I CR 624/73

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Marty H. o ubezwłasnowolnienie Józefa S. na skutek rewizji uczestniczki postępowania Anny P. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 28 maja 1973 r. - uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku uczestniczki Anny P. o zasądzenie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z 28 maja 1973 r. II Ns 39/72 Sąd Wojewódzki ubezwłasnowolnił Józefa S., urodzonego 4 stycznia 1891 r., całkowicie z powodu zaburzeń psychicznych.Ustalił w oparciu o opinię dra Ireny B., przy uwzględnieniu wyjaśnień uczestnika składanych w toku jego wysłuchania, że uczestnik nie może udzielić odpowiedzi na najprostsze pytanie, gdzie i u kogo mieszka. Zapytany o podanie aktualnego miesiąca podaje, że jest kwiecień, a w rzeczywistości był to miesiąc maj.Uczestnik nie jest zorientowany w otaczającym go życiu i nie może kierować swym postępowaniem. Cierpi na otępienie umysłowe stopnia głębokiego, które łączy się przypuszczalnie z wrodzonym debilizmem.Wymienione postanowienie zaskarżyła rewizją córka uczestnika Anna P., która zgłosiła swe uczestnictwo już po wydaniu postanowienia o ubezwłasnowolnieniu jej ojca.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Skarżąca podnosi w rewizji zarzut nieważności postępowania, gdyż Sąd Wojewódzki, mimo że jest ona córką uczestnika zainteresowaną w sprawie z uwagi na to, że wnioskodawczyni po ubezwłasnowolnieniu Józefa S. wystąpi ze sporem o unieważnienie aktu notarialnego, którym S. przekazał skarżącej swoje gospodarstwo rolne - nie wezwał jej do wzięcia udziału w sprawie. Zarzut ten nie jest zasadny. Kodeks postępowania cywilnego wymienia w art. 546 § 1 k.p.c. osoby, które prócz wnioskodawcy są z mocy prawa uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie. Osobami tymi są niezależnie od prokuratora, z którego udziałem toczy się postępowanie: wnioskodawca, osoba, która ma być ubezwłasnowolniona, jej przedstawiciel ustawowy i małżonek osoby, która ma być ubezwłasnowolniona. Skarżąca do grona tych osób nie należy. Stąd brak było w świetle art. 546 § 1 k.p.c. podstaw do uznania jej, za uczestnika z mocy samego prawa.Nie zachodziły również podstawy do wezwania z urzędu skarżącej do wzięcia udziału w sprawie przewidziane w art. 510 § 2 zd. 1 k.p.c. Sama bowiem okoliczność, że w przypadku ubezwłasnowolnienia darczyńcy może być zwalczana ważność aktu notarialnego przez niego sporządzonego, mocą którego zostało osobie obdarowanej przekazane gospodarstwo rolne, nie może uzasadniać uznania osoby obdarowanej za zainteresowaną w sprawie, której wynik dotyczyłby jej praw w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. Skarżącej natomiast przysługiwało prawo na mocy art. 510 § 1 k.p.c. do zgłoszenia swego uczestnictwa w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie ojca z racji pokrewieństwa i z prawa tego skorzystała wnosząc rewizję w tej sprawie.W świetle bowiem dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego uważa się za zainteresowanych w sprawie o ubezwłasnowolnienie dzieci osoby, która ma być ubezwłasnowolniona (postanowienie SN z dnia 24 stycznia 1961 r. 1 CR 149/60 OSN 1962/I poz. 32), jej ojca (postanowienie SN z dnia 30 kwietnia 1965 r. II CZ 23/65 OSNCP 1966/2 poz. 24) oraz rodzeństwo (orzeczenie SN z dnia 11 stycznia 1956 r. 3 CR 100/56 OSN 1958/II poz. 32). Z przytoczonych względów zarzut skarżącej nieważności postępowania z powodu naruszenia art. 510 k.p.c. Sąd Najwyższy uznał za chybiony. Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi skarżącej, że Sąd Wojewódzki z naruszeniem przepisów postępowania nie wyjaśnił dostatecznie wszystkich okoliczności istotnych do definitywnego rozstrzygnięcia sprawy.Całkowicie ubezwłasnowolnioną może być osoba, która ukończyła 13 lat życia, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem (art. 13 § 1 k.c.). Podkreślić należy że do ubezwłasnowolnienia nie wystarcza ustalenie wyżej przytoczonych przesłanek, ale ponadto musi zachodzić niemożność kierowania swym postępowaniem przez osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, gdy chodzi o całkowite ubezwłasnowolnienie (por.m.in. postanowienie SN z dnia 15 czerwca 1954 r. II C. 1164/53 OSN 1955/II poz. 29).Poza tym ubezwłasnowolnienie musi uwzględniać cel, dla którego instytucja ta została ustanowiona. Celem tym jest niesienie pomocy osobie, która ma być ubezwłasnowolniona, w załatwianiu jej spraw osobistych lub majątkowych, celem ubezwłasnowolnienia nie może natomiast być interes innych osób. W powyższym aspekcie Sąd Wojewódzki sprawy należycie nie wyjaśnił.Skarżąca zarzuca, że Sąd Wojewódzki ubezwłasnawalniając Józefa S. oparł się na opinii biegłego z 28 maja 1973 r. wydanej po krótkiej obserwacji uczestnika w czasie i dniu rozprawy oraz na niezgodnych z prawdą wyjaśnieniach Marty H., która wystąpiła z wnioskiem o ubezwłasnowolnienie ojca, mając na względzie swój własny interes, a nie interes ojca.Zarzutowi powyższemu nie można odmówić słuszności.Celem wszechstronnego wyjaśnienia, czy zachodzą przesłanki całkowitego ubezwłasnowolnienia uczestnika S., obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było dopuszczenie poza wnioskodawczynią z urzędu dowodu z zeznań pozostałych dzieci uczestnika i sąsiadów, którzy na co dzień z nim spotykają się oraz z wywiadu u miejscowych władz i dopiero po zebraniu dostatecznego w omawianym zakresie materiału dowodowego ocenić, czy zachodzi potrzeba całkowitego ubezwłasnowolnienia uczestnika.Powyższe uchybienie narusza przepisy art. 3 § 2, art. 227, art. 232 i art. 224 k.p.c. Mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego skutkuje uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).