II CR 204/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Generalnej Prokuratury Z. Jędrzejczaka, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Lucjana K. przeciwko Stefanii H. o ustalenie nieistnienia związku małżeńskiego, na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego we Wrocławiu od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że ustalił, iż związek małżeński Lucjana K. i Stefanii Marii L. ustał z dniem 7 maja 1955 r. na skutek zawarcia przez Stefanię Marię L. w tym dniu nowego związku małżeńskiego.Uzasadnienie faktyczneLucjan i Stefania K. z domu L. zawarli w dniu 17.II.1931 r. w Ł. związek małżeński.Postanowieniem z dnia 10.I.1955 r. Sąd Powiatowy w Lublinie uznał Lucjana K. za zmarłego, przy czym oznaczył chwilę jego śmierci na dzień 9 maja 1945 r.W dniu 7.V.1955 r. Stefania K. zawarła nowy związek małżeński z Władysławem H. Jednakże Lucjan K. został niesłusznie uznany za zmarłego. gdyż - jak się okazuje - żyje on i pragnie zalegalizować swój faktyczny związek z Agnieszką Z., z którą ma troje dzieci.Na podstawie powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki ustalił, że związek małżeński zawarty w dniu 17.II.1931 r. ustał z dniem 10.I.1955 r. na skutek uznania powoda Lucjana K. za zmarłego oraz zawarcia przez pozwaną w dobrej wierze nowego małżeństwa z Władysławem H.Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał Sąd Wojewódzki art. 55 § 1 k.r.o.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Prokuratora Wojewódzkiego od tego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zasadnie rewizja podniosła, że przyjęcie w zaskarżonym wyroku, iż małżeństwo Lucjana i Stefanii K. ustało z dniem uprawomocnienia się uznania za zmarłego Lucjana K., było błędne.W świetle art. 55 § 1 k.r.o. uznanie za zmarłego jednego z małżonków, który w rzeczywistości żyje, nie przekreśla bytu prawnego małżeństwa. Powoduje ono jedynie, że wprowadzając domniemanie ustania małżeństwa, daje możność zawarcia drugiemu małżonkowi nowego małżeństwa, oczywiście jeśli strony tego nowego małżeństwa są w dobrej wierze, tzn. nie wiedzą, że małżonek uznany za zmarłego żyje. Dopiero zawarcie tego drugiego małżeństwa powoduje ustanie małżeństwa pierwszego (art. 55 § 2 k.r.o.).Z powyższego wynika, że decydującym czynnikiem ustania małżeństwa w sytuacji, gdy uznany za zmarłego małżonek w rzeczywistości żyje, jest zawarcie drugiego małżeństwa w dobrej wierze. Dlatego też datą ustania małżeństwa w takim wypadku nie jest chwila oznaczona w art. 55 § 1 k.r.o., to jest ta, która w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci, lecz data zawarcia nowego małżeństwa.Natomiast data uprawomocnienia się orzeczenia o uznaniu za zmarłego przyjęta w zaskarżonym wyroku nie ma żadnego znaczenia dla oznaczenia momentu ustania małżeństwa, albowiem w wypadkach, gdy uznanie za zmarłego jest słuszne - co jest regułą - chwilą ustania małżeństwa zgodnie z domniemaniem z art. 55 § 1 k.r.o. jest chwila oznaczona w postanowieniu o uznaniu za zmarłego jednego z małżonków.Jeżeli się okaże, że małżonek uznany za zmarłego żyje, co jest wyjątkiem, to domniemanie z art. 55 § 1 k.r.o. odpada, a jedynie zawarcie nowego małżeństwa w dobrej wierze powoduje ustanie pierwszego, i to dopiero z tą chwilą.Dlatego z mocy art. 390 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.