III CZP 30/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie postanowieniem z dnia 9 lutego 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w okresie choroby członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, pracującego w spółdzielni, przysługuje mu wyłącznie zasiłek chorobowy, czy też spółdzielnia obowiązana jest wypłacać mu także te składniki wynagrodzenia, które nie są wliczane do podstawy wymiaru powyższego świadczenia pieniężnego?"podjął następującą uchwałę:Członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej pracujący w tej spółdzielni zachowuje - w okresie pobierania zasiłku chorobowego - prawo do tych składników wynagrodzenia, które nie są wliczane do podstawy wymiaru zasiłku, wówczas gdy przewiduje to statut (regulamin) spółdzielni lub inna uchwała walnego zgromadzenia regulująca system wynagradzania członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powód Jan K. - jako członek pracował w pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W. na stanowisku głównego księgowego. Z tytułu pracy w pozwanej spółdzielni powód otrzymywał wynagrodzenie stanowiące równowartość 42 dniówek obrachunkowych oraz 20% dodatku za staż pracy.W okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 20 kwietnia 1988 r. powód chorował i w tym czasie otrzymywał zasiłek chorobowy, obliczony bez uwzględnienia dodatku z tytułu stażu pracy, zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych (Dz. U. Nr 13, poz. 74). W tej sytuacji powód zaskarżył Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną o zapłatę kwoty 39.076 zł z tytułu dodatku za staż pracy należny - jego zdaniem - za okres pobierania zasiłku chorobowego. Sąd Rejonowy uwzględnił to żądanie wychodząc z założenia, że skoro pracownikom dodatek za staż pracy wliczany jest do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, osobom zaś świadczącym pracę na rzecz rolniczych spółdzielni produkcyjnych, dodatek ten nie jest wliczany, to rolnicza spółdzielnia powinna wypłacić ten dodatek z dochodu, z którego wypłacane jest wynagrodzenie członkom spółdzielni.Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, jako do osób nie pozostających ze spółdzielnią w stosunku pracy, nie mają generalnie zastosowania przepisy prawa pracy. Sytuacja życiowa członka takiej spółdzielni - który jest człowiekiem pracy - nakazuje jednak zapewnienie mu, bynajmniej w pewnym zakresie, ochrony podobnej do tej, z jakiej korzystają pracownicy. Dotyczy to m.in. gwarancji socjalnych. Wymaganie to jest realizowane na podstawie unormowań szczególnych, tj, dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135). Zgodnie z art. 6 ust. 1 tego dekretu, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu za każdy dzień niezdolności do pracy z powodu choroby, z tym jednak zastrzeżeniem, że na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 tego dekretu Rada Ministrów została upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia zasad ustalania podstawy wymiaru świadczeń oraz szczegółowych zasad obliczania i wypłacania tych świadczeń. Upoważnienie to zostało wykorzystane w rozporządzeniu z dnia 19 marca 1976 r. w sprawie wykonania przepisów dekretu o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 13, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia - podstawę wymiaru świadczeń stanowi przeciętny miesięczny dochód uzyskany z tytułu pracy w spółdzielni, przy czym przy ustalaniu wysokości zasiłków chorobowego i opiekuńczego nie uwzględnia się dodatków z tytułu stażu pracy. Treść tego przepisu jest jednoznaczna. Dodatku stażowego nie uwzględnia się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Wbrew sugestii Sądu Wojewódzkiego taka regulacja nie pozostaje w sprzeczności z art. 5 pkt 1 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym (...) z tej prostej przyczyny, że przepis ten nie dotyczy zasiłków chorobowych, lecz świadczeń leczniczych, położniczych, rehabilitacyjnych, zaopatrzenia w leki, przedmiotów ortopedycznych, protez, środków opatrunkowych i pomocniczych. Te ostatnie świadczenia istotnie przysługują członkowi spółdzielni w zakresie i na zasadach przewidzianych dla pracowników i ich rodzin. reguły tej nie można odnosić do zasiłków chorobowych, o czym świadczy treść art. 3 ust. 1 dekretu, w którym wyróżnia się świadczenia lecznicze i inne od świadczeń pieniężnych w razie choroby.Takie unormowanie kwestii zasiłków chorobowych dla członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej rodzi pytanie czy członek spółdzielni zachowuje - w okresie pobierania zasiłku - prawo do tych składników wynagrodzenia, które nie są wliczone do podstawy wymiaru zasiłku, m.in. dodatku stażowego. W tej sprawie decydujące znaczenie ma art. 158 prawa spółdzielczego. Stanowi on, że członkowie wynagradzani są za pracę w formie udziału w dochodzie spółdzielni stosownie do wkładu ich pracy, przy czym statut powinien określać jednostkę stanowiącą miernik oceny pracy członków; szczegółowe zaś zasady oceny wkładu pracy dla określenia udziału członków w dochodzie spółdzielni ustala walne zgromadzenie, uwzględniając warunki pracy, potrzebne kwalifikacje oraz odpowiedzialność z tytułu powierzonej funkcji. Takie unormowanie oznacza, że: po pierwsze, w art. 158 prawa spółdzielczego przesądzono system wynagradzania członków na rzecz udziału w dochodzie spółdzielni, po wtóre, bardziej szczegółową regulację systemu wynagradzania członków prawo spółdzielcze pozostawia samej spółdzielni, z tym zastrzeżeniem, że nakazuje dokonanie tego w statucie (określenie jednostki stanowiącej miernik oceny wkładu pracy członków) oraz w uchwale walnego zgromadzenia (określenie szczegółowych zasad oceny wkładu pracy członków koniecznego do ustalenia ich udziału w dochodzie). Te też akty wewnątrzspółdzielcze rozstrzygają o tym, że członek zachowuje prawo do dodatku stażowego w okresie pobierania zasiłku chorobowego.Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1981 r. III CZP 7/81 (OSNCP 1981, z. 8, poz. 146) postanowienia statutu rolniczej spółdzielni produkcyjnej mają zastosowanie w stosunkach pracy wynikających z członkostwa tej spółdzielni w zasadzie także wówczas, gdy są one mniej korzystne dla członków niż przepisy powszechnego ustawodawstwa pracy.Z powyższych rozważań zatem wynika, że uprawnień członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej do dodatku stażowego w okresie pobierania zasiłku chorobowego nie można wyprowadzić z przepisów ogólnie obowiązujących, a zwłaszcza z przepisów prawa spółdzielczego. Jest to pozostawione samej spółdzielni, która poprzez walne zgromadzenie ustala system wynagradzania członków z zachowaniem zasad wynikających z art. 158 prawa spółdzielczego. Akty wewnątrzspółdzielcze regulujące ten system mogą być mniej korzystne niż przepisy powszechnego ustawodawstwa pracy.Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.