V KZP 25/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego A. Murzynowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Bratoszewski, B. Nizieński.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Piotra R., oskarżonego o popełnienie czynu określonego w art. 210 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Łodzi - postanowieniem z dnia 6 września 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zakaz określony w art. 383 § 1 k.p.k. należy stosować analogicznie do sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji skazał oskarżonego za przestępstwo jednoczynowe, podczas gdy zachowanie oskarżonego kwalifikuje się jako rzeczywisty zbieg przestępstw (oskarżony dopuścił się kilku przestępstw pozostających w zbiegu realnym)?"u c h w a l i łudzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Łodzi skazał oskarżonego Piotra R. na karę 4 lat pozbawienia wolności i 300.000 zł grzywny za to, że w dniu 15 sierpnia 1989 r. w Ł. zabrał w celu przywłaszczenia, grożąc natychmiastowym użyciem przemocy, zegarki na szkodę Zenona T., Zdzisława M. i Piotra B. oraz kurtkę na szkodę Andrzeja B.; sąd pierwszej instancji uznał - zgodnie z aktem oskarżenia - że Piotr R. dopuścił się jednego przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k., dokonanego na szkodę wyżej wymienionych pokrzywdzonych. Rewizję od tego wyroku wniósł - obok obrońcy - prokurator, domagając się zmiany tego wyroku przez uznanie, że oskarżony dopuścił się czterech oddzielnych przestępstw określonych w art. 210 § 1 k.k., i wymierzenie mu kar za każde z tych przestępstw oraz jednej kary łącznej 6 lat pozbawienia wolności i 500.000 zł grzywny. Na tle takiego stanu faktycznego zrodziła się wątpliwość w toku rozpoznania rewizji, sformułowana przez Sąd Wojewódzki w Ł. w pytaniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.k.Odpowiadając na postawione pytanie, Sąd Najwyższy uznał, że w rozpoznawanej sprawie żaden z dwóch zakazów, o których jest mowa w art. 383 § 1 k.p.k., nie stoi na przeszkodzie potraktowaniu przez sąd rewizyjny działania oskarżonego jako kilku oddzielnych przestępstw zamiast jednego przestępstwa, jak to przyjął sąd pierwszej instancji. Nie wchodzi tu w grę zakaz reformationis in peius (określony w pierwszej części tego artykułu), ponieważ oskarżyciel publiczny wniósł rewizję na niekorzyść oskarżonego, domagając się zarówno uznania czynu za cztery oddzielne przestępstwa, jak i wymierzenia oskarżonemu surowszej kary.Nie wchodzi też w grę drugi zakaz określony w art. 383 § 1 k.p.k., który wyłącza dopuszczalność skazania przez sąd drugiej instancji oskarżonego uniewinnionego lub co do którego umorzono postępowanie karne. Żadna z tych decyzji nie zapadła w sądzie pierwszej instancji. Oskarżony bowiem został skazany za te wszystkie działania, które zostały wskazane w akcie oskarżenia i są nadal przedmiotem rozpoznania w sądzie rewizyjnym wskutek zaskarżenia całego wyroku skazującego. Chodzi więc jedynie o zmianę oceny, czy działania te stanowią jednoczynowe przestępstwo rozboju, czy też - cztery oddzielne przestępstwa. Sąd rewizyjny ma więc pełną swobodę określenia właściwej postaci przestępstw przypisanych oskarżonemu w sposób zgodny z prawdą materialną i wymaganiami prawa, z zachowaniem tożsamości czynu. Kwestię zastosowania w drodze analogii zakazu skazania przez sąd odwoławczy oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji, można by rozważać tylko wtedy, gdyby oskarżony został skazany jedynie za część zarzucanych mu w akcie oskarżenia czynów objętych opisem jednego przestępstwa. Tylko taką sytuację miał na myśli w odniesieniu do przestępstw ciągłych Sąd Najwyższy, gdy stwierdził, że "wyeliminowanie z przestępstwa wieloczynowego jednego lub kilku czynów z powodów, które uzasadniałyby uniewinnienie oskarżonego, gdyby czyny te osądzono odrębnie, traktować należy analogicznie do uniewinnienia" (wyrok z dnia 7 marca 1984 r. - II KR 33/84, OSNKW 1984, z. 9-10, poz. 100).Należy wskazać, że podobne stanowisko do wyrażonego w niniejszej uchwale, aczkolwiek na tle innego stanu faktycznego, wyraził już Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lutego 1983 r. - IV KR 5/83 (OSNKW 1983, z. 10-11, poz. 82).