III PZP 11/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: Z. Stypułkowska, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa "Społem" Powszechna Spółdzielnia Spożywców w Ł. przeciwko Genowefie S., Władysławowi S. i Lesławowi S. o 25.000 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111) ma zastosowanie do określenia wysokości wpisu wyznaczonego stosownie do § 9 ust. 1 tegoż rozporządzenia w sytuacji, gdy w postępowaniu nakazowym jednostka gospodarki uspołecznionej dochodzi naprawienia wyrządzonej szkody w mieniu społecznym nie tylko na podstawie zobowiązania wekslowego pracownika i poręczycieli nie będących pracownikami tej jednostki, ale także na podstawie stosunku prawnego stanowiącego podstawę wręczenia weksla?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W postępowaniu nakazowym, w którym jednostka gospodarki uspołecznionej dochodzi od pracownika naprawienia wyrządzonej przez niego szkody, nie stosuje się przepisu § 2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111), ustanawiającego wpis częściowy. Uzasadnienie faktycznePowódka żąda w pozwie na podstawie załączonego do niego weksla gwarancyjnego otrzymanego in blanco od pozwanej Genowefy S., a indosowanego przez pozwanych Władysława S. i Lesława S., wydania przeciwko pozwanym z tego weksla nakazu zapłaty kwoty 25.000 zł z odsetkami zwłoki i kosztami procesu.Państwowe Biuro Notarialne w Łodzi, do którego został skierowany pozew, wezwało powódkę, pod rygorem zwrócenia pisma, do uiszczenia opłaty w kwocie 668 zł., tj. połowy pełnego wpisu.Powódka w zażaleniu na powyższe zarządzenie wzywające ją do uiszczenia opłaty sądowej zarzuciła temuż Biuru obrazę § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111) przez nieuwzględnienie tego przepisu, który przewiduje dla jednostki gospodarki uspołecznionej, dochodzącej od pracownika naprawienia wyrządzonej przez niego szkody, wpis obniżony. Zgodnie bowiem z powołanym wyżej przepisem, skarżąca obowiązana jest wnieść opłatę sądową od wartości przedmiotu sporu w kwocie 375 zł zamiast żądanej kwoty 668 zł.Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi, któremu Państwowe Biuro Notarialne przekazało akta z zażaleniem powódki, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na nie odpowiedzi, zważył, co następuje:Przepis § 2 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, wprowadzający obniżony wpis dla jednostek gospodarki uspołecznionej, które dochodzą od pracownika wynagrodzenia wyrządzonej przez niego szkody, nie ma zastosowania, gdy taka jednostka występuje przeciwko pracownikowi o roszczenie wekslowe w trybie nakazowym było wyrządzenie szkody przez pracownika.Sąd Najwyższy wypowiedział już podobny pogląd pod rządem art. 28 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych z 1950 r. Pogląd ten nie stracił na aktualności pod rządem obecnie obowiązującego § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111) co do wpisu należnego od jednostki gospodarki uspołecznionej, dochodzącej od pracownika wyrządzonej przez niego szkody na podstawie zobowiązania wekslowego.Zobowiązanie wekslowe wystawcy i akceptanta, jak również indosantów ma charakter abstrakcyjny. Powstaje ono przez samo umieszczenie podpisu i wręczenie weksla, bez potrzeby ujawniania celu, jaki pragnie się osiągnąć przez zaciągnięcie zobowiązania wekslowego. Zobowiązanie to bowiem jest w dużym stopniu niezależne od swej podstawy gospodarczej.Powódka dochodzi należności bezpośrednio z weksla, nie domaga się natomiast odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez pozwaną Genowefę S., której powierzyła mienie.Należność powódki z weksla nie opiera się przeto na art. 471 k.c. i nie zatraca swego charakteru wekslowego nawet wtedy, gdy powódka będzie w posiadaniu weksla i dłużnik wekslowy będzie się bronić zarzutami opartymi na jego osobistym stosunku zobowiązaniowym wobec powódki. W takim wypadku sąd sięgnie do istoty tego stosunku, tj. do postanowień umowy, ale oceni według nich tylko zasadność obrony, a nie podstawę prawną roszczenia wekslowego.Jeżeli więc jednostka gospodarki uspołecznionej dochodzi w postępowaniu nakazowym z weksla gwarancyjnego pokrycia manka, to od pozwu pobiera się na ogólnych zasadach połowę wpisu przewidzianego w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, a to stosownie do § 9 tegoż rozporządzenia.Niezależnie od charakteru zobowiązania wekslowego, wypowiedziany wyżej pogląd znajduje również potwierdzenie w tym, że strona dochodząca należności z weksla w postępowaniu wekslowym nie może korzystać z przywileju wielokrotnego obniżenia opłaty sądowej, pobieranej od pisma wszczynającego postępowanie w sprawie.Z tych względów Sąd Najwyższy na postawione mu pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.