I CR 400/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimierza S. przeciwko Małgorzacie S. i Gabrieli P. o unieważnienie uznania dziecka, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 1969 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód utrzymuje, że matka dziecka godziła się na zawarcie z nim małżeństwa, ale prosiła, żeby uznał dziecko urodzone w dniu 4 kwietnia 1968 r., wobec czego, on, pragnąc doprowadzić do zawarcia tego małżeństwa, w dniu 5 lipca 1968 r. uznał dziecko, chociaż uważał, że nie jest jego ojcem. W dniu 21 lipca 1968 r., po chrzcie dziecka, jego matka oświadczyła, że powód nie jest jej już potrzebny i nie zawarła z nim małżeństwa. W tym stanie rzeczy powód domaga się unieważnienia uznania dziecka.Według ustalenia Sądu Wojewódzkiego powód, uznając dziecko, uważał, że jest jego ojcem, co oznacza, że oświadczenie woli powoda przedstawia się jako niewadliwe i prawdziwe. Przy założeniu, że powód, uznając dziecko, uważał, że nie jest jego ojcem, oświadczenie woli powoda również nie byłoby złożone pod wpływem błędu, gdyż powód nie miałby mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy, a oświadczenie to byłoby tylko nieprawdziwe. W obu zatem wypadkach oświadczenie woli powoda w zakresie dotyczącym uznania dziecka nie zostało złożone pod wpływem błędu. Wprawdzie doszło do sui generis "oszukania" powoda, ale jedynie co do tego, że matka dziecka zawrze z nim małżeństwo, co nie stanowi nawet błędu istotnego. Stąd żądanie unieważnienia uznania dziecka ze względu na wadę oświadczenia woli nie znajduje oparcia w przepisie art. 80 § 1 k.r.o., wobec czego Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Uzasadnienie prawneRozpatrując sprawę wskutek rewizji powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Najogólniej mówiąc, błąd zachodzi wtedy, kiedy mylne wyobrażenie składającego oświadczenie woli o rzeczywistym stanie rzeczy stanowi przyczynę sprawczą tego oświadczenia. Błąd może być jednak wywołany umyślnie po to, żeby skłonić do złożenia danego oświadczenia woli. W razie błędu wywołanego podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod jego wpływem jest - w stosunku do zasad ogólnych - ułatwione. Otóż w myśl art. 86 § 1 k.c. można przy wspomnianym błędzie uchylić się od tych skutków, choćby błąd nie był obiektywnie istotny oraz choćby nie dotyczył treści czynności prawnej, a tym samym oświadczenia woli jako jej składnika. Jeśli chodzi o drugą z wymienionych przesłanek - to, co powiedziano wyżej, prowadzi do wniosku, że do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wywołanego podstępnie wystarcza, czy błąd, tj. mylne wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy, dotyczył okoliczności spoza treści oświadczenia woli, a m.in. sfery motywacyjnej, która stanowiła przyczynę sprawczą złożenia tego oświadczenia woli.W sprawie niniejszej powód utrzymuje, że uznanie przez niego dziecka zostało wywołane podstępnie przez matkę dziecka, a z przedstawionych wyżej zasad wynika, iż w razie podstępu powód może żądać unieważnienia uznania na podstawie błędu z zakresu sfery motywacyjnej, a spoza zakresu oświadczenia woli co do uznania dziecka.Artykuł 80 § 1 k.r.o. ma na względzie m.in. podstęp, Sąd Wojewódzki zaś nie rozważał sprawy pod tym kątem. Z tego względu zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy.W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Wojewódzki będzie musiał przestrzegać - wypowiedzianej zresztą przez niego - zasady, że okoliczność, czy powód jest biologicznym ojcem dziecka, nie podlega w ogóle badaniu.