dla członka spółdzielni obowiązuje też prokuratora, który wytacza powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia.Mając to na względzie, udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.