III CZP 31/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Policzkiewicz, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Róży i Piotra Ch. przeciwko Lucjanowi K. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń-Inspektorat Powiatowy w S. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach VII Wydział Cywilny w Częstochowie postanowieniem z dnia 19 marca 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy Państwowy Zakład Ubezpieczeń, w stosunku do którego powództwo zostało oddalone, może zaskarżyć uwzględnioną część roszczenia w stosunku do posiadacza samochodu, który odpowiada za szkodę wywołaną ruchem prowadzonego przez siebie samochodu, jeżeli nie zaskarżył on wyroku, a odpowiedzialność PZU za szkodę oparta jest na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24.IV.1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89)"?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Państwowy Zakład Ubezpieczeń, w stosunku do którego powództwo zostało oddalone, może zaskarżyć uwzględnioną część roszczenia w stosunku do posiadacza samochodu, który odpowiada za szkodę wywołaną ruchem prowadzonego przez siebie samochodu, jeżeli nie zaskarżył on wyroku, a odpowiedzialność PZU za szkodę oparta jest na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 IV 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89). Uzasadnienie faktycznePowyższe zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Powódka w wyniku potrącenia jej przez samochód prowadzony przez pozwanego K. w dniu 16.XI.1969 r. doznała obrażeń cielesnych i w związku z tym domagała się zasądzenia od tego pozwanego kwoty 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane cierpienia, a jej ojciec Piotr Ch. - kwoty 5.000 zł z tytułu zwrotu kosztów związanych z odwiedzinami córki w szpitalu.W toku sporu wezwał Sąd Powiatowy do udziału w sprawie o charakterze pozwanego PZU.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 31.XII.1970 r. zasądził od pozwanego K. na rzecz powódki 10.000 zł, a na rzecz jej ojca 5.000 zł i oddalił powództwo w pozostałej części.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją pozwany PZU.Rozpoznając rewizję pozwanego PZU Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość przedstawioną w pytaniu prawnym, którą przedstawił do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na powyższe pytanie odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały, zważył, co następuje.Według § 18 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.IV.1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), w razie wystąpienia osoby uprawnionej na drogę sądową (arbitrażową) bezpośrednio przeciwko posiadaczowi lub kierowcy pojazdu mechanicznego o naprawienie szkody wyrządzonej ruchem tego pojazdu konieczne jest zapozwanie także zakładu ubezpieczeń. Z treści tego przepisu wynika, że w sytuacji w nim wskazanej zachodzi współuczestnictwo konieczne w sporze w tym znaczeniu, że w razie zapozwania sprawcy szkody wyrządzonej ruchem pojazdu mechanicznego konieczne jest dopozwanie również zakładu ubezpieczeń, natomiast nie ma konieczności zapozwania sprawcy szkody w razie zapozwania o odszkodowanie tylko zakładu ubezpieczeń. Jest to wypadek współuczestnictwa koniecznego biernego z mocy ustawy, aczkolwiek współuczestnictwo to jest niepełne ułomne.Przewidziane w wyżej wymienionym przepisie współuczestnictwo konieczne po stronie PZU jest zrozumiałe w świetle art. 14 i 15 rozp. Rady Ministrów z 24.IV.1968 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 69). Według bowiem § 14 tego rozporządzenia, z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń wypłaca świadczenia, jeżeli posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego będą zobowiązani na podstawie obowiązującego prawa do odszkodowania za szkodę wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego, w wyniku czego nastąpiły: śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, utrata, zniszczenie lub uszkodzenie rzeczy; przepis zaś § 15 tegoż rozporządzenia stanowi, że z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń świadczy w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego z ograniczeniami wynikającymi z § 16.Skoro więc zakład ubezpieczeń zobowiązany jest z mocy ustawy do świadczeń z tytułu odpowiedzialności cywilnej, jeżeli posiadacz lub kierowca będą zobowiązani na podstawie obowiązującego prawa do naprawienia szkody wyrządzonej ruchem pojazdu mechanicznego, to jest rzeczą oczywistą, że prawidłowe rozstrzygnięcie - w razie przyjęcia, że zachodzą przesłanki ustawowe odpowiedzialności posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego - musi prowadzić do zasądzenia odszkodowania na rzecz poszkodowanego zarówno od posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego jak i zakładu ubezpieczeń. Wyrok uwzględniający powództwo w stosunku do posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, a oddalający powództwo w stosunku do zakładu ubezpieczeń jest wadliwy i zakład ubezpieczeń, jeżeli nie godzi się z treścią wyroku, jest legitymowany do zaskarżenia takiego wyroku i może domagać się jego zmiany w drodze instancyjnej, mimo że powództwo w stosunku do zakładu ubezpieczeń zostało oddalone. Odmówienie zakładowi ubezpieczeń tego prawa mogłoby prowadzić w konsekwencji do honorowania wyroków pod względem prawnym wadliwych. Posiadacz i kierowca pojazdu mechanicznego wiedząc, że zasądzone od nich wskutek wypadku samochodowego odszkodowanie płacić będzie zakład ubezpieczeń, zazwyczaj nie są zainteresowani wynikiem procesu i mogą dopuszczać do wadliwych wyroków, których realizacja obciążałaby zakład ubezpieczeń. Roszczenie regresowe zakładu ubezpieczeń przeciw kierowcy przysługuje bowiem tylko w wypadkach taksatywnie wymienionych w przepisach rozporządzenia (por. zwłaszcza § 17).Uchwała niniejsza w niczym nie narusza poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 31.X.1968 r. III CZP 80/68 (OSNCP 1969, poz. 106), że PZU, w stosunku do którego powództwo zostało oddalone prawomocnie, nie może skarżyć części wyroku uwzględniającej roszczenie w stosunku do zakładu pracy, który nie wniósł rewizji, choćby PZU miał w tym interes prawny ze względu na umowę z zakładem pracy o ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, natomiast może wnieść interwencję uboczną, ponieważ dotyczy ona innego stanu faktycznego i prawnego. W sprawie III CZP 80/68 chodziło o ubezpieczenie umowne (art. 822 k.c.), zawarte przez zakład pracy z PZU. W stanie faktycznym w sprawie niniejszej zachodzi po stronie pozwanych współuczestnictwo konieczne bierne, które jest zarazem jednolite, skoro wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników (art. 73 § 2 k.p.c.). Dlatego też należy przyjąć, że PZU jest legitymowany do zaskarżenia wyroku uwzględniającego powództwo w stosunku do drugiego współuczestnika sporu mimo oddalenia powództwa w stosunku do PZU.Z tych założeń wychodząc Sąd Najwyższy udzielił na podstawione pytanie prawne odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały.