III PZP 8/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Henryka G., Kazimierza P., Pawła D., Zdzisława P. i Piotra S. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych Przemysłu Węglowego w K. o wypłatę premii, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 21 lipca 1970 r. oraz przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 15.X.1970 r. pytania prawnego,przejął sprawę do rozpoznania i oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie, zatrudnieni w pozwanym Przedsiębiorstwie w Dziale Generalnego Wykonawstwa (pierwszy z nich - w charakterze zastępcy kierownika tego Działu, a pozostali powodowie - w charakterze głównych inspektorów nadzoru), domagali się zasądzenia od tego Przedsiębiorstwa premii regulaminowej z tzw. "funduszu B", przysługującej pracownikom należącym do grupy kierowniczej zakładu pracy, a od 1.I.1970 r. określonej mianem premii "obiektowej". Według twierdzeń powodów roszczenia o wymienione premie przysługują im, mimo że nie są oni wymienieni w regulaminie premiowania jako uprawnieni do nich, ponieważ zajmują stanowiska kierownicze i są bezpośrednio odpowiedzialni za terminowe oddawanie obiektów do użytku.Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa wywodząc, że powodom nie przysługują wymienione wyżej premie, gdyż ich stanowiska nie są objęte regulaminem premiowania.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 21 lipca 1970 r. (VI C 1149/70) oddalił powództwo, kierując się następującymi przesłankami:Do 1.I.1970 r. obowiązywał w pozwanym Przedsiębiorstwie szczegółowy regulamin premiowania ustanowiony z dniem 1.I.1969 r. i zaakceptowany przez Radę Robotniczą oraz przez jednostkę nadrzędną pozwanego, tj. Zjednoczenie Budowlano-Montażowe Przemysłu Węglowego w K.W regulaminie tym w § 11 wyszczególniono pracowników, którym należy się premia z funduszu "B". Wśród pracowników tych brak jest stanowisk zajmowanych przez powodów. Paragraf 14 pkt 7 regulaminu wyraźnie stanowi, że premię z funduszu "B" mogą otrzymywać tylko ci pracownicy, którzy są wymienieni wyraźnie w regulaminie, nie ma więc możliwości stosowania tu jakichkolwiek analogii.Od 1 stycznia 1970 r. obowiązuje w pozwanym Przedsiębiorstwie regulamin premiowania, również zaakceptowany przez Radę Robotniczą i Zjednoczenie. Regulamin ten w części III ustala szczególną premię dla kierowniczej kadry Przedsiębiorstwa za terminowe oddawanie obiektów do użytku. Premia ta nazwana została przez powodów "premią obiektową" i istnieje ona zamiast premii z funduszu "B". Załącznik nr 2 regulaminu określa w sposób wyraźny i szczegółowy stanowiska pracowników uprawnionych do pobierania premii obiektowej.Również tutaj nie uwzględniono stanowisk powodów. Regulaminy wiążą strony i Sąd nie jest władny do ich zmiany. Skoro więc stanowiska powodów nie są ujęte w regulaminie jako te, które uprawniają do otrzymywania premii z funduszu "B" bądź premii obiektowej, to premia taka nie może być powodom przyznana, gdyż wymagałoby to zmiany regulaminu, a do tego Sąd nie jest uprawniony.Kwestia otrzymywania przez powodów dodatków za uprawnienia budowlane nie ma żadnego związku z prawem do premii określonej regulaminem. Tak samo fakt pozostawania powodów na stanowisku kierowniczym nie może mieć wpływu na przyznanie premii z funduszu "B" (czy też obiektowej), albowiem regulamin premiowania wyraźnie wymienia poszczególne stanowiska uprawniające do otrzymywania tej premii, nie mówi zaś ogólnie o stanowiskach kierowniczych.Powodowie, kwestionując w rewizji rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego, wnoszą o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy w postępowaniu przed sądem powszechnym może być badana kwestia zgodności szczegółowych regulaminów premiowania ustalonych przez zarząd