VI KZP 18/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: Z. Kubec, W. Sutkowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.Przedstawiciel Ministerstwa Finansów: Z. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława L. i innych, oskarżonych z art. 108 § 1 pkt 1 u.k.s. i art. 246 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 1972 r. przedstawionych przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 25 października 1972 r. kwestii prawnych wymagających zasadniczej wykładni ustawy:"I. Czy gra liczbowa polegająca na tym, że po wrzuceniu do automatu monety jednozłotowej, w wypadku ukazania się na tarczy określonego układu herbów miast, grający wygrywa podwójną, potrójną itp. stawkę, przy czym wygrana zależy wyłącznie od przypadku, bez jakiegokolwiek udziału zręczności, umiejętności przewidywania itp., jest grą losową w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 9 lipca 1936 r. o monopolu loteryjnym (Dz. U. Nr 55, poz. 398) i w związku z tym uruchomienie wymienionych wyżej automatów wymaga zezwolenia Państwowego Monopolu Loteryjnego?II. Czy w wypadku, gdy czyn zarzucony sprawcy wypełnia jednocześnie znamiona występku przewidzianego w art. 246 § 1, 2 lub 3 k.k. oraz znamiona przestępstwa wymienionego w ustawie karnej skarbowej, należy stosować wobec sprawcy każdy z tych przepisów (art. 6 § 1, 2 u.k.s.), czy też wobec treści art. 246 § 4 k.k. ten ostatni przepis nie może mieć zastosowania, a sprawca podlega wyłącznie odpowiedzialności z odpowiedniego przepisu ustawy karnej skarbowej?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz wypowiedzi przedstawiciela Ministerstwa Finansówuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Obowiązująca ustawa z dnia 9 lipca 1936 r. o monopolu loteryjnym (Dz. U. Nr 55, poz. 398), jak i przepisy wykonawcze do tej ustawy, zawarte w rozporządzeniu Ministra Skarbu z dnia 18 maja 1948 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 195), nie wyjaśniają bliżej pojęcia loterii. W przepisie art. 1 pkt 2 wymienionej ustawy stwierdza się jedynie, że loterią jest gra losowa prowadzona według z góry określonych warunków.Takimi warunkami "z góry określonymi" w myśl powołanych wyżej przepisów wykonawczych są plany loterii, w których ustala się liczbę i cenę losów, wysokość rozgrywanego kapitału, liczbę i wysokość wygranych oraz terminy i sposób rozgrywania loterii.Same warunki z góry ustalone nie przesądzają jeszcze o tym, czy dana gra liczbowa jest loterią, każda bowiem gra liczbowa może być prowadzona według z góry określonych warunków. Treść i rodzaj warunków wyodrębnia swoiste cechy loterii od innej gry losowej, nie będącej loterią. Z całokształtu przepisów ustawy o monopolu loteryjnym oraz z przepisów wykonawczych do tej ustawy wynika, że swoistość loterii w odróżnieniu od innych gier losowych polega na rozprzedaży losów (według z góry określonej ceny), których łączna cena stanowi kapitał gry, a następnie na "ciągnieniu" losów i ustalonej z góry wysokości wgranej.W przepisach art. 15 i 17 cytowanej wyżej ustawy wyraźnie określono warunki sprzedaży losów i wypłacania wygranych na podstawie losów.Przepisy wykonawcze, zawarte w powołanym wyżej rozporządzeniu, również określają sposób rozprzedaży, ich "ciągnienie", rozlosowanie i wypłatę za wygrane losy. Poprzednia ustawa karna skarbowa z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123) w art. 108, a obecnie obowiązująca ustawa karna skarbowa z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 260) w art. 117, określając loterię jako przedmiot ochrony karnej, posługuje się także pojęciem losów.Żadne z dotychczas obowiązujących przepisów o monopolu loteryjnym nie wskazywały na możliwość zastąpienia losów i ich rozlosowania działaniem automatu.Tego rodzaju automaty, jakie zostały zainstalowane do gry pod nazwą "Herby Miast", o wyjątkowo prymitywnej konstrukcji znane były w chwili wydawania ustawy o monopolu loteryjnym oraz w chwili wydawania przepisów wykonawczych do tej ustawy. Skoro zatem przepisy te wyraźnie wskazywały na konieczność rozprzedaży losów i ich "ciągnienie", to uznać należy, że na tym polega swoistość loterii w odróżnieniu od innych gier losowych.Na tle przepisów ustawy o monopolu loteryjnym Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 17 kwietnia 1937 r. - 3 K 1450/36 wyraził pogląd, że istotą loterii oprócz osiągania z niej zysku jest taka gra losowa, która polega na rozprzedaży losów i na ich "ciągnieniu" (OSN 1937, poz. 119).Z powyższego wynika, że pojęcie gry losowej jest szersze od pojęcia loterii, nie każda zatem gra losowa jest loterią. Gra liczbowa pod nazwą "Herby Miast", która polega na wrzuceniu do automatu monety jednozłotowej i uzależnia wygraną lub przegraną od odpowiedniego układu tarczy, nie jest loterią, nie odbywa się bowiem według z góry określonych warunków przewidzianych w cytowanych wyżej przepisach oraz nie polega na rozprzedaży losów i na ich "ciągnieniu".Za takim poglądem przemawia również to, że w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej (PWN, Warszawa 1965) podaje się, iż loteria jest to gra, w której o wygranej lub przegranej decyduje losowanie, tj, rozprowadzenie losów, które biorą udział w ciągnieniu (losowaniu), przy czym liczba i wielkość wygranych jest z góry ustalona (t. VI. s. 605).Warto również zauważyć, że przedmiot monopolu, jako prawa wyjątkowego, musi być wyraźnie określony w ustawie i nie dopuszcza wykładni rozszerzającej.II. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wyjaśnił w uchwale z dnia 2 marca 1972 r. - VI KZP 5/71 (OSNKW 1972, nr 4, poz. 58), że przepis § 4 art. 246 k.k. nadaje dyspozycjom art. 246 § 1-3 k.k. charakter subsydiarny, wyłączający całkowicie ich zastosowanie na rzecz legis primariae; jeżeli więc czyn sprawcy podpada pod inny (niż art. 246 k.k.) przepis ustawy karnej, to ten właśnie przepis, jako mający pierwszeństwo, eliminuje możliwość stosowania art. 246 § 1 i 3 k.k do danego przestępstwa na zasadzie lex primaria derogat legi subsidiariae.Przestępstwa z ustawy karnej skarbowej są przestępstwami w rozumieniu art. 1 k.k., co wynika z wymienienia tego przepisu w art. 3 u.k.s. z 1960 r. i analogicznie w art. 2 u.k.s. z 1971 r.Jeżeli zatem przepis art. 246 § 4 k.k. wyłącza możność zastosowania § 1-3 tego artykułu, gdy czyn wyczerpuje znamiona "innego przestępstwa", to uznać należy, że ma również zastosowanie do przestępstw skarbowych.Przepis art. 6 § 1 u.k.s. nie ma zastosowania w wypadku przedstawionym w pytaniu, przepis ten bowiem dotyczy zbiegu przestępstwa określonego w kodeksie karnym lub innej ustawie karnej z przestępstwami skarbowymi, jednakże na skutek eliminacji określonej w § 4 art. 246 zbieg taki tu nie występuje.