U 5/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Drohomirecki. Sędziowie: ppłk C. Bakalarski (sprawozdawca), płk Z. Furtak, płk J. Gawrysiak, ppłk E. Olczak, ppłk H. Kmieciak, sędzia Sądu Wojsk. (del.) ppłk J. Juszczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, skierowanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, o wyjaśnienie kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy potrącenie od 10 do 25% uposażenia na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny orzeczone na podstawie art. 294 § 4 k.k. obok kary ograniczenia wolności powinno trwać przez cały okres, jaki wynosi orzeczona kara ograniczenia wolności, czy też może być orzeczone również na czas krótszy niż kara ograniczenia wolności?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKara ograniczenia wolności jest jedną z kar zasadniczych wymienionych w art. 30 § 1 k.k. Zgodnie z art. 294 § 1 k.k. sąd wojskowy może ją orzec w stosunku do oficera, chorążego, jak również innego żołnierza służby zawodowej, okresowej lub nadterminowej za przestępstwa, za które kara aresztu wojskowego w razie jej wymierzenia nie przekraczałaby 6 miesięcy.Obowiązki obligatoryjne spadające na skazanego przez cały czas trwania kary ograniczenia wolności orzeczonej wobec żołnierza są wyliczone enumeratywnie w § 3 art. 294 k.k.Jednym z nich jest obowiązek pozostawania w określonym miejscu przez 2 dni w tygodniu w czasie od zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku, a ponadto w czasie od pobudki do capstrzyku w każdy dzień uznany za wolny od pracy.Obowiązek ten w istotny sposób zwiększa dolegliwość kary ograniczenia wolności. Można go porównać do obowiązku wykonywania wskazanej przez sąd pracy, przewidzianego wobec osób cywilnych w art. 33 § 1 pkt 2 k.k.Porównanie obligatoryjnych obowiązków nakładanych z mocy ustawy w razie skazania na karę ograniczenia wolności z jednej strony na żołnierza, a z drugiej - na osobę cywilną zatrudnioną w uspołecznionym zakładzie pracy prowadzi do wniosku, że są one surowsze w odniesieniu do żołnierza. W stosunku bowiem do osoby zatrudnionej w uspołecznionym zakładzie pracy sąd, zamiast obowiązku pracy określonego w art. 33 § 2 pkt 2 k.k., może orzec potrącenie od 10 do 25 % wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa. Osoba zatrudniona w uspołecznionym zakładzie pracy w wypadku orzeczenia wobec niej potrącenia od 10 do 25% wynagrodzenia nie ma dodatkowego obowiązku pracy. Orzeczenie potrącenia od 10 do 25 % uposażenia na rzecz Skarbu Państwa wobec żołnierza nie zwalnia go od obowiązku pozostawania w określonym miejscu i czasie przewidzianych w art. 294 § 3 pkt 1 k.k.Uwzględniając więc, że wszystkie obligatoryjne obowiązki nakładane na żołnierza w myśl art. 294 § 3 k.k. w dostateczny sposób zwiększają dolegliwość odbywania kary ograniczenia wolności, dodatkowe obostrzenia w postaci orzeczenia potrącenia od 10 do 25 % uposażenia na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd mają charakter fakultatywny. Orzeczenie ich zależy od uznania sądu w każdej konkretnej sprawie. Skoro zatem sąd może w ogóle nie orzec potrącenia od 10 do 25 % uposażenia od skazanego, któremu wymierzono karę ograniczenia wolności, to tym bardziej tego rodzaju potrącenie może orzec na czas krótszy, ściśle w wyroku określony, niż orzeczona kara ograniczenia wolności.W wypadku gdyby ustawodawca pragnął uregulować warunki odbywania kary ograniczenia wolności przez żołnierzy podobnie do warunków przewidzianych dla osób cywilnych, uczyniłby to w sposób wyraźny, co można wywnioskować z porównania treści art. 294 § 4 pkt 2 i 3 z treścią art. 33 pkt 1 i 2 k.k.Skoro zatem ustawa w wyraźny sposób nie stanowi, na jaki okres może być orzeczone wspomniane potrącenie uposażenia w wypadku wymierzenia żołnierzowi kary ograniczenia wolności, to należy przyjąć, że nie ma przeszkód do jego orzekania także na czas krótszy niż na okres, na jaki wymierzono karę ograniczenia wolności.Zgodnie z art. 294 § 2 k.k. kara ograniczenia wolności trwa najmniej miesiąc, najwyżej rok; poniżej roku wymierza się ją w miesiącach. Z przepisu art. 191 § 1 k.k.w. zaś wynika, że potrącenia od 10 do 25 % uposażenia należy dokonywać każdego miesiąca. Przyjąć zatem trzeba, że czas, na jaki orzeczono potrącenie uposażenia w rozmiarze krótszym niż kara ograniczenia wolności, powinien być zawsze określony w miesiącach.