przedsiębiorstwa w porozumieniu z konferencją Samorządu Robotniczego i zatwierdzonych przez jednostkę nadrzędną z aktami prawnymi będącymi podstawą ich wydania, w szczególności co do zakresu stanowisk, z którymi związane jest uprawnienie do premii, oraz czy stwierdzenie, że nastąpiło pominięcie w regulaminie premiowania stanowiska, z którego zajmowaniem łączy się faktyczne pełnienie funkcji oraz zakres odpowiedzialności, jakie odpowiadają warunkom przewidzianym w aktach prawnych będących podstawą wydania regulaminów premiowania - uzasadnia roszczenie właściwego pracownika o zapłatę premii regulaminowej?"Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przedstawione wyżej zagadnienie prawne budzi poważne wątpliwości, ma zaś ono istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Powodowie bowiem twierdzą, że mimo organizacyjnego zaliczenia ich do pracowników Działu Generalnego Wykonawstwa pozwanego Przedsiębiorstwa odpowiadają oni warunkom zaliczenia do grupy kierowniczej, a w szczególności do pracowników równorzędnych z kierownikami działów (premia "B") oraz do grupy pracowników, których praca ma rzeczywisty wpływ na terminowe i bezusterkowe oddanie obiektów (premia obiektowa). Twierdzenia powyższe powodowie przytoczyli w piśmie z 4.IX.1969 r. do dyrektora naczelnego pozwanego Przedsiębiorstwa i we wniosku do ZKR, przy czym z pisma Przewodniczącego Rady Zakładowej z 30.I.1970 r. wynika, że podstawą odmowy ze strony jednostki nadrzędnej zmiany regulaminu premiowania obowiązującego od 1.I.1970 r. w celu objęcia nim stanowisk powodów jest organizacyjne zaliczenie powodów do pracowników Działu Generalnego Wykonawstwa. Warunki, z którymi związane są uprawnienia do obu rodzajów premii, tj. z funduszu "B" oraz premii obiektowej, są wymienione w uchwale RM nr 131 z 4.V.1964 r. (M.P. Nr 32, poz. 139) oraz w uchwale RM nr 129 z 17.VII.1969 r. (M.P. Nr 33, poz. 244), przy czym zdaniem powodów odpowiadają oni tym warunkom, wobec czego pominięcie ich w obu szczegółowych regulaminach premiowania nie jest uzasadnione. Przedstawione zagadnienie prawne budzi, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, istotne wątpliwości na tle postanowień obu powyższych aktów prawnych, a w szczególności § 11 uchwały RM nr 131 z 4.V.1964 r. oraz § 21 uchwały RM nr 129 z 17.VII.1969 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje.W sprawie jest niesporne, że podstawą premiowania są szczegółowe regulaminy premiowania, które jednak nie przewidują dla powodów dochodzonych premii. Negatywne dla powodów rozstrzygnięcie sporu jest uzależnione od powyższego stwierdzenia, nie można jednak na nim poprzestać w związku z wysuniętymi przez Sąd Wojewódzki wątpliwościami.Przedstawione zagadnienie zakłada w istocie rzeczy (a co najmniej sugeruje), że zachodzi sprzeczność między obowiązującymi w zakładzie pracy regulaminami premiowania a uchwałami Rady Ministrów, na podstawie których zostały one wydane. Tej sprzeczności Sąd Najwyższy się nie dopatruje. W zakresie określania stanowisk, których zajmowanie uprawnia do premii z funduszu "B" bądź premii "obiektowej", decydujący jest - z mocy wskazanych wyżej uchwał - szczegółowy regulamin premiowania. Jak słusznie wskazuje Sąd Wojewódzki, chodzi tu o uchwałę Rady Ministrów nr 131 z dnia 4.V.1964 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w państwowych przedsiębiorstwach budowlano-montażowych (M.P. Nr 32, poz. 139) oraz o uchwałę Rady Ministrów nr 129 z dnia 17.VII.1969 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w państwowych przedsiębiorstwach budowlano-montażowych. Uchwały wymieniają wyraźnie kilka stanowisk, których zajmowanie uprawnia do otrzymywania omawianych premii regulaminowych. Inspektorzy nadzoru, jak również zastępca kierownika Działu nie są w