Rw 227/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk W. Sieracki (sprawozdawca). Sędziowie: ppłk E. Olczak, ppłk W. Pasut.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk S. Marzyński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 marca 1972 r. na rozprawie sprawy Bogusława S. i Stanisława S., skazanych nieprawomocnie za przestępstwo z art. 318 w związku z art. 59 § 1 k.k. na kary po 2 lata pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionych przez obrońców od wyroku Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 3 lutego 1972 r., na podstawie art. 386 § 1 k.p.k.,nie uwzględnił rewizji obrońców, a zaskarżony wyrok w sprawie Bogusława S. i Stanisława S. utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktycznePrzypisane zaskarżonym wyrokiem Bogusławowi S. i Stanisławowi S. przestępstwo z art. 318 w związku z art. 59 § 1 k.k. polegało na tym, że obaj oskarżeni w dniu 1 października 1971 r. w N., działając publicznie oraz w rozumieniu powszechnym z oczywiście błahych powodów, swoim uwłaczającym zachowaniem się naruszyli honor wojska i godność munduru w ten sposób, że - będąc pod wpływem alkoholu - na ulicy Armii Czerwonej w N. w obecności szeregu osób cywilnych wywołali gorszącą awanturę, podczas której wzajemnie się szarpali, wyzywali i bili, przez co okazali rażące lekceważenie podstawowych zasad porządku prawnego.Od powołanego wyroku wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych.Obrońca oskarżonego Bogusława S. wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego wywodząc, że działał on w obronie koniecznej, odpierając bezpośredni i bezprawny zamach na jego osobę ze strony współoskarżonego Stanisława S. i wezwanych przez niego kolegów.Obrońca oskarżonego Stanisława S. wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że popełnione przez oskarżonego przestępstwo nie miało charakteru chuligańskiego, i o warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej mu kary albo znaczne jej złagodzenie. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywodził, że brak było podstaw do ustalenia, iż oskarżony, po uderzeniu go przez współoskarżonego Bogusława S., uderzył tegoż współoskarżonego, że nie znajduje oparcia w wynikach przewodu sądowego ustalenie, jakoby oskarżony używał słów wulgarnych, że błędny jest pogląd Sądu I instancji, jakoby czyn przypisany oskarżonemu miał charakter chuligański, gdyż oskarżony nie działał z powodów oczywiście błahych w rozumieniu powszechnym, że oskarżony cieszył się opinią zdyscyplinowanego żołnierza, że wielu uczestników zdarzenia uniknęło odpowiedzialności, a sam oskarżony doznał bolesnej kontuzji, "co stanowi dostateczną przestrogę na przyszłość".Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońców wnoszących o uwzględnienie wniesionych rewizji oraz po wysłuchaniu prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji zmierzające do uzasadnienia wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego Bogusława S. należało uznać za oczywiście niesłuszne. Przeciwko zawartym w rewizji twierdzeniom przemawia wyraźnie, a zupełnie pominięta przez stronę skarżącą treść wyjaśnień samego oskarżonego Bogusława S., złożonych zarówno w toku postępowania przygotowawczego jak i w czasie rozprawy sądowej. W świetle tych wyjaśnień nie ulega wątpliwości, że oskarżony Bogusław S., chcąc, aby oskarżony Stanisław S. przestał szarpać go rękę, uderzył tegoż Stanisława S. pięścią w twarz, że następnie Stanisława S. również uderzył oskarżonego Bogusława S. w okolice ucha, przy czym obaj oskarżeni "zaczęli się szarpać", oraz że po ucieczce oskarżonego Stanisława S. z miejsca tego zdarzenia w kierunku baru czy restauracji oskarżony Bogusław S. uderzył w twarz Stanisława P., gdyż - jak wyjaśnił - sądził, że Stanisław