III CR 322/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Prezydium Rady Narodowej w W. o wpis prawa własności, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 26 kwietnia 1963 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w W., załączając wypis umowy kupna-sprzedaży z dnia 20.VII.1962 r. i wypis oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, sporządzonego w PBN w dniu 14.I.1963 r., oraz powołując się na odpis decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. nr 83/693 z dnia 25.IX.1962 r. o skorzystaniu z prawa pierwokupu, o której to decyzji sprzedawca (Stanisława P.) został zawiadomiony przez Prezydium Rady Narodowej w W. w dniu 26.IX.1962 r., wnosił o dokonanie wpisu praw własności opisanej we wniosku działki na rzecz Skarbu Państwa.Sąd Powiatowy dla Warszawy-Pragi postanowieniem z dnia 25.I.1963 r. wniosek oddalił. Sąd Powiatowy stanął na stanowisku, że skoro Skarb Państwa został zawiadomiony o zawarciu umowy kupna-sprzedaży w dniu 1.VIII.1962 r., a prawo pierwokupu wykonał dopiero w oświadczeniu notarialnym z dnia 14.I.1963 r., to zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) oraz wydaną w tym względzie uchwałą Całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 10.XI.1962 r. 1 CO 24/62 oświadczenie złożone po upływie przewidzianego w cytowanym art. 32 okresu trzymiesięcznego uznać należy za bezskuteczne i nieważne. Zainteresowany został wprawdzie o uchwale co do skorzystania przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu zawiadomiony w terminie trzymiesięcznym, bo już w dniu 26 września 1962 r., ale nastąpiło to bez zachowania formy notarialnej, wobec czego nie wywarło skutków prawnych.Stanowisko Sądu Powiatowego zaakceptował Sąd Wojewódzki, oddalając zaskarżonym postanowieniem rewizję Skarbu Państwa.Postanowienia obydwóch Sądów zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie kwestionuje stanowiska obu Sądów, że w zasadzie dla skutecznego skorzystania z prawa pierwokupu przewidzianego w art. 32 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. konieczne jest jego wykonanie w terminie trzech miesięcy w oświadczeniu notarialnym, zwraca jednak uwagę, że po wejściu w życie tej ustawy powstały w praktyce poważne wątpliwości co do tego, czy nabycie przez Państwo nieruchomości w trybie wspomnianej ustawy następuje w drodze administracyjnej, tj. na skutek samej uchwały prezydium rady narodowej, czy też w drodze czynności cywilnoprawnej, oraz że dopiero uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 10.XI.1962 r. 1 CO 24/62 w sposób ostateczny i definitywny przesądziła panujące w tej dziedzinie kontrowersyjne poglądy prawne wyjaśniając, że oświadczenie prezydium właściwej rady narodowej o wykonaniu przysługującego mu z mocy ustawy z dnia 14.VII.1961 r. prawa pierwokupu wymaga zachowania formy aktu notarialnego.W tych warunkach - według dalszych wywodów rewizji nadzwyczajnej - nie można przejść do porządku nad tym, iż przed ogłoszeniem wspomnianej uchwały w szeregu, a nawet w większości wypadków organy administracji państwowej wychodziły z założenia, że już samo podjęcie przez prezydium rady narodowej uchwały o skorzystaniu z prawa pierwokupu jest wystarczające i że zbędne jest składanie w tym względzie odrębnego oświadczenia woli w formie aktu notarialnego.W konsekwencji więc, z punktu widzenia art. 3 p.o.p.c., dla oceny prawidłowości postępowania strony oraz skuteczności dokonanej przez nią czynności prawnej przed datą wydania wspomnianej uchwały nie może być obojętna panująca w tym okresie praktyka, choćby nawet była ona błędna, jak również sprzeczność poglądów w zakresie wykładni odpowiedniej normy prawnej.Stanowisko rewizji nadzwyczajnej sprowadza się więc do twierdzenia, że należy ten sam przepis, tj. przepis art. 32 wymienionej ustawy, wykładać w sposób dwojaki zależnie od tego, kiedy był on stosowany: przed ogłoszeniem wspomnianej wyżej uchwały Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego czy też po tym zdarzeniu? Jest to jednak pogląd nie do przyjęcia, bo skoro przepis nie uległ zmianie, to zawsze miał on jednakową treść, błędne zaś jego rozumienie przez organy go wykonujące nie może uzasadniać odmiennej - dla uzasadnienia stanowiska przeciwnego - na art. 1 i 3 p.o.p.c. nie może być uznane za prawidłowe.Pełnomocnik Skarbu Państwa powoływał się - dla poparcia rewizji nadzwyczajnej - na szczególny interes Państwa w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej ze względu na to, że wypadków nieprawidłowego skorzystania z prawa pierwokupu przez organy administracji miejskiej w W. było więcej, wobec czego uznanie złożonych w takich warunkach oświadczeń na bezskuteczne mogłoby podważyć realizację planów urbanistycznych. Stanowisko to uznać należy za nieuzasadnione, jak bowiem wynika z dalszych wyjaśnień stron złożonych na rozprawie, chodzi w sumie o kilkadziesiąt takich wypadków. Poza tym podkreślić należy, że w wypadkach uzasadnionych wyjątkowymi okolicznościami Państwo może skorzystać z drogi wywłaszczenia niektórych nieruchomości, przy czym wynagrodzenie, jakie w związku z tym zapłaci zainteresowanym właścicielom, będzie takie samo jak w wypadku skorzystania z prawa pierwokupu.Z zasad powyższych należało z mocy art. 383 w związku z art. 398 k.p.c. orzec jak w sentencji.