II KRN 98/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca).Sędziowie: A. Popowicz, J. Wojciechowski (sędzia SA deleg. do SN).Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: A. Baranowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 4 marca 1991 r., sprawy Zbigniewa O., oskarżonego z art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego, od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 7 października 1987 r. i Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 22 marca 1988 r.zmienił zaskarżone wyroki w ten sposób, że:1) czyn przypisany oskarżonemu zakwalifikował z art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i 3 k.k.;2) uchylił orzeczenia o nadzorze ochronnym, nawiązkach i konfiskacie mienia (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 7 października 1987 r. oskarżony Zbigniew O. został uznany za winnego tego, że dnia 25 kwietnia 1987 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, używając gwałtu na osobie Stanisława H. w ten sposób, że uderzył go pięścią w twarz, zabrał mu w celu przywłaszczenia pieniądze w wysokości 1750 zł, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat od odbycia kary co najmniej 1 roku pozbawienia wolności, będąc uprzednio dwukrotnie skazany w warunkach art. 60 § 1 k.k. za umyślne przestępstwo podobne - to jest dopuszczenia się przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 k.k., i na podstawie tych przepisów oraz art. 36 § 3 k.k. skazany na 7 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny.Ponadto Sąd ten orzekł na podstawie art. 40 § 1 k.k. pozbawienie oskarżonego praw publicznych na okres 5 lat, z mocy art. 5 i 6 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) - konfiskatę jego mienia w całości oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości, na podstawie art. 62 § 2 k.k. - nadzór ochronny na okres 5 lat, a na podstawie art. 59a pkt 1 i 2 k.k. - dwie nawiązki na rzecz PCK (...).Po rozpoznaniu rewizji wniesionej przez oskarżonego Sąd Wojewódzki w W. w dniu 22 marca 1988 r. wyrok ten utrzymał w mocy.Minister Sprawiedliwości wniósł od obu tych wyroków rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonego, wnosząc o zmianę zaskarżonych wyroków przez przyjęcie za podstawę prawną skazania oskarżonego art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., a za podstawę orzeczenia nadzoru ochronnego - art. 62 § 1 k.k., oraz o orzeczenie jednej z nawiązek na cel społeczny związany z ochroną zdrowia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie prezentowany jest pogląd, w myśl którego przewidziane w art. 60 § 2 k.k. wymaganie dwukrotnego skazania sprawcy w warunkach określonych w art. 60 § 1 k.k. i odbycie co najmniej roku pozbawienia wolności jest spełnione tylko wówczas, gdy skazania te następowały każdorazowo po uprzednim kolejnym odbyciu przez oskarżonego kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności.Tymczasem z przedstawionego w sprawie przebiegu odbywania przez oskarżonego orzeczonych kar pozbawienia wolności wynika, że wymaganie to w rozpatrywanej sprawie nie zostało spełnione, ponieważ kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami wcześniej wymienionymi oskarżony nie odbywał kolejno po każdym skazaniu, lecz odbył je jednorazowo, w ramach kary łącznej. Dlatego też brak podstawy prawnej do zakwalifikowania przypisanego mu czynu z art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 2 i 3 k.k., lecz czyn ten należało zakwalifikować w zw. z art. 60 § 1 i 3 k.k. W konsekwencji tego błędu Sąd Rejonowy dopuścił się obrazy art. 62 § 2 k.k. przez orzeczenie nadzoru ochronnego na podstawie tego przepisu, podczas gdy w chwili orzekania przez ten Sąd mogło to nastąpić jedynie na podstawie art. 62 § 1 k.k.Obecnie jednak nawet ten ostatnio wymieniony przepis nie może stanowić podstawy prawnej do orzeczenia nadzoru ochronnego, art. 62 k.k. bowiem został uchylony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 marca 1990 r. o zmianie kodeksu karnego (...) (Dz. U. Nr 14, poz. 84).Dlatego też Sąd Najwyższy orzeczenie w tej kwestii uchylił z urzędu.Podobnie należało postąpić co do kary dodatkowej konfiskaty mienia, gdyż kara ta została zniesiona przez art. 2 tej ustawy. Wprawdzie w art. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1990 r. o zmianie kodeksu karnego wykonawczego (...) (Dz. U. Nr 14, poz. 85) stwierdza się, iż "w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem przed dniem wejścia w życie tej ustawy orzeczona kara dodatkowa konfiskaty mienia podlega wykonaniu na zasadach dotychczasowych", jednakże przepis ten nie może odnosić się do spraw będących w toku rozpoznania wskutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej, w której kwestionuje się właśnie prawomocne orzeczenia, lecz może dotyczyć tylko orzeczeń, których prawomocność nie została zakwestionowana i które właśnie dlatego muszą podlegać wykonaniu.Sąd Najwyższy rozpoznający rewizję nadzwyczajną stosuje przy jej rozpoznaniu te same w zasadzie przepisy co przy rozpoznawaniu rewizji zwykłej (art. 462 k.p.k.); oznacza to, że musi uwzględniać stan faktyczny i prawny obowiązujący w chwili wydawania wyroku przez siebie, chyba że poprzednio obowiązujące przepisy byłyby względniejsze dla oskarżonego (art. 2 § 1 k.k).Niezależnie od zarzutów zawartych w rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy uznał także - na podstawie art. 389 k.p.k. - za konieczne z urzędu uchylić orzeczenie o nawiązkach, i to nie tylko przez zmianę określenia instytucji, na której rzecz ją orzeczono - jak to postulowano w rewizji nadzwyczajnej.Zgodnie bowiem z art. 59a k.k., nawiązkę orzeka się bądź to w razie skazania za umyślne przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, bądź za inne umyślne przestępstwo, którego skutkiem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pokrzywdzonego, a ponadto - w wypadku skazania za umyślne przestępstwo zniszczenia lub uszkodzenie mienia lub uczynienia go niezdatnym do użytku. Zważywszy, że ani z kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu nie pozostającego przecież w ewentualnej kumulatywnej kwalifikacji prawnej z którymkolwiek z wymienionych w art. 59a k.k. przestępstw, ani nawet z opisu czynu przypisanego oskarżonemu nie wynika, by którykolwiek ze skutków wymienionych w tym przepisie został przez oskarżonego spowodowany, a rewizję nadzwyczajną wniesiono na jego korzyść, nie ma podstaw, aby ewentualnie ustalenia takiego dokonać i ewentualnie poprawić kwalifikację prawną czynu w taki sposób, by uzasadniała ona dopuszczalność orzeczenia nawiązek na podstawie art. 59a k.k. Dlatego też orzeczenie to Sąd Najwyższy uchylił jako nie znajdujące podstawy prawnej (...).