P. chce go uderzyć. Z treści zeznań przesłuchanego w czasie rozprawy sądowej świadka Stanisława P. wyraźnie wynika, iż jego postępowanie lub zachowanie się nie mogło stanowić żadnej podstawy do uderzenia go przez oskarżonego Bogusława S. W odniesieniu zaś do drugiej fazy zdarzenia oskarżony Bogusław S. między innymi wyjaśnił: "Bijatyka była obustronna, przy czym biliśmy się tylko na pięści, bez używania jakichkolwiek przedmiotów (...). U lekarza nie byłem, bo uważałem, że biorąc udział w bójce tak jak i tamci mogę mieć też z tego względu obrażenia (...). Wywiązała się między tymi żołnierzami a mną i świadkiem Stanisławem S. bójka na pięści (...). Biliśmy się jedynie na pięści (...)".W świetle więc przytoczonych wyjaśnień oskarżonego Bogusława S. nie ulega wątpliwości, że brał on aktywny (przyznał wszak: "Biliśmy się na pięści") udział w bójce, a zatem jako uczestnikowi bójki, nie przysługuje mu - z racji samego w niej udziału - prawo do obrony koniecznej, gdy był on zarówno prawo atakującym jak i atakowanym. Oskarżony Bogusław S. miałby do obrony koniecznej tylko wówczas, gdyby po zaniechaniu dalszego udziału w bójce był atakowany przez innych jej uczestników. Taka jednak sytuacja - na tle zebranych dowodów w niniejszej sprawie - nie zaszła. Podkreślić przy tym należy, że oskarżony w czasie pierwszej fazy zdarzenia, a mianowicie wtedy, gdy bez istotnego powodu uderzył Stanisława P., nie działał w obronie koniecznej.W tym stanie rzeczy zawarty w rewizji wniosek o uniewinnienie oskarżonego Stanisława S. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 318 k.k. na podstawie art. 22 § 1 k.k. nie zasługuje na uwzględnienie.W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego jest rzeczą bezsporną, że obaj oskarżeni brali udział w bójce. Bójce tej przyglądały się osoby cywilne (vide: zeznania świadka Kazimierza S. i Zygmunta K.). Uczestnicy bójki używali niecenzuralnych słów (vide: zeznania Kazimierza S. i Ewy G.). Zachowanie się żołnierzy polegające na wzajemnym biciu się w miejscu publicznym i w obecności osób cywilnych jest czynem uwłaczającym godności żołnierskiego munduru, gdyż czyn taki godzi w prestiż i autorytet wojska w ogóle. Powód, który skłonił oskarżonych do wywołania drastycznej w swym przebiegu bójki wśród żołnierzy, był w rozumieniu powszechnym oczywiście błahy, a oskarżeni, biorąc aktywny udział w bójce, okazali rażące lekceważenie zasad porządku prawnego przez to, iż działanie ich stanowiło zamach nie tylko na nietykalność cielesną, ale także na porządek publiczny. Z tych względów kwalifikację prawną mającego charakter chuligański zachowania się oskarżonych z art. 318 w związku z art. 59 § 1 k.k. należało uznać za trafną.Wywody rewizji zmierzające do uzasadnienia zarzutu wymierzenia oskarżonym rażąco surowych kar nie są przekonywające. Stwierdzić bowiem należy, że oskarżony Bogusław S. swoim działaniem (oskarżony pierwszy uderzył Stanisława S., a następnie Stanisława P.) zapoczątkował awanturę między żołnierzami, będąc na skutek swej agresywności inicjatorem całości zdarzenia, którego drastyczny przebieg wskazuje na znaczną wagę szkodliwości społecznej zachowania się oskarżonych. Natomiast oskarżony Stanisław S. - jak to wynika z zeznań świadka Adama Z. - był najbardziej aktywnym uczestnikiem bójki. W tych warunkach, nawet przy daleko idącym uwzględnieniu dotychczasowego nienagannego trybu życia obu oskarżonych (okoliczność tę miał już na uwadze Sąd I instancji), nie można uznać wymierzonych im kar za rażąco surowe. Brak szczególnych okoliczności przemawiających w rozumieniu art. 59 § 2 k.k. za warunkowym zawieszeniem wykonania kar wymierzonych oskarżonym nie pozwala na zastosowanie w stosunku do nich przepisu art. 73 § 1 k.k.Z tych względów należało orzec jak na wstępie.