I CZ 136/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: K. Olejniczak, E. Mielcarek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Genowefy N. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" S.A. o wynagrodzenie szkód na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 3 sierpnia 1973 r.uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowódka wytoczyła pozwanemu Towarzystwu przed Sąd Wojewódzki w Szczecinie powództwo o resztę wynagrodzenia szkód wynikłych ze śmierci jej męża Wacława N., który zginął dnia 18.II.1968 r. w P. w wypadku drogowym, spowodowanym, jak przytoczyła powódka, przez kierowcę szwedzkiego samochodu ciężarowego.Sąd Wojewódzki w Szczecinie zaskarżonym postanowieniem przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy, miejscowo właściwemu ze względu na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.).Uzasadnienie prawneW związku z zażaleniem powódki, która - powołując się na przepis art. 35 k.p.c. - domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z załączonych do pozwu w odpisach pism pozwanego oraz z odpowiedzi pozwanego na zażalenie wynika, że dochodzone przez powódkę odszkodowanie opiera się na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89; zm. Dz. U. z 1971 r. Nr 11, poz. 108). Zgodnie z § 1 ust. 1 oraz z § 2 pkt 3 tego rozporządzenia obowiązkowe ubezpieczenie obejmuje ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej także cudzoziemskich posiadaczy pojazdów mechanicznych. Różnica w stosunku do ubezpieczenia krajowych posiadaczy takich pojazdów polega jedynie na tym, że podmiotem świadczącym (w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego) jest pozwane Towarzystwo, a nie PZU (§ 3 cytowanego rozporządzenia).Właściwą podstawą prawną roszczeń o odszkodowanie ubezpieczeniowe jest istnienie stosunku ubezpieczeniowego (oczywiście między posiadaczem pojazdu a zakładem ubezpieczeń) i powstanie szkody w wyniku wypadku komunikacyjnego, a nie czyn niedozwolony posiadacza pojazdu czy jego kierowcy. Jednakże czyn ten - w najszerszym pojęciu, obejmującym również odpowiedzialność wymienioną w art. 436 k.c. - jest niezbędną przesłanką powstania obowiązku zakładu ubezpieczeń wobec poszkodowanego. Obowiązek ten zresztą co do zakresu nie różni się od odszkodowawczego obowiązku posiadacza pojazdu. Zgodnie z § 15 rozporządzenia zakład ubezpieczeń świadczy z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w granicach odpowiedzialności posiadacza określonej przepisami kodeksu cywilnego, i to głównie przepisami o czynach niedozwolonych. Co więcej, jednym z celów obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego jest zapewnienie poszkodowanemu wynagrodzenia szkody, które przy samej odpowiedzialności sprawczej posiadacza pojazdu mogłoby być wątpliwe. Dlatego trafne jest określenie, że zakład ubezpieczeń przy ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej występuje "w zastępstwie sprawcy szkody"."Zastępstwo" to zachodzi także w sferze procesowej. Zgodnie z § 18 rozporządzenia poszkodowany może bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń dochodzić tego roszczenia, "jakie ma do posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego", a gdy pozwał te osoby, "konieczne jest zapozwanie także zakładu ubezpieczeń".To swoiste "podstawienie" zakładu ubezpieczeń na miejsce podmiotów ponoszących wobec poszkodowanego odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, uzasadnione możliwie wszechstronnym zabezpieczeniem osób poszkodowanych, powinno mieć jak najszerszy zakres, gdyż inaczej nie osiągnęlibyśmy wszechstronności zabezpieczenia. Wszechstronność zaś oznacza "podstawienie" wszędzie tam, gdzie jest ono możliwe wobec unormowania danego zagadnienia w odniesieniu do osoby odpowiadającej z tytułu czynu niedozwolonego. Możliwość ta zaś zachodzi również w dziedzinie miejscowej właściwości sądu. Możliwość wyboru między dwoma sądami (art. 31 k.p.c.) może być istotna dla poszkodowanego, gdyż sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 35 k.p.c.), może być terenowo bliższy miejscu zamieszkania poszkodowanego (jak to jest w rozpoznawanej sprawie), a wobec tego dla niego dogodniejszy.Dodać należy, że w świetle art. 35 k.p.c. nie ma znaczenia osoba pozwanego; nie musi nim być sprawca czynu niedozwolonego, a wobec tego pozwanym może być podmiot, który nawet na podstawie umowy ponosi odpowiedzialność za sprawcę. Do takich zaś podmiotów zalicza się w omawianym wypadku zakład ubezpieczeń. Ogólne określenie rodzaju powództwa w art. 35 k.p.c. ("o roszczenie z czynu niedozwolonego") nie upoważnia też do wyciągnięcia wniosku, by przesłanką wymienionej w przepisie możliwości było bezpośrednie wynikanie dochodzonego roszczenia z czynu niedozwolonego. Lege non distinguente powinien wystarczyć pośredni związek dochodzonego roszczenia z takim czynem. Taki zaś związek, jak to wyżej wspomniano, zachodzi właśnie w omawianego rodzaju powództwach. Czyn niedozwolony bowiem posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego jest niezbędną przesłanką powstania odszkodowawczego obowiązku zakładu ubezpieczeń wobec osoby poszkodowanej wskutek wypadku komunikacyjnego.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie powódki nie podziela odmiennego zdania wyrażonego w postanowieniu z dnia 25.I.1973 r. I CZ 162/72 (na które w swej odpowiedzi na zażalenie powołało się pozwane Towarzystwo) i dochodzi do wniosku, że powództwo przeciwko zakładowi ubezpieczeń o odszkodowanie z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, oparte na przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu nastąpił wywołujący szkodę wypadek komunikacyjny (art. 35 k.p.c.).To stanowisko dodatkowo uzasadnia praktyczny wzgląd, że gdyby w omawianego rodzaju sprawach wyłączyć zastosowanie art. 35 k.p.c., poszkodowany mógłby zupełnie łatwo obejść to wyłączenie przez pozwanie posiadacza pojazdu. Wtedy bowiem może korzystać z właściwości przemiennej. Późniejsze dopozwanie przez sąd zakładu ubezpieczeń na podstawie art. 195 k.p.c. nie spowoduje już przeniesienia sprawy do sądu siedziby tego zakładu (art. 30 k.p.c.), gdyż udaremni to przepis art. 15 § 1 k.p.c.Skoro z tych przyczyn zażalenie okazało się uzasadnione, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.