VI KR 1/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner (sprawozdawca). Sędziowie: J. Matysiak, K. Mioduski. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpatrzeniu w dniu 20 lipca 1972 r. sprawy Stefana M., oskarżonego z art. 234 § 1 i art. 236 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k., przyjętej przez Sąd Najwyższy do swego rozpoznania w trybie art. 390 § 5 k.p.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 16 września 1971 r.,przyjmując, że oskarżony nie dopuścił się przypisanych mu czynów w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 60 § 1 k.k. i eliminując powyższy przepis z podstawy prawnej skazania, zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze łącznej w ten sposób, że wykonanie jej na mocy art. 73 § 1 k.k. zawiesił warunkowo na okres 4 lat (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 16 września 1972 r. oskarżony Stefan M. został skazany z:1) art. 234 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. na 1 rok pozbawienia wolności za to, że w dniu 13 kwietnia 1971 r. w S. dopuścił się czynnej napaści na pełniącego służbowe obowiązki funkcjonariusza MO Henryka L., uderzając go ręką w twarz, przy czym czyn ten popełnił przed upływem 5 lat od odbycia 6 miesięcy aresztu za przestępstwo podobne;2) art. 236 k.k. na 5 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w czasie i miejscu, jak opisano w pkt 1, znieważył słowami wulgarnymi funkcjonariusza MO Henryka L. w czasie i w związku z pełnieniem przez tegoż obowiązków służbowych.Jako karę łączną Sąd Powiatowy wymierzył 1 rok pozbawienia wolności.Wyrok powyższy zaskarżył oskarżony.Rewizja zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych, polegającą na przypisaniu oskarżonemu umyślnego uderzenia funkcjonariusza MO, podczas gdy uderzenie nastąpiło przypadkowo, oraz podnosi nieprawidłowość odbycia kary w poprzedniej sprawie - Kp 713/65, w której pominięty został okres tymczasowego aresztowania.Rewizja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki w Kielcach, jako rewizyjny, podniósł z urzędu wątpliwości nasuwające się w związku z przyjęciem, że oskarżony działał w warunkach określonych w art. 60 § 1 k.k., odroczył wydanie orzeczenia i w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne:"Czy przestępstwo przeciwko wolności określone w art. 167 § 1 k.k. jest podobne w rozumieniu art. 120 § 2 k.k. do przestępstw przeciwko czci i nietykalności cielesnej określonych w art. 181 § 1 i art. 182 § 1 k.k.?"Postanowieniem z dnia 12 maja 1972 r. Sąd Najwyższy skorzystał z uprawnień przewidzianych w art. 390 § 5 k.p.k. i przejął sprawę do swego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozstrzygając rewizję oskarżonego, Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:Zarzut dokonania błędnych ustaleń nie jest trafny. Sąd Powiatowy należycie rozważył i ocenił obronę oskarżonego, że przypadkiem tylko potrącił funkcjonariusza MO. Odrzucenie tej obrony w świetle zeznań świadków Henryka L., Marka M. i Stefana B. nie narusza granicy swobodnej oceny dowodów zastrzeżonej art. 4 § 1 k.p.k.Trafnie natomiast podnosi rewizja, że w sprawie Kp 713/65, rozpatrywanej przez Sąd Powiatowy w Ostrowcu Świętokrzyskim, doszło przy wyrokowaniu i wykonaniu kary do poważnych nieprawidłowości.Nieprawidłowości te jednak nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.Wątpliwości prawne podniesione przez Sąd Wojewódzki, jako rewizyjny, uznał Sąd Najwyższy za uzasadnione.W uchwale z dnia 22 czerwca 1972 r. - VI KZP 24/72 (OSNKW 1972, z. 9, poz. 134) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że o podobieństwie przedmiotowym przestępstw nie rozstrzyga systematyka kodeksu karnego i umieszczenie odpowiednich dyspozycji w tym samym rozdziale.W szczególności uchwała wskazuje, że