Rw 1747/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk Z. Wizelberg. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk Z. Furtak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 1970 r. na rozprawie sprawy Jana S., Mirosława S., Wojciecha D. i Jerzego W., skazanych nieprawomocnie za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228), z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora Prokuratury Garnizonowej Marynarki Wojennej w Gdyni od wyroku Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni z dnia 5 grudnia 1969 r.,nie uwzględnił rewizji prokuratora i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy z tą zmianą, że:- zamiast przepisu art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) stosuje się w myśl art. 2 § 1 k.k. przepis art. 199 § 1 k.k. i ten przepis przyjmuje się za podstawę wymiaru kar zasadniczych, wymierzone zaś każdemu z oskarżonych kary więzienia zamienia się w myśl art. XIII pkt 1 przepisów wprowadzających kodeks karny na kary pozbawienia wolności,- za podstawę warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności przyjmuje się przepis art. 73 § 1 i 2 oraz art. 74 § 1 k.k. zamiast przepisu art. 55 § 1 i 2 k.k.W.P.,- za podstawę wymierzonej każdemu oskarżonemu kary grzywny przyjmuje się przepis art. 36 § 2 i 3 k.k.,- za podstawę orzeczonej Janowi S. kary dodatkowej degradacji przyjmuje się przepis art. 296 § 2 k.k. zamiast art. 45 § 1 lit. b) k.k.W.P.,- za podstawę orzeczenia o przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty 1.700 zł, pochodzącej bezpośrednio z przestępstwa, przyjmuje się przepis art. 48 § 1 i § 5 k.k. zamiast art. 46 § 3 k.k.W.P.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Marynarki Wojennej z dnia 5 grudnia 1969 r. skazani zostali: Jan S., Mirosław S., Wojciech D. i Jerzy W. za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228), a w szczególności za to, że w dniu 16 października 1969 r. w N., działając wspólnie, dokonali zaboru mienia społecznego, mianowicie 2.500 kg ziemniaków wartości 5.000 zł, stanowiących własność jednostki wojskowej, i zagarnięte ziemniaki sprzedali Czesławowi G. za 4.000 zł. Ze przestępstwo to wymierzono: Janowi S. - karę jednego roku więzienia, 3.000 zł grzywny i degradację; Mirosławowi S. - karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia oraz 4.000 zł grzywny; Wojciechowi D. - karę jednego roku więzienia i 3.000 zł grzywny; Jerzemu W. - karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia oraz 4.000 zł grzywny - przy czym wykonanie wymierzonych wszystkim oskarżonym kar pozbawienia wolności zawieszono warunkowo na okres trzech lat.Prokurator w rewizji złożonej na niekorzyść wszystkich oskarżonych wnosił o uchylenie powołanego wyroku i przekazanie sprawy oskarżonych do ponownego rozpoznania Sądowi Marynarki Wojennej. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywodzi, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego przez przyjęcie błędnej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) zamiast prawidłowej kwalifikacji z art. 2 § 2 lit. a) powołanej ustawy. Zdaniem skarżącego oskarżeni, dokonując zagarnięcia mienia społecznego, działali w zorganizowanej grupie przestępczej. W związku z tym wymierzone oskarżonym kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania są - zdaniem skarżącego - represjami niewspółmiernie łagodnymi.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawicielki Naczelnej Prokuratury Wojskowej, która zmodyfikowała wniesioną rewizję i wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku przez przejęcie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych z art. 199 § 1 k.k. oraz zamianę wymierzonych oskarżonym kar więzienia na kary pozbawienia wolności i uchylenie orzeczenia w części warunkowego zawieszenia wykonania tych kar, oraz po wysłuchaniu obrońców wnoszących o utrzymanie w mocy wyroku w części dotyczącej warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w rewizji prokuratora zarzut, że Sąd I instancji dopuścił się obrazy przepisów prawa materialnego przez zakwalifikowanie czynu oskarżonych z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) zamiast