I CZ 129/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: J. Żabka, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Antoniego C. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezesowi Sądu Wojewódzkiego w P.) o odszkodowanie na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 1973 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowództwem skierowanym do Sądu Wojewódzkiego powód dochodzi od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej mu, jak twierdzi, przez Komornika IV rewiru Sądu Powiatowego w Poznaniu przez opieszałe prowadzenie egzekucji przeciwko Mieczysławowi S.Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 23.VI.1973 r. stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Poznaniu. Jego zdaniem sprawa z powództwa opartego na art. 769 § 2 k.p.c. (do jakich należy rozpoznawana sprawa) nie zalicza się do wymienionych w art. 17 pkt 3 k.p.c.Uzasadnienie prawneW związku z zażaleniem powoda, który uważa Sąd Wojewódzki za właściwy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone postanowienie odpowiada poglądowi wyrażonemu w Komentarzu do k.p.c. (Wydawnictwo Prawnicze 1969, t. I, s. 125). Ten zaś pogląd opiera się na następstwie czasowym odpowiednich kolejnych rozwiązań legislacyjnych.Jak wiadomo, w jednolitym tekście d. k.p.c. z dnia 25 sierpnia 1950 r. (który obowiązywał od dnia 1 stycznia 1951 r.) nie było odpowiednika art. 17 pkt 3 k.p.c. Istniał jednak odpowiednik pkt 4 art. 17 k.p.c. Wobec tego o właściwości sądów w takiej sprawie jak rozpoznawana, jako też w każdej innej sprawie przeciwko Skarbowi Państwa (czy innym podmiotom arbitrażowym) rozstrzygała wartość przedmiotu sporu (pierwotnie 7.500 zł). Jednakże uchwalona w dniu 15 listopada 1956 r. ustawa o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) wyzwoliła dużo procesów, których waga wymagała rozpoznania ich przez sąd wyższej instancji. Temu postulatowi uczyniono zadość w ustawie z dnia 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (...) (Dz. U. Nr 18, poz. 75); ustawa ta między innymi wprowadziła do d. k.p.c. przepis, który obecnie obowiązuje jako art. 17 pkt 3 k.p.c., a stosownie do którego wszelkie - bez względu na wartość przedmiotu sporu - sprawy przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy organów władzy i administracji państwowej przy wykonywaniu powierzonych im czynności należą do właściwości sądów wojewódzkich.Powyższe sformułowanie przepisu ściśle odpowiadało nazwie i założeniom wymienionej ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. Jak wiadomo, ustawą tą pozostawiono w mocy szczególne przepisy normujące odpowiedzialność Państwa za niektórych funkcjonariuszy, do których to przepisów właśnie należał art. 528 § 2 d. k.p.c. (odpowiednik art. 769 § 2 k.p.c.). Skoro więc bezpośrednią przyczyną zmiany rzeczowej właściwości sądów (dokonanej wspomnianą ustawą z dnia 28 marca 1958 r.) było poddanie sądom wojewódzkim spraw o naprawienie szkód wynikłych z funkcjonowania organów władzy i administracji, to nasuwał się wniosek, że zmiana dotyczy tylko spraw opartych na przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. Gdy zaś w art. 17 pkt 3 k.p.c. utrzymano powyższy podział właściwości, a w art. 421 k.c. nadal utrzymano w mocy szczególne przepisy o odpowiedzialności Skarbu Państwa, powyższy wniosek można było uaktualnić i twierdzić, że do właściwości sądów wojewódzkich bez względu na wartość przedmiotu sporu należą tylko sprawy z powództw opartych na art. 417-419 k.c.Wiadomo jednak, że "po tym" nie oznacza "z powodu tego". Przedstawiona wykładnia zgoła nie uwzględnia zasady lege non distinguente. Jest też nie do utrzymania przy zastosowaniu wykładni celowościowej. Omawianego rodzaju sprawy zostały przekazane sądom wojewódzkim z powodu konieczności oceny postępowania osób sprawujących funkcje władzy i administracji państwowej. Ta sama jednak konieczność zachodzi w wypadku, gdy Skarb Państwa odpowiada za czynności komornika, który zresztą jest organem realizującym przymus państwowy, podobnie jak funkcjonariusz MO.Z tych przyczyn już pod rządem d. k.p.c. (w brzmieniu jednolitego tekstu z dnia 25 sierpnia 1950 r.) wyrażano zdanie o wyłącznej właściwości rzeczowej sądów wojewódzkich w takich sprawach jak niniejsza (por. J. Jodłowski: Postępowanie cywilne - część ogólna, Warszawa 1958, s. 228). Tej też właściwości stale przestrzegał i nadal przestrzega Sąd Najwyższy, jakkolwiek swego zdania - wobec braku potrzeby - wprost nie wypowiedział (por. jednak OSNCP 1969, z. 2, poz. 34; 1970, z. 9, poz. 151; 1972, z. 5, poz. 88). Pogląd ten reprezentuje też nowsza literatura (por. J. Krajewski: Sytuacja prawna jednostek gospodarki uspołecznionej, Toruń 1969, s. 61).Wobec tego należy skonkludować, że sprawy przeciwko Skarbowi Państwa, jak również przeciwko komornikowi i Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez komornika (art. 769 § 2 k.p.c.) należą - bez względu na wartość przedmiotu sporu - do właściwości sądu wojewódzkiego.Wobec tej konkluzji zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.