I CR 346/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Macieja M. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w P. o ustalenie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 marca 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo;zasądził od powoda na rzecz pozwanego 3.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zgodnie z żądaniem pozwu ustalił, że oświadczenie pozwanego o wykonaniu prawa pierwokupu co do nieruchomości położonej w M. przez ul. (...), dla której Państwowe Biuro Notarialne w P. prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...), złożonego przez pozwanego w dniu 29.VII.1963 r. do protokołu PBN w P. (nr rep. A. I - 7425/63), jest względem powoda prawnie bezskuteczne. W uzasadnieniu wyroku Sąd m.in. ustalił i wskazał, że umową zawartą w dniu 17.IV.1963 r. do protokołu PBN w P. (nr rep. A. III - 2412/63) powód sprzedał Mieczysławowi i Irenie małżonkom P. swoją nieruchomość, położoną w M. przy ul. (...). Prezydium PRN w P. uchwałą z dnia 17.VII.1963 r. postanowiło wykonać prawo pierwokupu co do wymienionej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) i w dniu 19.VII.1963 r. w imieniu Prezydium kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Stanisław S. złożył do protokołu PBN w P. oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości, składając upoważnienie z dnia 18.VII.1963 r. (nr rep. A. II - 7425/63).Uchwała Prezydium PRN w P. z dnia 17.VII.1963 r. w sprawie skorzystania z prawa pierwokupu omawianej nieruchomości nie wyznacza imiennie żadnej osoby do wykonania tej uchwały, lecz stwierdza ogólnie, że "wykonanie uchwały powierza się Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej".Stanisław S., zajmujący od 15.X.1962 r. stanowisko kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium PRN w P., składając przed notariuszem oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu, legitymował się nie aktem notarialnym, lecz jedynie upoważnieniem z dnia 18.VII.1963 r. Pełnomocnictwo notarialne do składania oświadczeń w imieniu Prezydium PRN w P. otrzymał Stanisław S. dopiero 22.II.1967 r. (wypis aktu notarialnego PBN w P. nr rep. A.I-972/67). Sąd Wojewódzki uznał, że powyższe ustalenia wystarczają do stwierdzenia, iż czynności Stanisława S., jako sprzeczne z ustawą, są - w zakresie skorzystania przez pozwanego z prawa pierwokupu - względem powoda bezskuteczne. Z tych względów Sąd orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.Nawiązując jednak do dalszych przytoczonych w uzasadnieniu pozwu argumentów, Sąd Wojewódzki wskazał, iż nie jest uprawniony do kwestionowania wykonania prawa pierwokupu z tej przyczyny, że przedmiotem umowy była działka zabudowana domkiem jednorodzinnym, ocena bowiem w zakresie przestrzegania wytycznych Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1962 r. (uchwała nr 62) należy do organów administracyjnych. Sąd wskazał także, iż jest faktem, że powód nie został w ustawowym terminie zawiadomiony przez pozwanego o złożonym oświadczeniu o wykonaniu prawa pierwokupu, ale że nastąpiło to z przyczyn leżących po stronie powoda, i dlatego z tego faktu powód nie może wyciągać dla siebie korzystnych skutków.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest usprawiedliwiona.W uchwale składu siedmiu sędziów SN III CZP 55/66 z dnia 28.XI.1966 r. (OSNCP 1967, poz. 98) Sąd Najwyższy wyraził przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zasadę prawną, iż pełnomocnictwo udzielone przez organ władzy lub administracji państwowej pracownikowi tego organu do zawarcia umowy o przeniesienie prawa własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego; udzielenie pełnomocnictwa jest zbędne w wypadku, gdy umowę w imieniu Skarbu Państwa zawiera pracownik wymienionego organu, powołany do reprezentowania w tym zakresie w akcie administracyjnym. Uchwała ta, jak wyjaśniono w orzeczeniu SN III CRN 292/67 z dnia 