III CZP 80/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz. Sędziowie: R. Czarnecki, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława J. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w R. o 60.000 złotych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 21 czerwca 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy Państwowy Zakład Ubezpieczeń, który w odpowiedzi na pozew oświadczył, że powodowi nic się już od niego nie należy z tytułu ubezpieczenia przez zakład pracy od następstw nieszczęśliwych wypadków i że dalszych roszczeń opartych na podstawach przewidzianych w art. 445 § 1 k.c. powód może dochodzić od zakładu pracy, na skutek czego Sąd oddalił powództwo w stosunku do PZU, zasądził zaś stosowną kwotę od zakładu pracy, wezwanego do udziału w sprawie z mocy art. 464 k.p.c. - może zaskarżyć ten wyrok na korzyść zakładu pracy na tej podstawie, że z tytułu regresu jest odpowiedzialny w stosunku do zakładu pracy, gdyż zakład pracy ubezpieczony był w PZU od odpowiedzialności cywilnej?2. W razie odpowiedzi pozytywnej na pierwsze pytanie - czy Państwowy Zakład Ubezpieczeń, który składa rewizję, należy traktować jako współuczestnika jednolitego (art. 73 § 2 k.p.c.), czy też jako interwenienta ubocznego?3. W zależności od odpowiedzi na pytanie drugie - czy PZU, jako interwenient uboczny, obowiązany jest opłacać wpis sądowy i od interwencji, i od rewizji, czy też wystarczające jest uiszczenie wpisu tylko od rewizji?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:I.Nie zachodzi współuczestnictwo jednolite (art. 73 § 2 k.p.c.) pozwanych: zakładu pracy i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w procesie z powództwa pracownika o odszkodowanie za wypadek przy pracy, opierającego się w stosunku do PZU na tym, że pracodawca ubezpieczył powoda od następstw nieszczęśliwych wypadków.II.PZU, w stosunku do którego powyższe powództwo zostało prawomocnie oddalone, nie może zaskarżyć części wyroku uwzględniającej roszczenie w stosunku do zakładu pracy, który nie wniósł rewizji, choćby PZU miał w tym interes prawny ze względu na umowę z zakładem pracy o ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, może natomiast wnieść rewizję uboczną (art. 76 k.p.c.) po stronie pozwanego zakładu pracy i w tym charakterze zaskarżyć wyrok w terminie dwutygodniowym od doręczenie pozwanemu zakładowi pracy wyroku z uzasadnieniem.III.Jeżeli interwencja uboczna połączona jest z rewizją w jednym piśmie, pobiera się tylko wpis od rewizji.Uzasadnienie faktyczneStan sprawy dotyczący przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawia się następująco:W dniu 19 kwietnia 1967 r. powód uległ nieszczęśliwemu wypadkowi podczas pracy. Był on ubezpieczony przez pracodawcę w PZU w sposób następujący: na wypadek śmierci - na sumę 10.000 zł, a na wypadek 100% inwalidztwa - na sumę 20.000 zł, na wypadek zaś częściowego inwalidztwa - na taki procent sumy 20.000 zł, w jakim doznał trwałego inwalidztwa. W związku z tym PZU, opierając się na orzeczeniu komisji lekarskiej, która stwierdziła istnienie u powoda trwałego inwalidztwa w 18%, wypłaciło mu kwotę 3.680 zł. Powód uważając, że doznał znacznie większej szkody, wystąpił z powództwem zarówno przeciwko PZU, jak i przeciwko zakładowi pracy o zapłatę kwoty 60.000 zł z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo do wysokości 30.000 zł w stosunku do pozwanego zakładu pracy, natomiast oddalił je w całości w stosunku do PZU, który bronił się zarzutem braku legitymacji biernej. Powyższy wyrok zaskarżył jedynie PZU, który podniósł, że mimo oddalenia co do niego powództwa jest on zainteresowany w wyniku sprawy co do pozwanego zakładu pracy ze względu na zawartą z zakładem pracy umowę ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Trudności co do oceny prawnej charakteru współuczestnictwa pozwanych w procesie powstały więc na tle stosunku prawnego łączącego powoda i pozwanych oraz pozwanych między sobą. Wątpliwości nie budzi stosunek prawny łączący powoda i zakład pracy.Jeśli chodzi o stosunek prawny powoda do PZU, to wpływa on wyłącznie z umowy o ubezpieczeniu go przez zakład pracy od następstw nieszczęśliwych wypadków (art. 808 k.c.). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów SN z dnia 27 marca 1961 r. 1 CO 27/60 (OSN I C II/1962 poz. 40), wpisanej do księgi zasad prawnych, przy tego typu umowie - w braku odmiennego uregulowania - pracownik może żądać świadczenia wprost od PZU (art. 393 § 1 k.c.). Oczywiście odpowiedzialność PZU ograniczona jest zakresem umowy, przedmiotem więc sporu sądowego mogła być tylko kwestia należytego wywiązania się przez PZU z umowy.Dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie o zadośćuczynienie nie zostało objęte umową ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków i dlatego powód tego roszczenia od PZU dochodzić nie może. Roszczenie powoda w stosunku do PZU wynikające z umowy ubezpieczenia nie jest roszczeniem o odszkodowanie, lecz roszczeniem o wykonanie umowy i - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy we wspomnianej wyżej uchwale - nie wpływa ono na zmniejszenie roszczenia odszkodowawczego pracownika do zakładu pracy, a tylko może być uwzględnione przy ustalaniu wysokości odszkodowania.Natomiast umowa o ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej (art. 822 k.c.) zawarta przez zakład pracy i PZU nie daje powodowi żadnych praw podmiotowych. Inna sytuacja zachodzi jedynie na gruncie rozporządzenia RM z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 16, poz. 89). Wedle treści § 18 ust. 1 tegoż rozporządzenia osoba uprawniona może zgłosić roszczenie, jakie ma do posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, jak również może dochodzić tego roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. W razie zaś wystąpienia na drogę sądową bezpośrednio przeciw posiadaczowi lub kierowcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez ruch pojazdu mechanicznego, konieczne jest zapozwanie także zakładu ubezpieczeń.Z powyższych rozważań wynika, że w sprawie niniejszej nie zachodzi po stronie pozwanych nie tylko współuczestnictwo jednolite (art. 73 § 2 k.p.c.), ale w ogóle materialne (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Współuczestnictwo materialne ma miejsce wówczas, gdy istnieje wspólność uprawnienia lub zobowiązania albo identyczność podstawy roszczenia lub obowiązku. Takiej wewnętrznej, materialnoprawnej więzi między uczestnikami w niniejszym wypadku nie ma, skoro powód w stosunku do PZU nie może dochodzić roszczenia o zadośćuczynienie.Każdy współuczestnik sporu działa w imieniu własnym (art. 73 § 1 k.p.c.) i tylko przy współuczestnictwie jednolitym, gdy z istoty spornego stosunku prawnego wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich uczestników, czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec nie działających (art. 73 § 2 k.p.c.). Współuczestnik nie może więc nigdy skarżyć wyroku w imieniu drugiego współuczestnika, lecz tylko w imieniu własnym (poza wypadkiem, gdy jest jego pełnomocnikiem z art. 87 § 1 k.p.c.), przy czym tylko w pewnych wypadkach jego rewizja może pociągać za sobą skutki w stosunku do współuczestnika, który wyroku nie zaskarżył (art. 384 k.p.c.).W sytuacji zatem, gdy w stosunku do pozwanego PZU powództwo zostało oddalone, nie może on zaskarżyć wyroku ani w swoim imieniu, skoro w całości sprawę wygrał (nie podnosi też żadnych zastrzeżeń co do prawidłowości rozstrzygnięcia jego dotyczącego), ani też w imieniu współpozwanego (art. 367 i 73 § 1 k.p.c.).Okoliczność, że pozwanych łączy umowa o ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, świadczy jedynie o tym, że PZU ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy na korzyść współpozwanego, gdyż z mocy wspomnianej umowy będzie musiał zwrócić zasądzone od niego odszkodowanie. Uzasadnia to wniesienie przez niego interwencji ubocznej (art. 76 k.p.c.). To, że pozwany PZU w I instancji interesu tego nie wskazywał, nie przesądza jeszcze o dopuszczalności interwencji. Wniesienie bowiem takiej interwencji jest możliwe do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego sprawę, przy czym interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć wniesienie rewizji (art. 77 § 2 k.p.c.). Termin do wniesienia rewizji dla interwenienta ubocznego, który zgłasza interwencję po doręczeniu stronie, do której przystępuje, odpisu wyroku z uzasadnieniem, biegnie od daty doręczenia.Podniesioną przez pełnomocnika powoda kwestię, czy interwenient może zaskarżyć wyrok, skoro tego nie uczyniła strona, do której przystąpił, ze względu na treść art. 79 k.p.c. (z którego wynika, że czynności interwenienta ubocznego nie mogą pozostawać w sprzeczności z czynnościami strony, do której przystąpił), należy rozstrzygnąć twierdząco. Ani bowiem samo zaniechanie przez stronę dokonania czynności podjętej przez interwenienta, ani też bierne zachowanie się strony w stosunku do działania interwenienta nie może być - w rozumieniu art. 79 k.p.c. - uznane za sprzeciwienie się temu działaniu. Dodać trzeba, że w wypadku tzw. interwencji samoistnej (art. 81 k.p.c.) interwenient może dokonać czynności procesowej niezależnie od stanowiska strony, do której przystąpił. Interwencja taka ma miejsce, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub przepisu ustawy wynika, że wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił. Wówczas bowiem do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym. Tak jest np., gdy przedmiot procesu został zbyty przez stronę, a nabywca nie może wejść na jej miejsce ze względu na brak zgody strony przeciwnej (art. 192 pkt 3 k.p.c.).Wyrok będzie miał bezpośredni wpływ na stosunek między nabywcą a przeciwnikiem zbywcy (art. 788 § 1 k.p.c.). Jednakże interwencja samoistna w sprawie niniejszej nie zachodzi, gdyż - jak to już wyżej wyjaśniono - wyrok nie odnosi bezpośredniego skutku między powodem a interwenientem.Odpowiedź na ostatnie z postawionych pytań daje przepis zawarty w § 10 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111). Stosownie do jego treści pobiera się od interwencji ubocznej piątą część wpisu, ale tylko wtedy, gdy zgłoszenie jej nie jest połączone z czynnością procesową podlegającą wpisowi takiemu samemu lub wyższemu. Jeżeli więc interwenient łączy w jednym piśmie ze zgłoszeniem interwencji rewizję, która podlega wpisowi wyższemu (wpis cały) niż sama interwencja, to pobiera się od takiego pisma tylko wpis od rewizji.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 391 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji uchwały.