III PZP 57/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek.Sędziowie SN: B. Błachowska, A. Józefowicz, W. Myga, K. Michaluk (współsprawozdawca), M. Sadowski, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, R. Chruszczow, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy pracownik podejmujący zatrudnienie w dniu 1 września danego roku nabywa prawo do nagrody jubileuszowej z dniem 31 sierpnia roku, w którym upłynął okres uprawniający do tej nagrody, czy też w dniu 1 września tegoż roku?"podjął następującą uchwałę:Pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w ostatnim dniu okresu pracy uprawniającego do tej nagrody, bądź w dniu wejścia w życie przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe (§ 7 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania - M.P. Nr 44, poz. 358), jeżeli przepisy o wynagrodzeniu albo inne przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej zagadnienie prawne powstało w związku z treścią § 8 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) oraz wyrażonym przez Sąd Najwyższy w dwóch wyrokach (I PR 268/89 i I PRN 23/89) poglądem, iż w sytuacji opisanej w pytaniu pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu 1 września, tj. następnego dnia po upływie okresu uprawniającego do nagrody. Uchwała nr 138 Rady Ministrów obowiązywała do dnia 31 grudnia 1989 r. W dacie podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy obowiązywało już zarządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358). W zakresie objętym pytaniem stan prawny o tyle uległ zmianie, że obowiązujący § 7 ust. 1 powołanego zarządzenia zamiast poprzedniego § 8 uchwały nr 138, poza dotychczasową treścią, iż "pracownik nabywa prawo do nagrody w zakładzie pracy zatrudniającym go w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody", zawiera uzupełnienie o treści "bądź w dniu wejścia w życie przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe". Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zmiana w stanie prawnym nie miała w istocie wpływu na treść uchwały. Dlatego też Sąd Najwyższy udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie powołał się na przepisy wówczas obowiązujące.Uzasadnienie prawneStanowisko wyrażone w uchwale Sąd Najwyższy uzasadnia następująco:Treść § 8 poprzednio obowiązującej uchwały nr 138 Rady Ministrów, a także pierwsza część przepisu § 7 ust. 1 powołanego wyżej zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej mogłaby sugerować, że określa ona jedynie zakład pracy obowiązany do wypłacenia pracownikowi nagrody jubileuszowej, nie reguluje natomiast, w jakiej dacie pracownik nabywa do niej prawo. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 1989 r. PR 268/89 (nie opubl.). Sąd Najwyższy w tym wyroku stwierdził, że inne przepisy uchwały nr 138 również nie normują sposobu obliczenia terminów nabycia prawa do nagrody jubileuszowej i zastosował art. 112 k.c. w związku z art. 300 k.p. Dla udzielenia odpowiedzi na pytanie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej podstawowe znaczenie ma wyjaśnienie, czy przepisy dotyczące nagród jubileuszowych regulują, w jakiej dacie pracownik nabywa prawo do takiej nagrody. Jeżeli na tle poprzednio obowiązującego § 8 uchwały nr 138 można było mieć w tym względzie wątpliwość, to uznać trzeba, że treść § 7 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej tę niejasność usuwa. Analiza treści tego przepisu bowiem prowadzi do stwierdzenia, że określa on nie tylko zakład pracy zobowiązany do wypłaty nagrody, ale również i dzień nabycia do niej prawa pracownika. Stwierdzenie to odnosi się wprost do regulacji obejmującej końcową część zdania tego przepisu. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że określenie, iż "pracownik nabywa prawo do nagrody... w dniu wejścia w życie przepisów wprowadzających nagrody jubileuszowe", oznacza datę nabycia prawa do nagrody. Unormowanie to dotyczy sytuacji, gdy przepisy o nagrodach jubileuszowych weszły w życie po upływie okresu zatrudnienia pracownika, wymaganego do nabycia prawa do tego świadczenia. Regułą zaś jest, że pracownik osiąga ten okres zatrudnienia w czasie obowiązywania już w zakładzie pracy przepisów uprawniających do nagród jubileuszowych. Niezrozumiałe byłoby takie unormowanie prawne, które określa datę nabycia prawa do nagrody jubileuszowej w sytuacjach szczególnych (późniejsze wejście w życie przepisów wprowadzających nagrody), pomija natomiast sytuacje typowe. Nie jest też przekonywające twierdzenie, że zwrot "pracownik nabywa prawo do nagrody w zakładzie zatrudniającym go w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody" oznacza jedynie określenie podmiotu zobowiązanego do świadczenia. Tak ujęta treść przepisu pozwala uznać istnienie związku pomiędzy zakładem pracy obowiązanym do wypłaty nagrody jubileuszowej i datą powstania prawa do tej nagrody. Przytoczoną zatem treść przepisu należy rozumieć nie tylko jako wskazującą podmiot zobowiązany do wypłaty nagrody, ale również określającą dzień nabycia do niej prawa. Oznacza to, że pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w ostatnim dniu okresu zatrudnienia uprawniającego do tej nagrody. Jeżeli więc przepisy przewidują przykładowo prawo pracownika do nagrody jubileuszowej po 30 latach pracy i okres ten upływa dnia 31 sierpnia 1990 r., to pracownik nabywa prawo do nagrody w tym dniu, nie zaś dnia 1 września 1990 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że zarówno przepisy poprzednio obowiązujące uchwały nr 138 Rady Ministrów, jak i zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. określają, w jakiej dacie pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej. Zgodnie zatem z treścią art. 300 k.p. nie ma prawnej podstawy do stosowania w tej materii przepisów prawa cywilnego. Trzeba jednak zaznaczyć, że w § 1 zarządzenia stwierdza się, iż przepisy w nim zawarte stosuje się, jeżeli postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o wynagrodzeniu albo inne przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Nie można zatem wykluczyć, że w tych aktach prawnych może być także odmienne uregulowanie w przedmiocie terminu nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, co uczyniło koniecznym dokonanie stosownego zastrzeżenia w sentencji uchwały.