II CR 506/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Wesely. Sędziowie J. Policzkiewicz, J. Przybylski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romualda M. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń-Oddziałowi Wojewódzkiemu w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód Romuald M. dochodził w pozwie od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń-Oddziału Wojewódzkiemu w W. kwoty 150.000 zł tytułem wyrównania szkód, jakie poniósł w ubezpieczonym budynku, stanowiącym własność powoda i położonym we wsi G., w następstwie zdarzeń losowych, mianowicie powodzi i huraganu.Pozwany PZU w odpowiedzi na pozew wnosił o oddalenie powództwa, uzasadniając swój wniosek tym, że uszkodzenia budynku powoda powstały nie w wyniku zdarzeń losowych, za które odpowiada PZU, ale na skutek systematycznie powstającego procesu dewastacji z powodu braku konserwowania budynku co najmniej od 20 lat.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu uwzględnił powództwo do wysokości 13.000 zł, oddalając je w pozostałej części i zobowiązując zarazem strony do uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa opłaty sądowej: powoda - w kwocie 7.410 zł z zasądzonego roszczenia, a pozwany PZU - w kwocie 800 zł. Jednocześnie Sąd zniósł wzajemne między stronami koszty procesu.Sąd Wojewódzki ustalił, że budynek został wzniesiony w 1870 r. i że od czasu objęcia budynku przez powoda w r. 1952, nie był konserwowany. Obecnie budynek ten wymaga naprawy: przemurowania komina, naprawy dachu, skasowania donośnika wodnego oraz regulacji przylegającego terenu, gdyż pęknięcie ściany od strony szczytowej wynikło z powodu uszkodzenia kanału wodnego, z którego woda, przedostając się do budynku, podmywała ścianę szczytową. Uszkodzenie ściany szczytowej powstało jednak tylko częściowo w wyniku zdarzeń losowych. Na podstawie opinii biegłego Sąd ocenił wysokość tej szkody, jako powstałej na skutek zdarzenia losowego, na kwotę od 8 do 10 tys. zł. Również szkodę spowodowaną uszkodzeniem dachu przez wiatr uznał Sąd za wynik zdarzenia losowego i ocenił ją na kwotę do 5 tysięcy zł. Natomiast pozostałe uszkodzenia (komin i sufit w hali produkcyjnej) Sąd uznał za szkody powstałe w następstwie braku konserwacji budynku, za co PZU nie odpowiada.Rewizję od wyroku złożyły obie strony: powód - w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach, a pozwany - w części zasądzającej i również orzekającej o kosztach.Uzasadnienie prawneRozpoznając obie rewizje, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Do roszczeń powoda opartych na ustawie z dnia 2.XII.1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357) oraz na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20.IX.1957 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 52, poz. 254) nie mają zastosowania przepisy księgi (...) ubezpieczenia, ponieważ przepisy k.c. dotyczą ubezpieczeń dobrowolnych, a nie ubezpieczeń obowiązkowych (art. VII pkt 5 przep. wprow. k.c.). Z tego względu powołania się Sądu na art. 805 k.c. nie można uznać za prawidłowe. Zasadnie natomiast bierze Sąd Wojewódzki pod uwagę § 4 powołanego już rozporządzenia RM z dnia 20.IX.1957 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków, gdyż właśnie to rozporządzenie określa zarówno zasady, jak i zakres odpowiedzialności PZU. Paragraf 4 rozporządzenia określa jednak, co należy rozumieć przez zdarzenia losowe w postaci powodzi lub huraganu, za następstwa których, wyrażone określoną szkodą, odpowiada PZU.Jak słusznie zarzuca rewizja pozwanego, ani Sąd, ani też biegły, na którego opinii Sąd się oparł, nie ustalili bliżej zdarzeń losowych ani związku przyczynowego między takimi zdarzeniami a szkodą.Przede wszystkim biegły w pisemnej opinii ograniczył się jedynie do ustalenia