z art. 2 § 2 lit. a) powołanej ustawy, jest bezprzedmiotowy wobec zmodyfikowania tej rewizji przez Naczelną Prokuraturę Wojskową, wnoszącą o zakwalifikowanie czynu oskarżonych z art. 199 § 1 k.k. Ten wniosek Naczelnej Prokuratury Wojskowej należało - w świetle nakazu zawartego w art. 2 § 1 k.k. - uznać za słuszny. Zawarta w przepisie art. 2 § 1 k.k. alternatywa, że należy stosować jedną z dwóch ustaw, jest bezwzględnie obowiązująca w tym sensie, iż w sytuacji w tym przepisie przewidzianej stosuje się w zasadzie ustawę nową, a ustawę dawną (to jest obowiązującą w czasie popełnienia przestępstwa) należy stosować tylko wówczas, gdy jest ona względniejsza dla sprawcy. Przy rozstrzyganiu kwestii, czy dawna ustawa jest względniejsza dla sprawcy w danym konkretnym wypadku, należy uwzględnić całość przepisów dawnej i nowej ustawy, a więc cały stan prawny dotyczący konkretnego przestępstwa i jego sprawcy.Z tego założenia wychodząc, należy stwierdzić, że przepis art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na tle innych przepisów tej ustawy nie jest względniejszy dla oskarżonych w porównaniu z przepisem art. 199 § 1 k.k., zwłaszcza gdy się uwzględni inne przepisy k.k. mogące mieć zastosowanie w sprawie oskarżonych. I tak np. przepisy nowego kodeksu karnego typizujące przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego nie przewidują określonej w art. 2 § 2 lit. a) powołanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. kwalifikowanej - ze względu na działanie w zorganizowanej grupie przestępczej - postaci zagarnięcia mienia społecznego. Przepisy nowego k.k. dotyczące omawianej materii - w przeciwieństwie do przepisów powołanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - nie przewidują obligatoryjnego, bez względu na pobudki działania sprawcy, orzeczenia kary grzywny. Obligatoryjne orzeczenie kary grzywny następuje w myśl art. 36 § 3 k.k. jedynie wówczas, gdy sprawca zagarnięcia mienia społecznego działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Zwrócić także należy uwagę na mający dość istotne znaczenie w rozważanej kwestii (a co nie jest obojętne w sprawie oskarżonych) fakt, że przepisy rozdziału XXIX k.k. - w przeciwieństwie do przepisów powołanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - nie uzależniają możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności od powstania wyjątkowych okoliczności, o których traktował przepis art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.Skoro zatem przepisy cytowanej wyżej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. w porównaniu z odpowiednimi przepisami nowego kodeksu karnego nie są względniejsze dla oskarżonych, to w myśl art. 2 § 1 k.k. należało w sprawie oskarżonych zastosować nową ustawę i czyn oskarżonych zakwalifikować z art. 199 § 1 k.k.Zawarty w rewizji prokuratora zarzut wymierzenia oskarżonym niewspółmiernie łagodnych kar pozbawienia wolności i zarzut bezpodstawnego warunkowego zawieszenia wykonania tych kar oparty został na przesłankach wynikających z przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej. W szczególności prokurator wywodził, że popełnione przez oskarżonych przestępstwo zagrożone jest - w myśl art. 2 § 2 powołanej ustawy - najniższą karą dwóch lat pozbawienia wolności oraz że brak było wyjątkowych okoliczności przemawiających za celowością warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności. Oba te argumenty - wobec zakwalifikowania czynu oskarżonych z art. 199 § 1 k.k. - są nieaktualne. Najniższą karą, jaką można by wymierzyć za popełnione przez oskarżonych przestępstwo, jest kara nie dwóch lat, lecz 6 miesięcy pozbawienia wolności. Przepisy nowego kodeksu karnego nie uzależniają możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wymierzonej za przestępstwo przeciwko mieniu społecznemu od istnienia wyjątkowych okoliczności.Przechodząc zaś do meritum sprawy, należy podkreślić, że w świetle okoliczności przytoczonych przez sąd I instancji brak jest dostatecznych podstaw do zasadnego kwestionowania słuszności warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności. Wprawdzie nietrafne jest