I PZP 48/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Skibińska-Adamowicz. Sędziowie SN: T. Flemming-Kulesza (sprawozdawca), W. Sanetra.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora W. Bryndy, w sprawie z powództwa Feliksa K. przeciwko Spółdzielni Projektowania i Usług Inwestycyjnych (...) w T. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 17 września 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy stanowi uchybienie terminu z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw o dokonanie ekspedycji wypowiedzenia umowy o pracę na adres domowy przed tym terminem w sytuacji, gdy oświadczenie to dotarło do adresata po upływie wymienionego terminu?W razie odpowiedzi pozytywnej - czy takie uchybienie terminu stanowi naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 k.p.?podjął następującą uchwałę:Uchybienie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), następuje wówczas, gdy nie upłynęło co najmniej 45 dni między zawiadomieniem zakładowej organizacji związkowej a dojściem do pracownika oświadczenia woli zakładu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę w taki sposób, że pracownik mógł się zapoznać z jego treścią. Uzasadnienie faktyczneFeliks K. wniósł odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę. Zakład pracy - Spółdzielnia Projektowania i Usług Inwestycyjnych (...) w T. wniosła o oddalenie odwołania.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Tarnowie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1991 r. przywrócił powoda do pracy i zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy od dnia 1 października 1991 r.Sąd ten poczynił następujące ustalenia:Powód, Feliks K., zatrudniony był u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Od dnia 17 maja 1986 r. korzystał z urlopu bezpłatnego, udzielonego mu ze względu na podjęcie pracy na budowie eksportowej (...). W czasie trwania tego urlopu zakład pracy, pismem z dnia 14 grudnia 1990 r., rozwiązał umowę o pracę za uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniem.Pismo to powód otrzymał dnia 21 grudnia 1990 r. Wypowiedzenie nastąpiło w ramach grupowych zwolnień na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 4, poz. 19 ze zm.).Strona pozwana, działając na podstawie przepisów tej ustawy (art. 2 i 4), pismem z dnia 8 listopada 1990 r. zawiadomiła organizację związkową i organ zatrudnienia o zamiarze dokonania grupowych zwolnień. Dnia 6 grudnia 1990 r. kierownik zakładu pracy i zakładowa organizacja związkowa zawarły porozumienie, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 cyt. ustawy.Zdaniem Sądu Rejonowego, wypowiedzenie umowy o pracę dokonane zostało wobec powoda z naruszeniem 45-dniowego terminu (art. 2 ust. 1 cyt. ustawy). Wypowiedzenie zostało więc dokonane z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, co skutkuje konieczność przywrócenia powoda do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 13 cyt. ustawy i art. 45 k.p.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, rozpoznając sprawę na skutek rewizji strony pozwanej, powziął poważne wątpliwości na tle interpretacji art. 2 ust. 1 cyt. ustawy.Wątpliwości te sformułował w postaci pytania zawartego w postanowieniu z dnia 17 września 1991 r. i przytoczonego we wstępnej części uchwały.W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki przyjął, że wysłanie pisma zawierającego wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło przed upływem 45-dniowego terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 wspomnianej ustawy, natomiast treść tego oświadczenia woli dotarła do adresata po upływie tego terminu.Wątpliwości przedstawione przez Sąd Wojewódzki sprowadzają się przede wszystkim do tego, czy sformułowanie "dokonywanie wypowiedzeń", zawarte w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., należy rozumieć jako pojęcie czynności faktycznych składających się na "proces dokonywania wypowiedzenia" (podjęcie decyzji o wypowiedzeniu, sporządzenie pism, ich podpisanie, wysyłka i doręczenie) czy też raczej przy zastosowaniu odpowiednim art. 61 k.c. jako złożenie oświadczenia woli (które to oświadczenie jest złożone z chwilą, gdy doszło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią).W razie przyjęcia, stosownie do pierwszej z przedstawionych wyżej możliwości, że termin 45-dniowy nie został w niniejszej sprawie zachowany, powstaje, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, dalsza wątpliwość.Jest to wątpliwość występująca na tle konsekwencji naruszenia wymienionego terminu. Mianowicie, czy samo naruszenie terminu (przy zachowaniu "podstawowych