II CR 8/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Leona M. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w B. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 25 października 1971 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW dniu 11 kwietnia 1963 r. Leon M. jechał jako pasażer motocyklem prowadzonym przez swego brata.Na skutek wyłącznej winy kierowcy, znajdującego się zresztą w stanie nietrzeźwym, doszło do wypadku, w którym Leon M. doznał poważnych obrażeń.W związku z tym w pozwie z dnia 29 września 1970 r. poszkodowany domagał się zasądzenia od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń stosownego odszkodowania.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, reprezentując pogląd, że w świetle § 16 obowiązującego w chwili wypadku rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311) powództwo jest pozbawione podstawy prawnej. W myśl bowiem tego przepisu, z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody wyrządzone osobom bliskim posiadaczowi pojazdu mechanicznego.W rewizji opartej na zarzucie naruszenia prawa materialnego powód domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, wyrażając zapatrywanie, iż w sprawie powinny mieć zastosowanie korzystniejsze dla niego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Porównanie obu cytowanych aktów normatywnych wykazuje, iż drugi z nich jest bardziej liberalny w zakresie ograniczenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone osobom bliskim posiadaczowi pojazdu mechanicznego.Podczas gdy bowiem według § 16 rozporządzenia z 1961 r. jedyną przesłanką uchylenia się od tej odpowiedzialności był sam fakt "bliskości", to w myśl stanowiącego jego odpowiednik § 16 rozporządzenia z 1968 r. wyrządzenie szkody osobie bliskiej posiadaczowi pojazdu mechanicznego tylko wtedy zwalnia zakład ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej, gdy osoba ta zamieszkuje z posiadaczem pojazdu i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe.Nie ulega zatem wątpliwości, że pod rządem obecnie obowiązującego rozporządzenia o obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych powód mógłby dochodzić odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, skoro bracia mieszkali oddzielnie i prowadzili odrębne gospodarstwa domowe.Wbrew odmiennemu poglądowi brak jednak podstaw do wysunięcia tezy, że § 16 obowiązującego rozporządzenia stanowi tylko wykładnię odpowiadającego mu przepisu rozporządzenia z 1961 r. oraz że z uchylonego aktu normatywnego wynikała identyczna intencja ustawodawcy.Stanowisku temu przeczy przede wszystkim gramatyczna wykładnia przepisów. Przy wykładni cytowanego przepisu należy mieć również na uwadze ogólną tendencję rozwojową zasięgu ubezpieczeń. W pierwszym bowiem okresie Państwo zdecydowało się objąć nimi pewien ograniczony krąg osób, a dopiero w miarę rozwoju instytucji mogło sobie pozwolić na rozszerzenie swej działalności w tym zakresie. Tym przecież m.in. należy tłumaczyć objęcie nowym rozporządzeniem ubezpieczeń pojazdów podlegających Ministerstwu Obrony Narodowej.Reprezentowany w rewizji pogląd nie jest również możliwy do przyjęcia w świetle art. 3 k.c. Według tego przepisu ustawa może mieć moc wsteczną, jeśli to wynika z jej celu. Sytuacja taka zachodzić może jednak tylko wtedy, gdy odmienna intencja nie wynika z liberalnego przepisu ustawy. Możliwości stosowania wyjątku od przyjętej w kodeksie cywilnym zasady lex retro non agit sprzeciwia się treść § 26 rozporządzenia z 1968 r., głoszącego, że przepisy uchylonego rozporządzenia stosuje się do wypadków, które wydarzyły się przed dniem 1 stycznia 1968 r.Wobec obowiązywania cytowanej zasady lex retro non agit taka redakcja § 26 stanowiłaby superfluum. Jeżeli jednak ustawodawca wprowadził takie sformułowanie, to tylko dlatego, aby usunąć wszelkie w tym względzie wątpliwości.W konkluzji należy zatem stwierdzić, że w świetle § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311) zakład ubezpieczeń nie odpowiada z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone osobom bliskim posiadaczowi pojazdu mechanicznego przed dniem 1 stycznia 1968 r. także wtedy, gdy osoba bliska nie zamieszkiwała z posiadaczem pojazdu i nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa domowego.Z powyższych względów rewizja na podstawie art. 387 k.p.c. ulega oddaleniu.