VI KZP 12/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Kubec (współsprawozdawca), K. Mioduski, Z. Neumann, A. Pyszkowski (sprawozdawca), W. Sutkowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wojciecha Franciszka P., oskarżonego z art. 233 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 14 lutego 1972 r., a następnie przekazanego przez Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu tegoż Sądu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy kierowca autobusu PKS nie będący konduktorem korzysta w czasie pełnienia swych obowiązków służbowych z ochrony przewidzianej w art. 234 k.k., a w razie odpowiedzi negatywnej - czy taki kierowca korzysta z ochrony przewidzianej w art. 233 k.k. jako osoba przybrana konduktorowi do pomocy?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz obrońcy oskarżonegouchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl § 9 pkt 7 rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 12 stycznia 1962 r. w sprawie regulaminu zarobkowego przewozu osób i bagażu oraz najmu pojazdów w osobowym transporcie drogowym (Dz. U. Nr 56, poz. 202) - wydanego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o transporcie drogowym i spedycji krajowej (Dz. U. Nr 53, poz. 297) - przedsiębiorstwo PKS obowiązane jest zapewnić podróżnym warunki bezpieczeństwa i higieny oraz kulturalną obsługę w czasie przejazdu. W celu zapewnienia tych warunków przedsiębiorstwo nie dopuszcza do przewozu i ma prawo usunąć z autobusu określone osoby, a mianowicie osoby nie przestrzegające - pomimo upomnienia ich - obowiązujących przepisów lub nie podporządkowujące się wskazówkom obsługi autobusu, osoby nietrzeźwe, jak również zachowujące się nieodpowiednio, osoby, które ze względu na swoją chorobę albo z innych powodów są niebezpieczne lub uciążliwe dla innych podróżnych, oraz osoby mogące zabrudzić innych podróżnych lub wnętrze autobusu (§ 16 regulaminu).Temu też celowi służy wydane przez Ministra Komunikacji (na podstawie cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia) zarządzenie z dnia 5 marca 1965 r. w sprawie szczegółowych przepisów porządkowych przy przewozie osób i bagażu w publicznej komunikacji autobusowej (Mon. Pol. Nr 13, poz. 50); zarządzenie to precyzuje uprawnienia i obowiązki obsługi autobusowej oraz organów kontrolnych w zakresie wspomnianych przepisów porządkowych.Cytowane wyżej rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 12 stycznia 1962 r. pozostawiło przedsiębiorstwu PKS określenie osób, które mają te uprawnienia i obowiązki w zakresie zapewnienia porządku w autobusie. Korzystając z tego upoważnienia, przedsiębiorstwo wydało "przepisy służbowe dla konduktorów autobusów PKS (N-2)", według których te uprawnienia i obowiązki ma konduktor.Z powyższego wynika, że konduktor autobusu PKS odpowiada - i to w sposób szczególny - jedynie za ochronę porządku w autobusowym transporcie publicznym i za zapewnienie podróżnym bezpiecznych i higienicznych warunków jazdy.W tych warunkach konduktor autobusu PKS, skoro nie jest funkcjonariuszem organu powołanego do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego, nie korzysta ze szczególnie wzmożonej ochrony przewidzianej w art. 234 k.k. Tym samym stwierdzić należy, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1969 r. - VI KZP 47/68 (OSNKW 1969, z. 6, poz. 76) straciła swą aktualność.Konduktor autobusu PKS korzysta jednak z ochrony przewidzianej w art. 233 k.k. (a więc także w art. 235 i 236 k.k.), jest on bowiem funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 120 § 11 pkt 4 k.k., skoro - jak to wyżej powiedziano - jest osobą szczególnie odpowiedzialną za ochronę porządku.2. Kierowca autobusu PKS nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 120 § 11 pkt 4 k.k., co wynika z charakteru i zakresu jego funkcji, różnych od obowiązków konduktora. Funkcje kierowcy sprowadzają się do czynności technicznych związanych z prawidłowym prowadzeniem autobusu i za nie jest on odpowiedzialny. W związku z tym - z tytułu samego pełnienia swych obowiązków - nie należy do osób szczególnie odpowiedzialnych ani za ochronę porządku, ani za ochronę bezpieczeństwa publicznego, nie jest więc funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 120 § 11 pkt 4 k.k. Kierowca autobusu PKS nie jest też funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 120 § 11 pkt 6 k.k. wobec braku przepisu szczególnego.Z tych względów kierowca autobusu PKS nie korzysta z ochrony karnej przewidzianej w art. 233, 235 i 236 k.k., a tym bardziej w art. 234 k.k. Jednakże z ochrony przewidzianej w art. 233, 235 i 236 k.k. kierowca taki korzysta wtedy, gdy w obsłudze autobusu nie ma konduktora), a kierowca ten pełni jednocześnie obowiązki konduktora; wówczas bowiem zakres jego uprawnień i obowiązków obejmuje także funkcje konduktora i z tego tytułu staje się on funkcjonariuszem publicznym.Kierowca autobusu PKS korzysta ze wzmożonej ochrony także wtedy, gdy jest osobą przybraną konduktorowi do pomocy i to zarówno wtedy, gdy w konkretnym wypadku przybrany zostanie do tej pomocy przez konduktora, jak i wtedy, gdy samorzutnie pomaga konduktorowi w wykonywaniu jego obowiązków służbowych (por. wyrok SN z dnia 20 stycznia 1972 r. - Rw 1475/71, OSNKW 1972, z. 5, poz. 92).Należy podnieść, że przedstawione wyżej stanowisko dotyczy również konduktorów i kierowców komunalnych środków komunikacji, zakres bowiem ich uprawnień i obowiązków jest taki sam jak odpowiednich funkcjonariuszy przedsiębiorstwa PKS.