cytowanych uchwałach wymienieni jako uprawnieni do premii przewidzianej dla grupy kierowniczej przedsiębiorstwa. Natomiast są oni w regulaminie wyraźnie wymienieni jako uprawnieni do innych premii regulaminowych, które zresztą pobierają.Sprzeczność - o której tu mowa - zachodziłaby dopiero wtedy, gdyby stanowiska powodów były wymienione w uchwale Rady Ministrów (tak jest np., gdy idzie o stanowisko dyrektora, głównego księgowego) jako uprawniające do określonych premii, a zostałyby pominięte w wewnętrznych regulaminach premiowania. Taka jednak sprzeczność w stosunku do powodów nie zachodzi.Zgodnie z postanowieniami cytowanych uchwał Rady Ministrów szczegółowy wykaz stanowisk uprawniających do premii obiektowej ustala wewnętrzny regulamin premiowania, który zatwierdza konferencja samorządu robotniczego po akceptacji przez dyrektora zjednoczenia (jednostki nadrzędnej) co do zgodności z przepisami uchwały RM.Powodowie są w błędzie, jeżeli uważają, że fakt zajmowania przez nich stanowisk zaliczonych w świetle niektórych aktów normatywnych do kierowniczych lub samodzielnych uprawnia ich tym samym do premii z funduszu "B" czy premii obiektowej. Na przykład zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 11 protokołu dodatkowego z dnia 27.I.1960 r. do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r., który to protokół dotyczy zatrudnienia poza normalnymi godzinami pracy pracowników zajmujących kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy, inspektorzy nadzoru są zaliczeni do pracowników zajmujących stanowiska kierownicze. Powodowie powołują się też na to, że zakładowa komisja rozjemcza nie uznaje się za właściwą do rozpatrywania ich sporów z zakładem pracy, zaliczając ich do pracowników zajmujących stanowiska kierownicze.Istota spornego zagadnienia leży jednak nie w tym, czy powodowie zajmują stanowiska kierownicze lub samodzielne, lecz w tym, czy są oni zaliczeni do tej grupy kierowniczej, do której przynależność uprawnia do pobierania premii obiektowej. O tym decydują wyłącznie odpowiednie uchwały Rady Ministrów oraz ustalone w przedsiębiorstwie szczegółowe regulaminy premiowania.W orzeczeniu z dnia 5.VI.1970 r. (sygn. akt. I PR 259/70) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w razie sprzeczności między układem zbiorowym pracy a regulaminem premiowania - i to na niekorzyść pracownika - należałoby zamiast takich postanowień regulaminu stosować przepisy układu zbiorowego. Taka ewentualność nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Rozwijając jednak tę myśl należy stwierdzić, że sąd nie jest uprawniony do badania słuszności założeń przyjętych przy ustalaniu stanowisk, których zajmowanie uprawnia do premii obiektowej przewidzianej w państwowych przedsiębiorstwach budowlano-montażowych dla kierowniczej kadry przedsiębiorstwa za terminowe oddawanie obiektów do użytku, jeżeli ustalanie szczegółowego wykazu takich stanowisk właściwa uchwała Rady Ministrów powierza określonym osobom czy jednostkom, przedsiębiorstwu, dyrekcji zjednoczenia (jednostki nadrzędnej), radzie zakładowej, konferencji samorządu robotniczego. Ustalanie takich stanowisk następuje w wewnętrznym regulaminie premiowania. W razie jednak pominięcia w wewnętrznym regulaminie premiowania takich stanowisk, które zostały wyraźnie wymienione w uchwale Rady Ministrów jako uprawnione do premii obiektowej, sąd, stwierdziwszy wskazaną sprzeczność, zastosuje właściwe postanowienie uchwały.Nie uprawnia natomiast sądu do pominięcia szczegółowego regulaminu premiowania samo zastrzeżenie co do celowości zaliczenia określonych stanowisk, a pominięcia innych z kręgu uprawnionych do premii obiektowej stanowisk.Z powyższych względów rewizja powodów dla braku uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).