przepisów regulujących zwolnienia grupowe") stanowi naruszenie przepisów o wypowiedzeniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego konieczne jest zanalizowanie sformułowania "dokonywanie wypowiedzeń". Sformułowanie to użyte zostało przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Do dnia "dokonywania wypowiedzeń" powinno upłynąć co najmniej 45 dni od zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej, dokonanego w myśl art. 2 ust. 1, i zawiadomienia organu zatrudnienia stopnia podstawowego (art. 3 cyt. ustawy).Dzień "dokonywania wypowiedzeń" musi więc być określony precyzyjnie dla ustalenia zachowania lub uchybienia wskazanego w ustawie terminu.Przede wszystkim - zdaniem Sądu Najwyższego - "dokonywanie wypowiedzeń" należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o każde indywidualne wypowiedzenie, dokonane w stosunku do każdego pracownika na podstawie przepisów omawianej ustawy. Użycie przez ustawodawcę liczby mnogiej należy rozumieć tylko w tym sensie, że chodzi o większą liczbę wypowiedzeń, dokonywanych w stosunku do pracowników ramach tzw. zwolnień grupowych, czyli sytuacji opisanej w art. 1 omawianej ustawy. Natomiast obliczenie terminu 45-dniowego powinno być przeprowadzone oddzielnie w stosunku do każdego "dokonanego wypowiedzenia". Zdaniem Sądu Najwyższego, wypowiedzenie umowy o pracę jest dokonane z chwilą złożenia oświadczenia woli zakładu pracy w tym przedmiocie. Jest to oświadczenie woli składane innej osobie - pracownikowi.Zgodnie z art. 61 k.c. (który ma zastosowanie do stosunków pracy na podstawie związku z art. 300 k.p.) tego rodzaju oświadczenie jest złożone z chwilą, gdy doszło do tej osoby w taki sposób, że mogła ona zapoznać się z jego treścią.Sąd Najwyższy, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela poglądy wyrażone uprzednio w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a mianowicie: w wyroku z dnia 19 października 1976 r. I PR 125/76 (nie publ.), w wyroku z dnia 26 kwietnia 1977 r. I PR 9/77 (nie publ.) w wyroku z dnia 6 listopada 1980 r. I PRN 109/80 (OSNCP 1981, z. 6, poz. 107), w wyroku z dnia 20 sierpnia 1984 r. I PRN 111/84 (OSNCP 1985, z. 4, poz. 57).W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy uznał konieczność stosowania art. 61 k.c. do wypowiedzenia umowy o pracę. W przytoczonym wyroku z dnia 20 sierpnia 1984 r. podkreślono, że oświadczenie woli zakładu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę nie następuje z chwilą przygotowania pisma zawierającego to oświadczenie.Ustawodawca, używając sformułowania "dokonywanie wypowiedzeń" w cyt. wyżej ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r., nie mógł mieć na myśli innych czynności prawnych pracodawcy niż składanie oświadczeń woli o wypowiedzeniu umów o pracę. Trudno bowiem przyjąć, że wypowiedzenie jest "dokonywane" czy też "dokonane" z chwilą podjęcia decyzji lub przygotowania, podpisywania albo wysyłania pisma zawierającego oświadczenie woli o wypowiedzeniu. Są to jedynie czynności faktyczne, składające się na - jak to określa Sąd Wojewódzki - "proces dokonywania wypowiedzeń", czyli czynności, bez których nie doszłoby do "dokonania wypowiedzenia". Chwila ich podejmowania nie może mieć jednak znaczenia dla określenia chwili, w której następuje złożenie oświadczenia woli o wypowiedzeniu, czyli dokonanie wypowiedzenia.Odmienne rozumienie analizowanego sformułowania nie tylko pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 61 k.c., ale stwarzałoby też trudności faktyczne w określeniu dnia dokonywania wypowiedzenia, np. w sytuacji zwrócenia przez pocztę nie doręczonego adresatowi pisma zawierającego wypowiedzenie.W rozpoznawanej sprawie termin 45-dniowy zaczął biec (art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.) - jak to ustalił Sąd Rejonowy - dnia 9 listopada 1990 r., tj. w dniu doręczenia pisma zakładowej organizacji związkowej (akta). Uchybienie temu terminowi miałoby miejsce wówczas, gdyby oświadczenie woli zakładu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę dotarło do powoda (w taki sposób, aby mógł zapoznać się z jego treścią) przed upływem 45-dni, licząc od tej daty. Zauważyć jedynie trzeba, że zdaniem Sądu Rejonowego liczony w ten sposób termin nie został zachowany, a z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika, że tylko przy odmiennym liczeniu, tj. do daty wysłania pisma, mielibyśmy do czynienia z uchybieniem.Ponieważ Sąd Najwyższy wyraził wyżej omówiony pogląd w kwestii obliczania terminu, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., nie zachodziła potrzeba udzielenia odpowiedzi na drugie pytanie.