27.XI.1967 r. (OSNCP 1969, poz. 60), jakkolwiek dotyczy formy pełnomocnictwa do zawarcia umowy o przeniesienie prawa własności nieruchomości, ma jednak znaczenie również w wypadku udzielenia pełnomocnictwa w celu wykonania prawa pierwokupu. W cyt. orzeczeniu z dnia 27.XI.1967 r. Sąd Najwyższy również wyraził tezę, że wyznaczenie w uchwale prezydium właściwej rady narodowej pracownika tegoż prezydium do złożenia w imieniu prezydium oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu przez określenie stanowiska służbowego pracownika jest wystarczające do złożenia takiego oświadczenia i czyni zbędnym udzielenie pełnomocnictwa.Ustalona w cytowanej uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 28.XI.1966 r. zasada prawna, także zresztą i przytoczona teza orzeczenia SN z dnia 27.XI.1967 r., dotycząca wyznaczenia w uchwale prezydium właściwej rady narodowej pracownika tegoż prezydium do złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, wyrażona na tle innego niż w niniejszej sprawie stanu faktycznego, nie dotyczą sytuacji, gdy organ administracji państwowej dokonuje czynności przez osobę uprawnioną w akcie normatywnym do reprezentowania tego organu.Prezydium rady narodowej reprezentuje jego przewodniczący (art. 56 i 59 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych - Dz. U. z 1963 r. Nr 28, poz. 172). Na czele wydziałów prezydium stoją kierownicy (art. 64 cyt. ustawy). Właściwy zaś do dokonania określonej czynności prawnej organ (prezydium rady lub wydział) wskazany jest w akcie normatywnym. W uzasadnieniu cyt. uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 28.XI.1966 r. Sąd Najwyższy wskazał, że dokonując czynności prawa cywilnego, prezydium może to uczynić przez swego przewodniczącego, a wydział - przez swego kierownika. Byłaby to wtedy, jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, czynność samego organu.W świetle przytoczonych wyjaśnień bezsporny w niniejszej sprawie stan faktyczny prowadzi do odmiennej, niż to przyjął Sąd Wojewódzki, oceny kwestii prawnej skuteczności złożonego oświadczenia woli o wykonaniu przez pozwanego prawa pierwokupu omawianej nieruchomości.Skoro bowiem Prezydium PRN w P. wykonanie swej uchwały z dnia 17.VII.1963 r. w sprawie skorzystania z prawa pierwokupu nieruchomości - jak wynika z jej treści - w § 2 powierzyło Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, to złożenie w Państwowym Biurze Notarialnym stosownego w tym przedmiocie oświadczenia przez uprawnionego z mocy postanowień aktu normatywnego do reprezentowania wydziału - jego kierownika Stanisława S. było w świetle przytoczonych wskazań i jest prawnie skutecznym dokonaniem koniecznej czynności przez sam organ wymieniony w uchwale Prezydium PRN z dnia 17.VII.1963 r. Przedstawione zaś przez Stanisława S. w PBN upoważnienie z dnia 18.VII.1963 r. stanowiło w istocie jedynie wykazanie aktualnego - w chwili składania oświadczenia - sprawowania przezeń funkcji kierownika wydziału.Prawidłowości powyższej oceny nie podważa treść powołanego w uzasadnieniu wyroku aktu notarialnego z dnia 22.II.1967 r., zawierającego udzielenie Stanisławowi S., także zresztą innym osobom, pełnomocnictwa do składania oświadczenia w imieniu Prezydium PRN w P.W związku z wywodami rewizji należy też stwierdzić, iż w konsekwencji prawidłowego ustalenia, że do kompetencji organów administracyjnych należy ocena w zakresie przestrzegania przepisów uchwały nr 62 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1962 r., także ocena konkretnego zastosowania przepisów tej uchwały w aspekcie art. 5 k.c. należy do tych organów.W wyniku powyższych rozważań, skoro w stanie faktycznym niniejszej sprawy żądanie pozwu w świetle przytoczonych wyjaśnień jest nieuzasadnione, należało zaskarżony wyrok zmienić i powództwo oddalić. Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 390 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.