U 12/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk S. Mendyka. Sędziowie: ppłk H. Kwaśny (sprawozdawca), płk J. Drohomirecki, płk Z. Krasuski, płk A. Kruszka, płk H. Kostrzewa, płk A. Porzecki.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk. S. Wojtczak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza P., skazanego z art. 311 § 3, 59 § 1, 315 § 1, 316, 60 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 57 § 2 i 3 k.k. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym postanowieniem z dnia 28 listopada 1970 r. zagadnienia prawnego:"1. Czy przestępstwo polegające na znieważeniu funkcjonariusza publicznego (art. 236 k.k.) jest przestępstwem podobnym w rozumieniu art. 60 § 1 k.k. do przestępstwa przewidzianego w art. 311 k.k. a polegającego na czynnej napaści na przełożonego lub starszego stopniem?2. Czy w wypadku istnienia w sprawie więcej niż jednej okoliczności zobowiązujących sąd do zaostrzenia wobec sprawcy kary (np. chuligaństwo i recydywa) podstawą wyjściową zaostrzenia kary powinno być minimum kary zaostrzonej już z uwzględnieniem jednej okoliczności obostrzającej (np. z powodu chuligańskiego charakteru czynu), czy też podstawą wymiaru kary powinno być minimum ustawowego zagrożenia przewidzianego w części szczególnej k.k. przy zastosowaniu przepisu o recydywie, jako przepisu zaostrzającego w wyższym stopniu dolną granicę ustawowego zagrożenia?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 120 § 2 k.k. stanowi, że przez przestępstwo podobne rozumie się między innymi przestępstwo skierowane przeciwko temu samemu lub zbliżonemu rodzajowo dobru chronionemu przez prawo, a także przestępstwo popełnione z takich samych pobudek. O ile przy tym określenie, czy przestępstwo ponownie przez sprawcę popełnione było skierowane przeciwko temu samemu dobru chronionemu przez prawo (np. zabójstwo, uszkodzenie ciała itp., fałszowanie dokumentów, zgwałcenie lub inny czyn nierządny) lub czy zostało ono popełnione z takich samych co poprzednio pobudek (np. z zemsty, zazdrości, a w odniesieniu do żołnierza - np. ze względu na niechęć pełnienia służby wojskowej), nie nastręcza poważniejszych trudności, o tyle trudności takie, mogące prowadzić do rozbieżności w orzecznictwie sądowym, powstają na gruncie właściwego określenia przestępstwa podobnego ze względu na naruszenie nim rodzajowo zbliżonego dobra chronionego przez prawo. Kwestia ta ma przy tym znaczenie niezwykle istotne, albowiem od prawidłowego jej rozstrzygnięcia zależeć może w konkretnej sprawie zastosowanie do czynu sprawcy przepisu art. 60 § 1 k.k.Nie ulega wątpliwości, że zasadniczym warunkiem uznania czynu za podobny (oczywiście przy istnieniu w sprawie pozostałych warunków przewidzianych zarówno w art. 60 § 1 k.k. jak i w art. 120 § 2 k.k.), jest postać winy sprawcy przestępstwa. Musi to być wina umyślna, przy czym należy tu dopuścić obie jej postacie, to jest zarówno zamiar bezpośredni jak i zamiar ewentualny. Gdy w grę wchodzić będzie raz wina umyślna, a drugim razem wina nieumyślna (bądź odwrotnie), to wówczas o przestępstwie podobnym nie może być mowy.W wielu wypadkach, a może nawet najczęściej, o przestępstwie podobnym ze względu na naruszenie dobra prawnego rodzajowo zbliżonego decydować będzie systematyka poszczególnych przepisów prawnych. Trzeba jednak stwierdzić, że kryterium to nie zawsze może tu być czynnikiem decydującym. Tak np. w rozdziale XIX kodeksu karnego stypizowane są przestępstwa przeciwko podstawowym interesom politycznym