I CZ 106/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dąbrowski, J. Majewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Adama W., Jacka T., Krzysztofa P., Pawła K., przeciwko Margit A.O. B. i Guranowi P. - właścicielom Przedsiębiorstwa Polonijno-Zagranicznego Elektroniki Przemysłowej i systemów komputerowych (...) w W. o orzeczeniu zakazu produkcji na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 7 lutego 1990 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowodowie Adam W., Jacek T., Krzysztof P. i Paweł K. wnieśli o zakazanie pozwanym Guranowi P. i Margit A.O. B. prowadzonej przez nich po dniu 10 grudnia 1984 r., tj. po rozwiązaniu łączącej strony umowy licencyjnej, produkcji opisanych bliżej w pozwie indukcyjnych przełączników bezstykowych i indukcyjnych detektorów ruchu, jako naruszającej ich prawa wynikające z udzielonych im patentów.Pozwani nie uznali powództwa i zarzucili, iż prowadzona przez nich produkcja nie jest objęta patentami udzielonymi powodom.Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 7 lutego 1990 r. zawiesił postępowanie w sprawie. Sąd ten uznał, że w związku z zarzutem pozwanych dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest ustalenie, czy prowadzona przez pozwanych produkcja nie jest objęta patentami udzielonymi powodom. Ustalenie tego elementu stanu faktycznego uzasadniającego żądanie pozwu należy zaś - stosownie do art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) - do Urzędu Patentowego. Konieczność rozstrzygnięcia tego zagadnienia prejudycjalnego w postępowaniu pozasądowym uzasadnia więc zawieszenie postępowania w sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.W zażaleniu na wymienione postanowienie powodowie wnieśli o jego uchylenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone postanowienie reprezentuje stanowisko, jakie wyrażone zostało w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1968 r. I CR 65/68 (OSNCP 1969, z. 7-8, poz. 134). Stanowisko to, aczkolwiek wyrażone na tle nieobowiązującego już prawa wynalazczego z 1962 r. i w nieco innym stanie faktycznym, odpowiada sytuacji prawnej i faktycznej, jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stanowisko to spotkało się z krytyką doktryny prawa. Sąd Najwyższy w składzie obecnie rozpoznającym sprawę nie podziela go.Stosownie do art. 19 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) ten, kto ma w tym interes prawny, może żądać ustalenia przez Urząd Patentowy, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem. Według zaś art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości Urząd Patentowy wydaje decyzję w trybie postępowania spornego w sprawach o "ustalenie, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem lub prawem ochronnym na wzór użytkowy (art. 19)". Powołane przepisy są więc przepisami szczególnymi wyłączającymi z drogi sądowej z istoty swej cywilne sprawy o ustalenie, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem (art. 118 ustawy o wynalazczości, art. 2 § 3 k.p.c.).W rozpoznawanej sprawie nie chodzi jednakże o ustalenie, którego dotyczą, art. 19 i 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości, a mianowicie o ustalenie negatywne, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem. Przesłanką uwzględnienia powództwa, do wykazania istnienia którego zobowiązani są powodowie (art. 6 k.c.), jest bowiem ustalenie pozytywne: że produkcja prowadzona przez pozwanych jest objęta patentami udzielonymi powodom. W sytuacji gdy art. 19 i 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości mówią o ustaleniu negatywnym, tylko w drodze ich interpretacji rozszerzającej można by przyjąć, że znajdują one bezpośrednie zastosowanie także do ustalenia pozytywnego. W myśl powszechnie przyjętych zasad wykładni przepisy szczególne, jakimi są wymienione przepisy, nie mogą być jednak interpretowane rozszerzająco.Gdyby przyjąć, że: rozpatrując sprawę o zaniechanie naruszenia patentu, sąd nie może samodzielnie rozstrzygnąć, czy produkcja prowadzona przez pozwanego jest objęta patentem udzielonym powodowi, i z tego względu zachodzi konieczność odesłania stron na drogę postępowania spornego przed Urzędem Patentowym, to z wnioskiem o ustalenie przez ten Urząd, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem, mógłby wystąpić tylko pozwany, jako że to on - a nie powód - ma interes w takim ustaleniu (art. 19 ustawy o wynalazczości). Stworzyłoby to sytuację, w której pozwany przez swoją bezczynności może doprowadzić do uniemożliwienia uzyskania przez powoda dochodzonej przez niego przed sądem ochrony prawnej. Ta okoliczność także sprzeciwia się przyjęciu stanowiska, którego wyrazem jest zaskarżone postanowienie.Przeciwko temu stanowisku przemawiają wreszcie względy celowościowe. Samodzielne rozstrzygnięcie przez sąd kwestii, która stanowi przesłankę powództwa, a nie odsyłanie stron na drogę postępowania pozasądowego celem rozstrzygnięcia tej kwestii, sprzyja bowiem uproszczeniu i przyspieszeniu postępowania toczącego się przed sądem.Dodać trzeba, że w teorii prawa przyjmuje się - jak słusznie zauważają skarżący - że charakter prejudycjalny w postępowaniu sądowym mają przede wszystkim wydawane przez organy pozasądowe decyzje o charakterze konstytutywnym, a nie deklaratoryjnym. Przyjmuje się również, że przepis szczególny, przewidujący drogę postępowania pozasądowego