twierdzenie Sądu I instancji, że oskarżeni "dopuścili się przestępstwa przypadkowo", jednakże błąd ten - w świetle innych okoliczności, które miał na uwadze Sąd I instancji - nie może stanowić podstawy uznania, że warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności było bezpodstawne. Popełnione bowiem przez oskarżonych przestępstwo było tzw. przestępstwem "okazyjnym". Oskarżeni bezpośrednio po sprzedaniu zagarniętych ziemniaków, w rozmowie z ówczesnym ich przełożonym Józefem R., w zasadzie przyznali się do popełnienia przestępstwa. Zagarnięte przez oskarżonych ziemniaki zostały odebrane od ich nabywcy i zwrócone do jednostki wojskowej, przy czym nastąpiło to przy współudziale oskarżonych. W związku z tym w mieniu jednostki wojskowej nie powstała szkoda materialna. Dalej - oskarżeni Jan S. i Wojciech D. cieszyli się w okresie pełnienia służby wojskowej opiniami zdyscyplinowanych żołnierzy. Wprawdzie oskarżeni Mirosław S. i Jerzy W. byli żołnierzami mało zdyscyplinowanymi i w związku z tym karani kilkakrotnie w trybie dyscyplinarnym, jednakże treść opinii służbowych dotyczących tych oskarżonych nie zawiera takich stwierdzeń, które przemawiałyby przeciwko możliwości warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonych im kar pozbawienia wolności. Zaznaczyć bowiem należy, że obaj ci oskarżeni są żołnierzami tak zwanej długoterminowej służby wojskowej i uczęszczają do ostatniej klasy zasadniczej szkoły zawodowej, a zatem - jak to trafnie podkreślił Sąd I instancji - dyktowane interesem społecznym względy przemawiają za tym, żeby oskarżeni ci kontynuowali bez przerwy naukę zawodu.Jeżeli się zważy, że Sąd I instancji, zawieszając warunkowo wykonanie wymierzonych oskarżonym kar pozbawienia wolności, orzekł w stosunku do każdego z nich - zgodnie ze wskazaniami rozdziału II pkt 2 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w dziedzinie orzekania kar przez sądy wojskowe - kary grzywny w dostatecznych wysokościach, to należało uznać, że wymierzone oskarżonym kary nie są represjami rażąco niewspółmiernie łagodnymi.Niezależnie od poprzednich wywodów zauważyć również wypada, że oskarżeni w związku z popełnionym przestępstwem ponieśli już pewną dolegliwość w postaci pozbawienia ich wolności (przez okres prawie dwóch miesięcy) w okresie trwania zastosowanego wobec nich środka zapobiegawczego, tj. aresztu tymczasowego.W związku z przyjęciem - z powodów wyżej przytoczonych - kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych z art. 199 § 1 nowego kodeksu karnego, należało także w odniesieniu do pozostałych części wyroku zastosować przepisy nowej ustawy. Należy bowiem wyrazić pogląd, że art. 2 § 1 kodeksu karnego nie zezwala na stosowanie w orzeczeniu dotyczącym danego przestępstwa dwóch ustaw (a więc częściowo przepisów ustawy dawnej i częściowo przepisów ustawy nowej) i na stworzenie w ten sposób niejako konglomeratu ustawowego charakteryzującego się tym, iż podstawą niektórych części orzeczenia dotyczącego popełnionego przestępstwa są przepisy ustawy nowej, a za podstawę innych części tego orzeczenia przyjmuje się przepisy ustawy dawnej. Wspomniano już wyżej o tym, że zawarta w art. 2 § 1 k.k. alternatywa, iż należy stosować jedną z dwóch ustaw jest bezwzględnie obowiązująca. Oznacza to, że jeżeli sąd w wyniku oceny całości stanu prawnego dotyczącego popełnionego przestępstwa uzna, że w konkretnej sytuacji względniejszą dla sprawcy jest ustawa dawna, to podstawą wszystkich składowych części orzeczenia powinny być przepisy dawnej ustawy. Równoczesne posługiwanie się przepisami obu ustaw dopuszczalne jest tylko o tyle, że stosując dawną ustawę, jako względniejszą dla sprawcy, sąd między innymi obowiązany jest orzec kary według nowej ustawy (art. XIII przepisów wprowadzających kodeks karny).Powyższymi względami się kierując, należało w odniesieniu do poszczególnych części wyroku zastosować powołane na wstępie przepisy nowego kodeksu karnego zamiast przepisów k.k.W.P., przy czym podstawą faktyczną orzeczonych kar grzywny jest ustalenie, że oskarżeni, dokonując przestępstwa, działali w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (...).