VI KZP 35/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: S. Gross (z Izby Cywilnej), F. Karolus (współsprawozdawca), I. Kazimierczak, H. Kempisty (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 28 czerwca 1968 r., przekazanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1968 r. składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego o wyjaśnienie budzących wątpliwości przepisów art. 66 § 3 w związku z art. 365 § 1 k.p.k., a mianowicie:"Czy w razie wytoczenia lub popierania przez prokuratora powództwa cywilnego na podstawie art. 66 § 3 k,p.k. jest on również uprawniony do założenia rewizji tylko w części dotyczącej tego powództwa, jeżeli rewizji nie założył oskarżony?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Prokurator jest oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami w sprawach toczących się z oskarżenia publicznego (art. 51 § 1 k.p.k.) oraz w tych sprawach z oskarżenia prywatnego, w których objął oskarżenie w trybie art. 65 k.p.k. Na podstawie art. 66 § 3 k.p.k. prokurator może wytoczyć powództwo cywilne lub popierać powództwo wytoczone przez pokrzywdzonego, gdy tego wymaga interes społeczny.Z przepisów art. 360, 362, 363 § 1 i 372 § 1 k.p.k. wynika, że prokurator w tych sprawach, w których występuje jako oskarżyciel publiczny, jest uprawniony do zaskarżenia wyroków na korzyść i niekorzyść oskarżonego nie tylko co do winy, kary i kwalifikacji prawnej, ale również wyłącznie co do powództwa cywilnego. To uprawnienie przysługuje prokuratorowi w tych sprawach bez względu na to, czy oskarżony zaskarżył dany wyrok rewizją i czy sam prokurator wniósł rewizję od innej części tego wyroku. Wymienione bowiem wyżej przepisy k.p.k. ani żadne inne nie ograniczają uprawnień prokuratora w zakresie wnoszenia rewizji od wyroków dotyczących powództwa cywilnego w sprawach, w których prokurator występuje jako oskarżyciel publiczny.Prokurator, wytaczając powództwo cywilne na rzecz pokrzywdzonego, nie wstępuje w jego miejsce i nie staje się powodem cywilnym. Odnosi się to tym bardziej do wypadku, gdy prokurator tylko popiera powództwo cywilne wytoczone przez pokrzywdzonego, który pomimo to zachowuje nadal pełną samodzielność i wszystkie prawa strony.Podkreślić również należy, że prokurator, wytaczając lub popierając powództwo cywilne, działa przede wszystkim w interesie społecznym. Taki sam charakter ma też rewizja prokuratora od tej części wyroku, która dotyczy wyłącznie powództwa cywilnego, wobec czego zrównanie go z powodem cywilnym, dochodzącym w procesie karnym osobistych roszczeń majątkowych, pozostawałoby w sprzeczności ze stanowiskiem prokuratora, którego obowiązkiem jest stanie na straży praworządności.Z powyższego oraz z treści art. 365 § 1 k.p.k. wynika więc, że przepis ten dotyczy tylko powoda cywilnego, natomiast nie ma on zastosowania do prokuratora, który na podstawie art. 66 § 3 k.p.k. wytoczył lub popierał powództwo cywilne wniesione przez pokrzywdzonego.Za tym stanowiskiem przemawia również wykładnia historyczna art. 66 § 3 i 365 § 1 k.p.k. Obowiązujący kodeks postępowania karnego nie uprawniał prokuratora przed dniem 1 marca 1956 r. do wytaczania lub popierania powództwa cywilnego w procesie karnym. Uprawnienie to dał prokuratorowi ustawodawca dopiero w przepisie art. 66 § 3 k.p.k., wprowadzonego do k.p.k. - podobnie jak przepis art. 66 § 4 k.p.k., uprawniający pokrzywdzonego do popierania powództwa cywilnego wniesionego przez prokuratora - przez dekret z dnia 21 grudnia 1955 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 46, poz. 309), który wszedł w życie z dniem 1 marca 1956 r. Natomiast przepis art. 365 k.p.k. w obecnym brzmieniu został wprowadzony do k.p.k. już przez ustawę z dnia 28 kwietnia 1952 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 25, poz. 170). Ten zatem przepis nie mógł i nie może odnosić się do prokuratora wytaczającego lub popierającego powództwo cywilne w procesie karnym, gdyż - jak to już wyżej wspomniano - uprawnienie to dał prokuratorowi dopiero późniejszy dekret z dnia 21 grudnia 1955 r. w dążeniu do rozszerzenia, a nie zacieśnienia uprawnień prokuratora w zakresie procesu adhezyjnego - i to zarówno w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu rewizyjnym - jak i w dążeniu do zbliżenia uprawnień prokuratora w postępowaniu adhezyjnym do uprawnień przysługujących mu już wcześniej w postępowaniu cywilnym na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (patrz co do tego artykuły 90-96 poprzednio obowiązującego oraz art. 7 i 55-60 obecnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego).II. Na marginesie rozpoznawanej kwestii wypada zauważyć, że według art. 382 k.p.k. w postępowaniu rewizyjnym stosuje się odpowiednio m. in. przepis art. 332 k.p.k., a wiec i tę jego cześć, która nakazuje pozostawienie powództwa cywilnego bez rozpoznania w całości lub części w razie uznania, że materiał zebrany w sprawie karnej nie wystarcza do rozstrzygnięcia powództwa cywilnego. Przepis ten ma zastosowanie również do rewizji prokuratora dotyczącej powództwa cywilnego. Wynika z tego, że rewizja prokuratora co do powództwa cywilnego - podobnie jak i rewizja powoda cywilnego - nie może być uwzględniona w całości lub w części wtedy, gdy nie pozwala na to materiał dowodowy zebrany w sprawie karnej, że więc sądy rewizyjne nie mogą uchylać wyroków sądów pierwszej instancji tylko w części dotyczącej powództwa cywilnego i przekazywać sprawy w tym jedynie zakresie tymże sądom do ponownego rozpoznania. Kodeks postępowania karnego bowiem nie zezwala na to, żeby postępowanie dowodowe, zmierzające do wykazania zasadności powództwa cywilnego dochodzonego w drodze procesu karnego, mogło być prowadzone wtedy, gdy nie prowadzi się już postępowania dowodowego co do samego przestępstwa.Dodać również należy, że wyrok w zakresie powództwa cywilnego nie obraża prawa prokuratora jako rzecznika oskarżenia publicznego wtedy, gdy pozostawiono w nim powództwo cywilne bez rozpoznania z tego powodu, że oskarżony został uniewinniony z zarzutu oskarżenia lub że umorzono co do niego postępowanie karne, a prokurator nie zaskarżył wyroku w części uniewinniającej lub umarzającej postępowanie karne. Taki bowiem wyrok jest zgodny z prawem (art. 332 k.p.k.). Jeżeli więc prokurator mimo to zaskarży taki wyrok tylko w części dotyczącej powództwa cywilnego i domaga się zasądzenia tego powództwa od oskarżonego, to taką jego rewizję należy pozostawić bez rozpoznania, podobnie jak rewizję powoda cywilnego (patrz co do rewizji powoda cywilnego postanowienie składu 7 sędziów SN z dnia 10 października 1956 r. IV KO 28/55 - OSN zesz. 1 z 1957 r., poz. 1, które to postanowienie odnosi się odpowiednio do rewizji prokuratora).Z tych wszystkich względów należało na pytanie prawne Prokuratora Generalnego PRL udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.