dla rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego w postępowaniu sądowym, tylko wówczas stanowi przeszkodę do samodzielnego rozstrzygnięcia tego zagadnienia (a tym samym i powództwa) przez sąd, gdy legitymowanym do wszczęcia postępowania pozasądowego w przedmiocie zagadnienia prejudycjalnego i mającym interes prawny w rozstrzygnięciu tego zagadnienia jest ta strona, dla której zagadnienie prejudycjalne stanowi bezpośrednie uzasadnienie jej żądania; w przeciwnym wypadku sąd rozpatruje zagadnienie prejudycjalne samodzielnie.Decyzja Urzędu Patentowego ustalająca, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości) ma charakter deklaratoryjny. Interes prawny w uzyskaniu takiej decyzji ma - jak wskazano wyżej - pozwany w toczącej się przed sądem sprawie o zaniechanie naruszenia patentu. Broni się on zarzutem, że prowadzona przez niego produkcja nie jest objęta patentem udzielonym powodowi. Pozwany więc (a nie powód) w takiej sprawie jest legitymowany do wszczęcia postępowania prowadzącego do wydania takiej decyzji. W sprawie toczącej się przed sądem ustalenie, że produkcja prowadzona przez pozwanego jest objęta patentem udzielonym powodowi, stanowi przesłankę powództwa, do wykazania której zobowiązany jest powód.W konsekwencji tych rozważań należy stwierdzić, że w toczącej się przed sądem sprawie o zaniechanie naruszenia patentu (art. 57 ust. 1 ustawy o wynalazczości) zarzut pozwanego, iż prowadzona przez niego produkcja nie jest objęta patentem udzielonym powodowi, nie uzasadnia zawieszenia postępowania i odesłania stron na drogę postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w celu uzyskania decyzji, o której mowa w art. 114 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 19 ustawy o wynalazczości. Ustalenia, czy produkcja prowadzona przez pozwanego jest objęta patentem udzielonym powodowi, dokonuje samodzielnie sąd rozpoznający sprawę.Wyjątek od sformułowanej wyżej zasady byłby uzasadniony wówczas, gdyby przed Urzędem Patentowym toczyło się już postępowanie sporne o ustalenie, że prowadzona przez pozwanego produkcja nie jest objęta patentem udzielonym powodowi. W tej sytuacji argumenty przemawiające przeciwko zawieszeniu postępowania w sprawie toczącej się przed sądem nie uzasadniałyby niezawieszenia postępowania w tej sprawie. Decyzja Urzędu Patentowego, aczkolwiek od strony negatywnej, w istocie rozstrzygałaby o tym, czy produkcja prowadzona przez pozwanego jest objęta patentem udzielonym powodowi, a więc decydowałaby o istnieniu przesłanki, od której zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Wzgląd na niecelowość dublowania postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia tej samej kwestii w postępowaniu sądowym i w postępowaniu przed Urzędem Patentowym powinien zadecydować o celowości zawieszenia postępowania w sprawie toczącej się przed sądem.Ze złożonego do akt sprawy przez pozwanych odpisu wniosku skierowanego przez Przedsiębiorstwo Polonijno-Zagraniczne Elektroniki Przemysłowej w W. do Urzędu Patentowego "o ustalenie czy produkowane przez wnioskodawcę wyroby naruszają zastrzeżenia patentowe wynalazców" (akta), nie wynika jednak, czy spowodował on wszczęcie przez Urząd Patentowy odpowiedniego postępowania. Z wniosku tego wynika natomiast, że autorom jego przyznał, iż produkowane przez pozwanych wyroby, których dotyczy rozpoznawana sprawa, są objęte patentami udzielonymi powodom, ale twierdzi, że zanim powodowie uzyskali patenty, wyroby te już produkowało i zbywało Przedsiębiorstwo Polonijno-Zagraniczne (...), co daje mu, przewidziane w art. 43 ust. 1 ustawy o wynalazczości, prawo do korzystania z wynalazku. Omawiany wniosek jest zatem wnioskiem o wszczęcie postępowania spornego przed Urzędem Patentowym, a więc nie o wydanie decyzji, o której mowa w art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości, ale o wydanie decyzji przewidzianej w art. 114 ust. 1 pkt 5 ustawy o wynalazczości.W związku z autorstwem wniosku, o którym mowa, należy zauważyć, że rozpoznawana sprawa dotyczy działalności produkcyjnej Przedsiębiorstwa Zagranicznego (...) w W. W sprawie tej, nie będącej sprawą gospodarczą (art. 4791 k.p.c.) przedsiębiorstwo to nie ma jednak zdolności sądowej - art. 64 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1987 r. I CZ 47/87 - OSNCP 1988, z. 11, poz. 159). Pozwanymi w tej sprawie są Guran P. i Margit A.O. B. - właściciele Przedsiębiorstwa. Stanowisko wyrażone przez to Przedsiębiorstwo we wniosku trzeba w zasadzie rozumieć jako stanowisko pozwanych, chyba że oświadczą oni co innego. W zaistniałej sytuacji należy więc wezwać pozwanych do wyraźnego oświadczenia się. Jeśli okaże się, że niezależnie od tego, czy podtrzymują oni zarzut, że prowadzona przez nich produkcja nie jest objęta patentami udzielonymi powodom, czy zarzutu tego nie podtrzymują, ale zarzucają, iż mają prawo do korzystania z wynalazków objętych patentami udzielonymi powodom jako tzw. używacze uprzedni (art. 43 ust. 1 ustawy o wynalazczości), Sąd Wojewódzki rozważy, czy ze względu na ten ostatni zarzut nie będzie uzasadnione zawieszenie postępowania w sprawie (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 5 ustawy o wynalazczości).Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie i na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. w zw. z art. 390 § 1 k.p.c. postanowił jak w sentencji.