stanu, w jakim znajduje się budynek powoda, i do wskazania czynności, których podjęcie jest niezbędne dla zabezpieczenia go przed dalszym niszczeniem. Natomiast biegły nie odpowiedział na zasadnicze w sprawie zagadnienie, mianowicie w jakim zakresie uszkodzenia budynku są następstwem zdarzeń losowych określonych w § 4 rozporządzenia Rady Min. z dnia 20.IX.1957 r. Wprawdzie biegły wypowiedział się w tym względzie uzupełniająco na rozprawie w dniu 23.V.1968 r., ale uczynił to bardzo ogólnikowo. Biorąc pod uwagę tę ogólnikowość, jak również fakt, że biegły nie stwierdził uszkodzeń dachu spowodowanych wiatrem, ustalenia Sądu nasuwają uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności z materiałem dowodowym, a tym samym zastrzeżenia budzić również musi oparte na tych ustaleniach zasądzenie odszkodowania w kwocie 13.000 zł. Odszkodowanie bowiem może się powodowi w ogóle nie należeć - jak twierdzi pozwany - albo też może się ono należeć w wysokości przekraczającej kwotę zasądzoną - jak twierdzi powód - jednakże musi się ono opierać przede wszystkim na prawidłowych ustaleniach faktycznych, których Sąd Wojewódzki w stopniu wystarczającym nie dokonał.Dlatego też zaskarżony wyrok należało w całości uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze przede wszystkim potrzebę ustalenia określonych zdarzeń losowych, ich wpływu na powstanie szkód w budynku powoda oraz na wysokość tych szkód.W związku z zarzutami rewizji pozwanego, powinien Sąd przy tym ustalić i ocenić, czy szkody powstały także na skutek huraganu z roku (...), skoro biegły, który dokonał oględzin w r. 1967, szkód takich nie ustalił, a Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. stwierdza znaczne uszkodzenie dachu w budynkach powoda spowodowane tym huraganem, o którego istnieniu, wystarczającym do ustalenia odpowiedzialności PZU z mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia RM z dnia 20.IX.1957 r., mogły świadczyć powalone drzewa i zniszczony barak w najbliższym sąsiedztwie powoda.Ponadto, w związku z zarzutami rewizji powoda, powinien Sąd ustalić, czy należyta konserwacja donośnika wody w sensie utrzymania go w stanie zabezpieczającym przed działaniem wody w ogóle należała do obowiązków powoda i w jakim ewentualnie zakresie, skoro donośnik ten nie miał już służyć doprowadzaniu wody i stracił przez to oraz przez zbudowanie tamy swój pierwotny sens gospodarczy.Dla dokonania potrzebnych ustaleń Sąd powinien skorzystać m.in. z pomocy biegłego lub biegłych.Aczkolwiek na skutek uchylenia całości zaskarżonego wyroku zbędne się stało ustosunkowanie się do rewizji powoda w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach, to jednak Sąd Najwyższy zaznacza, że ze względu na sytuację materialną powoda oraz przeznaczenie odszkodowania (w razie jego zasądzenia) wyłącznie na odbudowę lub remont budynku (§ 25 rozporz. z 20.IX.1957 r.), stosowanie względem powoda art. 11 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w spr. cyw. (Dz. U. z 1967 r. Nr 24, poz. 110) - bez brania pod uwagę ust. 3 tegoż art. 11 - mogłoby być społecznie niepożądane i dlatego Sąd powinien rozważyć, czy w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi szczególny wypadek w rozumieniu art. 11 ust. 3 ustawy o k.s.Niezależnie zaś od zarzutów rewizji powinien Sąd rozważyć także, czy i w jakim zakresie wystąpiło po stronie powoda rażące niedbalstwo w konserwowaniu budynku itp. (§ 5 i 21 rozporz. RM z 20.IX.1957 r.), skoro podeszły wiek powoda (ok. 75 lat) i jego skromne możliwości finansowe stanowiły również obiektywne okoliczności co najmniej utrudniające podejmowanie poważniejszych robót zabezpieczających budynek oraz innych czynności, obciążających powoda jako ubezpieczającego.Z podanych wyżej przyczyn należało orzec jak w sentencji.