więź przedmiotowa może łączyć takie przestępstwa, jak uszkodzenie ciała (art. 156 § 1 lub 2 k.k.) i rabunek (art. 210 k.k.), chociaż umieszczone są one w różnych rozdziałach kodeksu karnego, jeżeli przy rabunku sprawca dopuszcza się gwałtu na osobie (bicie); wówczas bowiem powstaje podobieństwo przedmiotowe w rozumieniu art. 120 § 2 k.k. pomiędzy uszkodzeniem ciała a biciem (ten sam rodzaj dobra chronionego prawem). Nie ma natomiast takiego podobieństwa, jeżeli rabunek polegał tylko na stosowaniu groźby użycia natychmiastowego gwałtu na osobie, w takiej bowiem sytuacji nie ma więzi przedmiotowej pomiędzy przestępstwami, z których pierwsze (uszkodzenie ciała) skierowane jest przeciwko zdrowiu człowieka, drugie zaś (groźba) - przeciwko jego wolności.Wyrażony wyżej pogląd prawny mutatis mutandis przesądza także w sensie negatywnym o podobieństwie przedmiotowym przestępstwa określonego w art. 251 k.k. z 1932 r., godzącego w wolność człowieka i przestępstwa określonego w art. 234 k.k. z 1969 r.To ostatnie przestępstwo ma za główny przedmiot ochrony działalność MO lub innych organów powołanych do strzeżenia porządku i bezpieczeństwa publicznego. Realizacja tego założenia następuje przez zapewnienie specjalnej ochrony nietykalności i zdrowiu poszczególnego funkcjonariusza MO w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych. Można z tego wysnuć wniosek, że np. przestępstwa określone w art. 155-156 k.k. czy w art. 182 k.k. są podobne ze względu na zbliżone rodzajowo dobro prawne, będące przedmiotem ochrony, do przestępstwa określonego w art. 234 k.k. Nie można jednak mówić o podobieństwie przedmiotowym w rozumieniu art. 120 § 2 k.k. wówczas, gdy zamach godzi w różne kategorie dóbr, takie jak wolność człowieka i jego nietykalność.W związku z tym, że w niniejszej sprawie nie wchodzi w rachubę podobieństwo podmiotowe ze względu na zupełnie inne pobudki działania (w poprzedniej sprawie oskarżony Stefan M. kierował się chęcią dojechania taksówką do określonego miejsca, a obecnie ujął się za synem niesłusznie w jego mniemaniu pobitym pałką przez funkcjonariusza MO), przyjęcie więc przez Sąd Powiatowy, że przypisane przestępstwo popełnione zostało w warunkach recydywy przewidzianej w art. 60 § 1 k.k., jako podobne do przestępstwa, za które oskarżony został skazany w sprawie Kp 713/65 - rozpatrywanej przez Sąd Powiatowy w Ostrowcu Świętokrzyskim - było nieprawidłowe.Sąd Najwyższy zatem wprowadził do wyroku stosowną korekturę.Stanowiąc o wymiarze kary w zmienionych warunkach, miał Sąd Najwyższy na względzie, że przypisany czyn popełniony został w niecodziennych okolicznościach. Jak ustalił Sąd Powiatowy, a ustalenie to nie zostało zakwestionowane, oskarżony był wzburzony krzywdzącym w jego mniemaniu pobiciem przez funkcjonariusza MO jego syna pałką po głowie i tu leżało całe źródło zajścia.Jak wynika z wyjaśnień oskarżonego, chodziło mu głównie o to, że uderzenia pałką zostały zadane w głowę, a nie w inną część ciała. Na te okoliczności sprawy i zachowania się syna oskarżonego można mieć uzasadnione wątpliwości, czy użycie pałki przez funkcjonariusza MO Henryka L. nastąpiło zgodnie z zarządzeniem nr 49 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 marca 1963 r. w sprawie przydzielenia funkcjonariuszom pałek gumowych oraz określenia zasad ich użycia (Dz. Urz. Min. Spraw. Wewn. Nr 4, poz. 9).W takiej sytuacji Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do obniżenia wymiaru kary pozbawienia wolności oskarżonemu, który nie po raz pierwszy staje przed sądem, ale uznał, że ze względu na popełnienie czynu spontanicznie i w stanie wzburzenia należy przyjąć dobrą prognozę.Oskarżony cieszy się dobrą opinią i jest ojcem wielodzietnej (7 dzieci) rodziny, co nie czyni także celowym stosowania art. 75 § 1 k.k.