i gospodarczym PRL, mogące mieć postać zdrady ojczyzny, szpiegostwa albo tzw. aferowej przestępczości gospodarczej lub dewizowej i innych. Wydaje się, że byłoby niezwykle trudno przeprowadzić dowód na to, iż szpiegostwo i wielka, typu aferowego przestępczość gospodarcza, to przestępstwa podobne.Podobnie ma się rzecz np. wtedy, gdy idzie o czyn przewidziany w art. 165 k.k. (pozbawienie człowieka wolności), albo o czyn z art. 168 k.k. (gwałt) czy wreszcie o czyny określone w art. 171 i art. 172 k.k., które choć umieszczone w tym samym rozdziale XXII k.k., to jednak do podobnych w rozumieniu art. 120 § 2 k.k. zaliczone być nie mogą. Z drugiej strony do podobnych będą mogły być zaliczone czyny z art. 168 i art. 169 k.k., zamieszczone we wspomnianym rozdziale XXII k.k., oraz czyny przewidziane w art. 176 i art. 177 k.k., a zamieszczone w innym, mianowicie XXIII rozdziale kodeksu karnego.Tak więc nie zawsze o podobieństwie czynu decydować będzie systematyka poszczególnych przepisów prawnych, chociaż o podobieństwie takim będzie można z kolei mówić mimo odmiennej, różnej systematyki poszczególnych przepisów prawa materialnego.Te rozważania pozwalają stwierdzić, że - poza pobudkami działania i identycznością w zakresie postaci winy sprawcy - o podobieństwie czynu decydować powinien i istotnie decyduje bądź przedmiot ochrony prawnej, bądź też strona przedmiotowa danego przestępstwa.Od tej strony rzecz ujmując, za przestępstwa podobne będzie można uznać także czyny określone w art. 233-236 k.k. oraz w art. 311-316 k.k. Wprawdzie każda z wymienionych grup przestępstw zamieszczona jest w innym rozdziale kodeksu karnego, przy czym każde z drugiej grupy wymienionych wyżej przestępstw może być popełnione tylko przez żołnierza, jednakże w istocie rzeczy każda z tych dwóch grup przepisów prawnych chroni dobra rodzajowo zbliżone, mianowicie działalność instytucji państwowych i społecznych, do których także wojsko się zalicza. Nie do pomyślenia byłaby prawidłowa działalność państwa i poszczególnych jego instytucji, gdyby prawo nie zapewniało tym instytucjom należnej im ochrony.Oczywistą jest rzeczą, że państwo i poszczególne jego organizacje, w tym także wojsko, spełnia swe funkcje przez swych funkcjonariuszy, którym ustawa nadaje status publiczny (art. 120 § 11 k.k.). W takim rozumieniu każdy żołnierz jest funkcjonariuszem publicznym i korzysta z ochrony prawnej bądź według przepisów zamieszczonych w rozdziale XXXII k.k. (gdy sprawcą czynu będzie osoba cywilna), bądź też według przepisów zamieszczonych w rozdziale XXXIX kodeksu karnego (gdy sprawcą czynu jest podwładny lub młodszy stopniem albo równy stopniem w stosunku do żołnierza w związku z pełnieniem przez tego ostatniego obowiązków służbowych - art. 316 k.k.).Tak więc od strony przedmiotu ochrony prawnej obie wymienione wyżej grupy przestępstw zaliczyć należy do podobnych.Czynności wykonawcze tych przestępstw mogą być i są oczywiście różne (czynna napaść, opór, zniewaga itp.), niemniej jednak identyfikują się one całkowicie w zakresie celu działania sprawcy, postaci jego winy, jak również przedmiotu ochrony prawnej (zabezpieczenie prawidłowej, skutecznej działalności instytucji państwowych i reprezentujących te instytucje funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu art. 120 § 11 k.k.). W takim też ujęciu przestępstwa te należy uważać za podobne, co daje podstawę do zastosowania względem sprawcy, w konkretnych okolicznościach danej sprawy, przepisu art. 60 k.k. (...).